Przedawkowanie
Powidon jodowany

Przedawkowanie powidonu jodowanego

Powidon jodowany jest substancją powszechnie wykorzystywaną w preparatach antyseptycznych w różnych postaciach farmaceutycznych (maści, roztwory na skórę, globulki, krople do oczu). Przedawkowanie tej substancji może prowadzić do rozwoju poważnych objawów toksycznych, związanych głównie z zawartością aktywnego jodu, który może wywierać niekorzystny wpływ ogólnoustrojowy.¹

Drogi przedawkowania

Przedawkowanie powidonu jodowanego może nastąpić na kilka sposobów:^2
3
4

• Przypadkowe spożycie doustne preparatów zawierających powidon jodowany
• Systematyczne wchłanianie substancji po długotrwałym stosowaniu na duże powierzchnie skóry (szczególnie rany lub oparzenia obejmujące ponad 30% powierzchni ciała)
• Wdychanie substancji
• W przypadku kropli do oczu – przedawkowanie podczas podawania do oka

^5
6

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie powidonu jodowanego może powodować szereg objawów toksyczności ogólnoustrojowej, które mogą różnić się nasileniem w zależności od dawki, drogi wchłaniania oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta. Objawy ostrego zatrucia jodem obejmują zarówno zaburzenia układu pokarmowego, jak i poważne powikłania dotyczące układu krążenia, oddechowego oraz nerek.^7
8

Objawy ze strony przewodu pokarmowego

Po przypadkowym spożyciu preparatów zawierających powidon jodowany mogą wystąpić następujące objawy żołądkowo-jelitowe:^9
10
11

• Skurcze i bóle brzucha
• Złe samopoczucie
• Wymioty
• Biegunka
• Niestrawność
• Metaliczny posmak w jamie ustnej
• Ślinotok
• Palenie lub pieczenie w jamie ustnej

^12
13

Objawy ze strony układu krążenia

Toksyczność ogólnoustrojowa powidonu jodowanego może manifestować się następującymi objawami sercowo-naczyniowymi:^14
15

• Tachykardia
• Spadek ciśnienia tętniczego (niedociśnienie)
• Niewydolność krążenia (zapaść)

^16
17
18

Objawy ze strony układu oddechowego

Przedawkowanie powidonu jodowanego może powodować poważne zaburzenia oddechowe:^19
20

• Obrzęk głośni prowadzący do zamartwicy lub uduszenia
• Obrzęk płuc

^21
22
23

Objawy ze strony układu moczowego

Zatrucie powidonem jodowanym może prowadzić do poważnych zaburzeń czynności nerek:^24
25

• Zaburzenia czynności nerek
• Bezmocz (anuria)
• Niewydolność nerek
• Uszkodzenie nerek (martwica sferyczna i kanalikowa)

^26
27
28

Objawy zaburzeń metabolicznych

Przedawkowanie powidonu jodowanego może prowadzić do różnych zaburzeń metabolicznych:^29
30

• Kwasica metaboliczna
• Hipernatremia
• Zaburzenia równowagi elektrolitowej

^31
32
33

Objawy zaburzeń tarczycy

Długotrwała ekspozycja na powidon jodowany może powodować zaburzenia czynności tarczycy, manifestujące się jako:^34
35

• Nadczynność tarczycy – objawiająca się częstoskurczem, niepokojem, drżeniem i bólami głowy
• Niedoczynność tarczycy

^36
37
38

Inne objawy

Dodatkowo mogą wystąpić również:^39
40
41

• Drgawki
• Gorączka (podwyższona temperatura)
• Krwawienie z błon śluzowych i nerek
• Sinica
• Parestezje
• Reakcje skórne
• Podrażnienie i obrzęk powiek

^42
43
44
45

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania powidonu jodowanego obejmuje szereg działań ukierunkowanych na eliminację toksyny oraz leczenie objawowe.^46
47

Postępowanie ogólne

Podstawowe działania w przypadku przedawkowania powidonu jodowanego obejmują:^48
49
50

• Leczenie objawowe i wspomagające
• Monitorowanie i wyrównywanie równowagi elektrolitowej
• Kontrolę czynności nerek
• Monitorowanie czynności tarczycy

^51
52
53

Dekontaminacja po spożyciu

W przypadku doustnego zatrucia powidonem jodowanym należy zastosować następujące procedury:^54
55

• Nie należy prowokować wymiotów
• Pacjenta należy ułożyć w pozycji zapewniającej drożność dróg oddechowych i zapobiegającej aspiracji treści żołądkowej (w przypadku wymiotów)
• Podanie produktów skrobiowych (ziemniaków, mąki, skrobi, pieczywa), które pomagają przekształcić jod do mniej toksycznych jodków (jeśli pacjent nie wymiotuje i toleruje żywienie doustne)
• Płukanie żołądka roztworem skrobi lub 5% roztworem tiosiarczanu sodowego przez sondę nosowo-żołądkową (jeśli nie ma objawów perforacji jelit)

^56
57
58
59

Postępowanie w niedociśnieniu

W przypadku ciężkiego niedociśnienia tętniczego spowodowanego przedawkowaniem powidonu jodowanego, należy:^60
61

• Podawać płyny dożylnie
• W razie potrzeby włączyć produkty wazopresyjne

^62
63

Postępowanie w zaburzeniach oddechowych

W przypadku uszkodzenia górnych dróg oddechowych przez żrące działanie powidonu jodowanego:^64
65

• Może być konieczna intubacja dotchawicza, szczególnie jeśli dochodzi do znacznego obrzęku
• Zapewnienie drożności dróg oddechowych

^66
67

Eliminacja toksyny

W celu usunięcia jodu z organizmu, szczególnie w ciężkich przypadkach zatrucia oraz przy współistniejącej niewydolności nerek, zaleca się:^68
69

• Hemodializę – skutecznie usuwa jod
• Dializa otrzewnowa – alternatywna metoda eliminacji jodu

^70
71
72
73

Należy pamiętać, że ciągła hemodiafiltracja żylno-żylna jest mniej skuteczna niż hemodializa.^74
75

Postępowanie w przypadku zaburzeń tarczycy

W przypadku nadczynności tarczycy wywołanej jodem:^76
77

• Ścisłe monitorowanie funkcjonowania tarczycy
• Leczenie zależne od stanu pacjenta:
  • Łagodne formy chorobowe mogą nie wymagać leczenia
  • Poważne formy mogą wymagać terapii statycznej (która przynosi tylko spóźnione efekty)
  • W najcięższych przypadkach (krytyczne stany nadczynności tarczycy) może być konieczna:
    • Intensywna opieka lekarska
    • Plazmafereza
    • Wycięcie tarczycy

⁷⁸

Należy pamiętać, że w przypadku zaburzeń czynności tarczycy leczenie powidonem jodowanym należy przerwać.^79
80

Postępowanie w przypadku przedawkowania ocznego

W przypadku przedawkowania podczas podawania do oka preparatów zawierających powidon jodowany (np. Oftasteril):⁸¹

• Należy obficie przepłukać oko jałowym fizjologicznym roztworem soli

⁸²

Tabela objawów przedawkowania powidonu jodowanego

W dostępnych charakterystykach produktów leczniczych zawierających powidon jodowany (Betadine, Betadine VAG, Braunol, Braunovidon, Oftasteril, PV JOD 10%) nie podano szczegółowych informacji na temat konkretnych dawek wywołujących objawy przedawkowania. Wskazano jedynie, że długotrwałe stosowanie na duże powierzchnie skóry (szczególnie rany lub oparzenia obejmujące ponad 30% powierzchni ciała) może prowadzić do wchłaniania systematycznego i wystąpienia objawów zatrucia jodem.⁸³