Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Powidon jodowany

Wpływ powidonu jodowanego na płodność, ciążę i laktację

Powidon jodowany jest substancją aktywną szeroko stosowaną w środkach antyseptycznych. Występuje w wielu postaciach farmaceutycznych, jak: roztwory na skórę (Betadine, Braunol, PV Jod), maści (Betadine, Braunovidon), globulki dopochwowe (Betadine VAG) oraz krople do oczu (Oftasteril). Znajomość wpływu tej substancji na płodność, ciążę i laktację ma kluczowe znaczenie dla bezpiecznego stosowania w praktyce klinicznej.¹²³⁴

Przenikanie powidonu jodowanego przez bariery biologiczne

Powidon jodowany charakteryzuje się zdolnością do przenikania przez barierę łożyskową oraz do mleka ludzkiego. Ta właściwość ma istotne znaczenie kliniczne, gdyż wchłonięty jod może wpływać na funkcjonowanie tarczycy płodu i noworodka.⁵⁶⁷

W przypadku kropli do oczu Oftasteril wiadomo, że jod przenika przez łożysko, powodując ekspozycję płodu, a duże ilości jodu mogą prowadzić do zaburzenia czynności tarczycy u płodu. Szczególnie istotne jest, że jod przenika preferencyjnie do mleka kobiecego (nawet w 50%), co może prowadzić do wysokich stężeń wolnego jodu w mleku i w konsekwencji do zaburzenia czynności tarczycy u niemowlęcia.⁸

Wpływ na ciążę

Stosowanie powidonu jodowanego w okresie ciąży powinno być ograniczone ze względu na ryzyko wystąpienia zaburzeń czynności tarczycy u płodu. U potomstwa matek, które w ciąży otrzymywały jod, obserwowano zaburzenia czynności tarczycy, w tym wrodzoną niedoczynność tego narządu.⁹

Charakterystyka poszczególnych produktów zawierających powidon jodowany przedstawia różne zalecenia dotyczące stosowania w okresie ciąży:

• Betadine (maść, roztwór): należy unikać stosowania, chyba że oczekiwane korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu i noworodka, albo gdy bezpieczniejsze zamienniki są niedostępne.¹⁰
• Betadine VAG (globulki): stosowanie u kobiet w ciąży jest przeciwwskazane.¹¹
• Braunol (roztwór na skórę): nie należy stosować, szczególnie od 3 miesiąca ciąży, a jeśli jest to konieczne, stosowanie powinno być bardzo ograniczone i według ścisłych wskazań.¹²
• Braunovidon (maść): w razie konieczności można stosować jedynie do 9 tygodnia ciąży. Stosowanie po 9 tygodniu ciąży jest absolutnie przeciwwskazane, za wyjątkiem przypadku wcześniejszego odejścia wód płodowych (przed 37 tygodniem ciąży) z wysokim zagrożeniem wystąpienia infekcji – w takim przypadku należy stosować wyłącznie produkty o małym stężeniu powidonu jodowanego (2,5%).¹³
• Oftasteril (krople do oczu): w przypadku kobiet w ciąży należy rozważyć alternatywną metodę antyseptyki, jeśli przewiduje się wielokrotne, powtórne wstrzyknięcia wymagające stosowania na spojówkę i w okolicy oczodołu. Jeśli stosowanie jest bezwzględnie konieczne, można stosować niewielkie ilości. Może być konieczne badanie czynności tarczycy płodu.¹⁴
• PV Jod 10% (roztwór): produkt leczniczy może być stosowany w ciąży jedynie wtedy, gdy jego zastosowanie u matki jest bezwzględnie konieczne, a stosowanie bezpieczniejszego leku alternatywnego jest niemożliwe lub przeciwwskazane.¹⁵

Wpływ na laktację

Powidon jodowany przenika do mleka matki, co może prowadzić do zaburzeń czynności tarczycy u niemowlęcia. W związku z tym większość produktów zawierających powidon jodowany jest przeciwwskazana w okresie karmienia piersią lub ich stosowanie wymaga szczególnej ostrożności.¹⁶¹⁷

Szczegółowe zalecenia dotyczące stosowania powidonu jodowanego w okresie laktacji:

• Betadine (maść, roztwór): należy unikać stosowania, chyba że oczekiwane korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla noworodka, albo gdy bezpieczniejsze zamienniki są niedostępne.¹⁸
• Betadine VAG (globulki): stosowanie u kobiet karmiących piersią jest przeciwwskazane.¹⁹
• Braunol (roztwór na skórę): nie należy stosować w okresie karmienia. Jeśli jest to konieczne, stosowanie powinno być bardzo ograniczone i według ścisłych wskazań. Po zastosowaniu produktu zaleca się przeprowadzenie badania funkcjonowania tarczycy dziecka. W przypadku stwierdzenia niedoczynności tarczycy należy podjąć wczesne leczenie hormonalne aż do przywrócenia normalnego działania tarczycy.²⁰
• Braunovidon (maść): stosowanie powidonu w okresie karmienia piersią jest przeciwwskazane.²¹
• Oftasteril (krople do oczu): po zastosowaniu powidonu jodowanego należy zaprzestać karmienia piersią na 24 godziny. Może być konieczne zbadanie tarczycy niemowlęcia. Należy uniemożliwić spożycie powidonu jodowanego przez niemowlę.²²
• PV Jod 10% (roztwór): nie stosować produktu leczniczego do odkażania brodawek sutkowych w okresie karmienia piersią. Unikać stosowania produktu leczniczego w okresie karmienia piersią.²³

Należy zwrócić szczególną uwagę, że podczas karmienia piersią należy zachować ostrożność, aby nie dopuścić do przypadkowego przedostania się produktu Braunol do ust dziecka z poddanych leczeniu części ciała matki.²⁴

Wpływ na płodność

Dane dotyczące wpływu powidonu jodowanego na płodność u ludzi są ograniczone. W przypadku większości produktów brak jest szczegółowych informacji na temat wpływu na płodność, co wskazuje na konieczność zachowania ostrożności przy stosowaniu u osób planujących posiadanie potomstwa.²⁵²⁶

W przypadku Betadine VAG (globulki) warto zwrócić uwagę, że jodowany powidon ma właściwości plemnikobójcze. W związku z tym nie zaleca się stosowania Betadine VAG u kobiet, które planują zajść w ciążę.²⁷

W przypadku produktu Oftasteril (krople do oczu) brak jest danych dotyczących wpływu powidonu jodowanego na płodność u ludzi.²⁸

Zalecenia dla lekarzy

Lekarz planujący zastosowanie produktów zawierających powidon jodowany u kobiet w ciąży lub karmiących piersią powinien uwzględnić następujące zalecenia:

1. Dokładna ocena stosunku korzyści do ryzyka przed zastosowaniem produktu u kobiet w ciąży lub karmiących piersią.
2. Rozważenie alternatywnych metod antyseptyki, jeśli jest to możliwe.
3. Stosowanie produktów o mniejszym stężeniu powidonu jodowanego, jeśli zastosowanie jest konieczne.
4. W przypadku konieczności zastosowania u kobiet w ciąży lub karmiących piersią, zalecane jest monitorowanie funkcji tarczycy u dziecka.
5. Po zastosowaniu powidonu jodowanego u kobiet karmiących piersią należy zalecić przerwanie karmienia na 24 godziny (zgodnie z zaleceniem dla produktu Oftasteril).
6. Poinformowanie pacjentki o potencjalnym ryzyku związanym ze stosowaniem produktów zawierających powidon jodowany i konieczności przestrzegania zaleceń lekarskich.

W celu minimalizacji ryzyka dla płodu lub niemowlęcia, lekarz powinien przekazać kobiecie w ciąży lub karmiącej piersią szczegółowe informacje dotyczące stosowania produktów zawierających powidon jodowany, w tym informacje o możliwym wpływie na funkcjonowanie tarczycy dziecka.²⁹³⁰