Właściwości farmakokinetyczne
Oksytocyna

Właściwości farmakokinetyczne oksytocyny

Oksytocyna jest hormonem peptydowym, którego właściwości farmakokinetyczne mają kluczowe znaczenie dla skuteczności jej działania klinicznego. Istotne jest zrozumienie procesów, którym podlega substancja w organizmie, aby właściwie planować terapię z jej zastosowaniem.¹

Wchłanianie i początek działania

Oksytocyna charakteryzuje się zróżnicowaną dynamiką działania w zależności od drogi podania:²

• Po podaniu dożylnym – działanie występuje niemal natychmiast, około 1 minuty po podaniu^{3 4}
• Po podaniu domięśniowym – działanie rozpoczyna się po 2-4 minutach według danych dla preparatu Oxytocin Grindeks⁵ lub 3-7 minutach według danych dla preparatu Oxytocin-Richter⁶

Przy zastosowaniu infuzji dożylnej efekt oksytocyny narasta stopniowo, osiągając stan stacjonarny zwykle po 20-40 minutach.⁷ Stężenia oksytocyny w osoczu po infuzji dożylnej z szybkością 4 milijednostek na minutę u ciężarnych kobiet w terminie porodu wynoszą od 2 do 5 mikrojednostek/ml.⁸

Czas trwania działania

Czas utrzymywania się działania oksytocyny zależy od drogi podania:⁹

• Po podaniu dożylnym – działanie utrzymuje się do 1 godziny¹⁰
• Po podaniu domięśniowym – działanie trwa od 30 do 60 minut według danych dla preparatu Oxytocin Grindeks¹¹ lub 2-3 godziny według danych dla preparatu Oxytocin-Richter¹²

Dystrybucja

Oksytocyna po wprowadzeniu do organizmu ulega następującym procesom dystrybucji:¹³

• Objętość dystrybucji w stanie stacjonarnym wynosi około 12,2 l (170 ml/kg u mężczyzn)¹⁴
• Wiązanie z białkami osocza jest na niskim poziomie¹⁵
• Oksytocyna dystrybuowana jest głównie w płynie pozakomórkowym¹⁶
• Przechodzi przez łożysko w obu kierunkach¹⁷, choć prawdopodobnie niewielkie ilości przenikają do krążenia płodowego¹⁸
• Występuje w niewielkich ilościach w mleku kobiecym¹⁹

Metabolizm

Metabolizm oksytocyny przebiega z udziałem specyficznego enzymu oraz głównych narządów:²⁰

• Oksytocynaza (aminopeptaza glikoproteinowa) – specyficzny enzym degradujący oksytocynę, wytwarzany w okresie ciąży²¹
• Aktywność oksytocynazy:
  • Wzrasta stopniowo przed rozpoczęciem porodu²²
  • Gwałtownie rośnie podczas porodu²³
  • Maleje po porodzie²⁴
  • Jest szczególnie wysoka w tkance łożyskowej i tkance macicy²⁵
• Główną rolę w metabolizowaniu i eliminowaniu oksytocyny odgrywają wątroba i nerki²⁶
• Biotransformacja zachodzi przy udziale wątroby, nerek i krążenia ogólnoustrojowego²⁷

Oksytocyna ulega hydrolizie enzymatycznej, co prowadzi do utraty działania terapeutycznego.²⁸ Większość oksytocyny jest szybko metabolizowana w wątrobie i nerkach.²⁹

Eliminacja

Parametry eliminacji oksytocyny z organizmu wyglądają następująco:³⁰

• Okres półtrwania w osoczu wynosi:
  • 3-20 minut według danych dla preparatu Oxytocin Grindeks³¹
  • 1-6 minut według danych dla preparatu Oxytocin-Richter (jest krótszy w zaawansowanej ciąży i w czasie laktacji)³²
• Klirens metaboliczny:
  • U kobiet w ciąży: około 17 ml/kg/min³³
  • U mężczyzn i kobiet niebędących w ciąży: około 20 ml/kg/min³⁴
• Wydalanie:
  • Metabolity są wydalane z moczem³⁵
  • Mniej niż 1% oksytocyny podlega wydalaniu w postaci niezmienionej z moczem^{36 37}

Farmakokinetyka w szczególnych grupach pacjentów

Zaburzenia czynności nerek

Nie przeprowadzono dedykowanych badań z udziałem pacjentów z zaburzeniami czynności nerek.^{38 39} Biorąc pod uwagę mechanizm wydzielania oksytocyny oraz jej właściwości antydiuretyczne prowadzące do zmniejszonego wydalania z moczem, możliwa jest akumulacja oksytocyny, która może skutkować przedłużonym działaniem.^{40 41}

Zaburzenia czynności wątroby

Nie przeprowadzono dedykowanych badań z udziałem pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby.^{42 43} Zmiana farmakokinetyki u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby jest mało prawdopodobna z następujących powodów:⁴⁴

• Enzym metabolizujący oksytocynazę nie występuje wyłącznie w wątrobie^{45 46}
• Poziomy oksytocynazy w łożysku w okresie porodu znacznie wzrastają^{47 48}

W konsekwencji, metabolizm oksytocyny u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby może nie powodować istotnych zmian klirensu metabolicznego tej substancji.^{49 50}