Przedawkowanie
Oksytocyna

Przedawkowanie oksytocyny

Przedawkowanie oksytocyny stanowi istotne zagrożenie kliniczne, które wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Konsekwencje przedawkowania wynikają zarówno z bezpośredniego działania oksytocyny na macicę, jak i z jej wpływu na gospodarkę wodną organizmu poprzez działanie antydiuretyczne. Mimo że nie ustalono jednoznacznie maksymalnej bezpiecznej dawki oksytocyny, warto zauważyć, że ryzyko wystąpienia objawów przedawkowania zależy nie tylko od wielkości dawki, ale również od indywidualnej wrażliwości pacjentki oraz czasu ekspozycji na lek.¹

Należy podkreślić, że oksytocyna podana doustnie ulega inaktywacji przez enzymy proteolityczne w układzie pokarmowym, co sprawia, że nie ulega ona wchłanianiu z jelita i jest mało prawdopodobne, aby wywoływała szkodliwe działanie w przypadku przypadkowego połknięcia.²

Mechanizm przedawkowania

Przedawkowanie oksytocyny wiąże się przede wszystkim z nadmierną stymulacją mięśnia macicy oraz działaniem antydiuretycznym substancji. Nadczynność macicy stanowi główny mechanizm toksyczności, niezależnie od występującej nadwrażliwości na produkt leczniczy.³

Z klinicznego punktu widzenia, przedawkowanie może prowadzić do hipertonii macicy, skurczów tężcowych oraz nieprawidłowego napięcia spoczynkowego (od 15 do 20 mm H₂O i wyższego) między skurczami. Skutkiem tych zaburzeń może być wzmożona akcja porodowa, pęknięcie macicy, pęknięcie szyjki macicy i pochwy, a także krwawienie poporodowe.⁴

Dawki toksyczne

Dane kliniczne wskazują na różne progi toksyczności oksytocyny. Obserwacje kliniczne wykazały brak objawów toksycznych przy podaniu domięśniowym 2-3 oraz 10 IU noworodkom, jak również przy podaniu 8 IU donosowo dzieciom w wieku od 6 do 18 miesięcy. Natomiast poważne zatrucie obserwowano u osób dorosłych po infuzji 80 IU oksytocyny w roztworze izotonicznej glukozy przez 35 godzin, po infuzji 488 IU oksytocyny w ciągu 40 godzin, a także po infuzji 800 IU oksytocyny w ciągu 60 godzin (należy pamiętać, że 1 IU odpowiada 1,67 mikrograma substancji czynnej).⁵

Szczególnie niebezpieczne jest podawanie dużych dawek oksytocyny (40 do 50 ml/min) przez dłuższy czas, co może prowadzić do zatrucia wodnego z drgawkami, będącego poważnym powikłaniem związanym z antydiuretycznym działaniem leku.⁶

Konsekwencje dla płodu

Przedawkowanie oksytocyny może prowadzić do szeregu powikłań zagrażających dobrostanowi płodu. Przede wszystkim dochodzi do zmniejszonej perfuzji maciczno-łożyskowej, co skutkuje bradykardią płodu, niedotlenieniem, hiperkapnią (nadmiarem dwutlenku węgla we krwi) oraz zabarwieniem płynu owodniowego smółką. W skrajnych przypadkach może wystąpić zamartwica lub śmierć płodu.^{7 8}

Postępowanie w przedawkowaniu

W przypadku wystąpienia objawów przedawkowania oksytocyny należy natychmiast przerwać jej podawanie i wdrożyć odpowiednie leczenie. Pierwszym krokiem jest natychmiastowe odstawienie wlewu oksytocyny oraz podanie pacjentce tlenu.⁹

W przypadku zatrucia wodnego postępowanie obejmuje:^{10 11}

• Ograniczenie przyjmowania płynów
• Zastosowanie leków diuretycznych (mannitol lub furosemid)
• Dożylne podawanie hipertonicznego roztworu soli fizjologicznej
• Wyrównanie zaburzeń elektrolitowych
• Leczenie obrzęku mózgu, jeśli wystąpi
• Kontrolowanie drgawek z ostrożnym podaniem barbituranów
• Zapewnienie drożności dróg oddechowych oraz zastosowanie standardowych procedur w przypadku wystąpienia śpiączki

¹²

Tabela objawów przedawkowania

Powyższa tabela przedstawia spektrum objawów klinicznych związanych z przedawkowaniem oksytocyny. Należy pamiętać, że wystąpienie i nasilenie objawów zależy nie tylko od podanej dawki, ale również od czasu trwania wlewu oraz indywidualnej wrażliwości pacjentki na substancję czynną. Dlatego też konieczne jest ścisłe monitorowanie parametrów klinicznych podczas stosowania preparatów Oxytocin Grindeks czy Oxytocin-Richter.^{13 14}