Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Nadtechnecjan sodu

Wpływ nadtechnecjanu sodu na płodność, ciążę i laktację

Nadtechnecjan sodu (Na99mTcO4) jest substancją radioaktywną powszechnie wykorzystywaną w diagnostyce medycznej. Powstaje w wyniku rozpadu promieniotwórczego radionuklidu macierzystego 99Mo (T1/2=66 h, E=740 keV), przechodząc w radionuklid pochodny 99mTc (T1/2=6,01 h, E=141 keV), który następnie przechodzi w quasi stabilny, ze względu na długi okres półrozpadu, 99Tc (T1/2 = 2,13×105 lat). Stosowanie tej substancji wymaga szczególnej ostrożności u kobiet w wieku rozrodczym, ciężarnych oraz karmiących piersią ze względu na potencjalne ryzyko związane z ekspozycją na promieniowanie jonizujące.¹

Kobiety w wieku rozrodczym

W przypadku planowania podania nadtechnecjanu sodu lub preparatów znakowanych technetem-99m kobiecie w wieku rozrodczym, lekarz musi bezwzględnie upewnić się, że pacjentka nie jest w ciąży. Zasadnicze znaczenie ma wykluczenie ciąży przed zastosowaniem radiofarmaceutyku. Należy przyjąć, że kobieta, u której nie wystąpiła miesiączka w przewidywanym terminie, jest w ciąży do momentu wykluczenia tego stanu.^{2 3}

W sytuacjach budzących wątpliwości dotyczące możliwej ciąży (brak miesiączki, bardzo nieregularne cykle miesiączkowe itp.), lekarz powinien zaproponować pacjentce alternatywne metody diagnostyczne, które nie wymagają zastosowania promieniowania jonizującego, o ile takie metody są dostępne.^{4 5}

Ciąża i ekspozycja płodu

Wolny nadtechnecjan-99mTc przechodzi przez barierę łożyskową, co powoduje ekspozycję płodu na promieniowanie jonizujące. Ten fakt ma kluczowe znaczenie przy podejmowaniu decyzji o zastosowaniu badań z użyciem nadtechnecjanu sodu u kobiet ciężarnych.⁶

Podawanie substancji promieniotwórczych kobietom w ciąży wiąże się z jednoczesną ekspozycją płodu na promieniowanie jonizujące. Z tego względu u kobiet ciężarnych należy przeprowadzać wyłącznie niezbędne badania z zastosowaniem radioizotopów i tylko wtedy, gdy spodziewane korzyści diagnostyczne znacząco przewyższają ryzyko związane z badaniem zarówno dla matki, jak i dla płodu.^{7 8}

Dawki promieniowania dla macicy i płodu

Lekarz musi być świadomy dawek promieniowania, jakie otrzyma macica (i pośrednio płód) w przypadku stosowania nadtechnecjanu sodu. Dawki te są następujące:

• Dawka pochłonięta przez macicę po podaniu dożylnym 800 MBq nadtechnecjanu sodu (Na99mTcO4) wynosi 6,5 mGy
• Po podaniu środka blokującego (nadchloran potasu, jodki) dawka pochłonięta przez macicę po podaniu dożylnym 800 MBq nadtechnecjanu sodu (Na99mTcO4) wynosi 4,8 mGy
• Dawka pochłonięta przez macicę po podaniu erytrocytów znakowanych 800 MBq 99mTc wynosi 3,1 mGy

⁹

Należy pamiętać, że dawki powyżej 0,5 mGy powinny być traktowane jako potencjalnie szkodliwe dla płodu. Jest to wartość graniczna, której przekroczenie wymaga szczególnej ostrożności i dokładnego rozważenia bilansu korzyści i ryzyka.¹⁰

Karmienie piersią

Nadtechnecjan sodu przenika do mleka matki, co stanowi potencjalne źródło ekspozycji niemowlęcia na promieniowanie jonizujące. Dlatego przed podaniem radiofarmaceutyku kobiecie karmiącej piersią, lekarz musi rozważyć możliwość odroczenia badania diagnostycznego do czasu zakończenia przez matkę karmienia piersią lub wybrać najkorzystniejszy radiofarmaceutyk pod względem wydzielania aktywności promieniotwórczej w mleku.^{11 12}

Zalecenia dotyczące przerwy w karmieniu piersią

Jeśli podanie radiofarmaceutyku zostanie uznane za konieczne, lekarz musi przekazać pacjentce następujące zasady postępowania zależne od sposobu podania preparatu:

• W przypadku podania nadtechnecjanu sodu (Na99mTcO4) – karmienie piersią należy przerwać na 12 godzin
• W przypadku znakowania erytrocytów metodą in vivo lub in vivo/in vitro – karmienie piersią należy przerwać na 12 godzin
• W przypadku znakowania erytrocytów metodą in vitro – przerwanie karmienia piersią nie jest konieczne, nie należy jednak podawać dziecku pierwszej porcji pokarmu uzyskanej po podaniu radiofarmaceutyku

¹³

W przypadku stosowania betiatydu znakowanego technetem-99m (Renoscint MAG3), jeżeli podanie preparatu jest konieczne, karmienie piersią należy przerwać na 4 godziny, a porcje mleka narażone na działanie preparatu należy odrzucić.¹⁴

Generalnie zaleca się powrót do karmienia piersią dopiero wtedy, gdy radioaktywność zawarta w mleku nie spowoduje narażenia dziecka na dawkę promieniowania większą niż 1 mSv. Jest to podstawowa zasada ochrony radiologicznej niemowlęcia, którą lekarz musi uwzględnić przy określaniu bezpiecznego czasu wznowienia karmienia piersią.¹⁵

Informacje dodatkowe dla pacjentek

Lekarz powinien dokładnie poinformować kobietę karmiącą piersią o konieczności przestrzegania zaleceń dotyczących przerwy w karmieniu. Należy wyjaśnić, że podczas tej przerwy wskazane jest odciąganie i odrzucanie mleka, aby utrzymać laktację. Dodatkowo należy poinstruować pacjentkę o konieczności ograniczenia bliskiego, długotrwałego kontaktu z niemowlęciem w pierwszych godzinach po badaniu, szczególnie w przypadku zastosowania wolnego nadtechnecjanu sodu, który charakteryzuje się wyższym stopniem przenikania do mleka matki.

Rekomendacje dla personelu medycznego

Personel medyczny podający nadtechnecjan sodu lub preparaty znakowane technetem-99m powinien kierować się następującymi zasadami postępowania:

1. Dokładna weryfikacja statusu ciąży u kobiet w wieku rozrodczym przed podaniem radiofarmaceutyku
2. Stosowanie najniższych możliwych dawek aktywności zapewniających uzyskanie diagnostycznej jakości obrazowania
3. Rozważenie alternatywnych metod diagnostycznych bez użycia promieniowania jonizującego u kobiet w ciąży i karmiących piersią
4. Dokładne poinformowanie pacjentek o zasadach postępowania po badaniu, szczególnie dotyczących karmienia piersią
5. Monitorowanie i dokumentowanie dawek promieniowania podawanych kobietom w ciąży, jeśli badanie jest niezbędne

Przestrzeganie powyższych zasad pozwala na minimalizację ryzyka związanego z zastosowaniem nadtechnecjanu sodu u kobiet w okresie ciąży lub karmienia piersią przy jednoczesnym zachowaniu korzyści diagnostycznych.