Przeciwwskazania stosowania
Metamizol

Przeciwwskazania stosowania metamizolu. Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Metamizol to substancja czynna o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i spazmolitycznym, która jest dostępna w różnych postaciach farmaceutycznych, takich jak tabletki, roztwory doustne i roztwory do wstrzykiwań. Ze względu na profil bezpieczeństwa leku, istnieje szereg sytuacji klinicznych, w których stosowanie metamizolu jest przeciwwskazane. Znajomość tych przeciwwskazań jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów.¹

Nadwrażliwość na metamizol i inne pochodne pirazolonu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania metamizolu jest nadwrażliwość na substancję czynną oraz inne pochodne pirazolonu i pirazolidyny. Dotyczy to pacjentów uczulonych na substancje takie jak:²

• Metamizol sodu
• Propyfenazon
• Fenazon
• Fenylobutazon
• Oksyfenbutazon

³

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów, u których po zastosowaniu któregokolwiek z tych leków wystąpiła w przeszłości agranulocytoza lub inne ciężkie reakcje skórne. Takie osoby bezwzględnie nie powinny otrzymywać metamizolu.⁴

Zespół astmy analgetycznej i nietolerancja leków przeciwbólowych

Metamizolu nie należy podawać pacjentom z rozpoznanym zespołem astmy analgetycznej lub znaną nietolerancją na leki przeciwbólowe objawiającą się pokrzywką, obrzękiem naczynioworuchowym lub innymi reakcjami anafilaktoidalnymi. Dotyczy to pacjentów, którzy reagują skurczem oskrzeli lub innymi objawami nadwrażliwości na:⁵

• Salicylany
• Paracetamol
• Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak:
  • Diklofenak
  • Ibuprofen
  • Indometacyna
  • Naproksen

⁶

Objawy nietolerancji leków przeciwbólowych mogą obejmować:⁷

• Skurcz oskrzeli
• Pokrzywkę
• Nieżyt nosa
• Obrzęk naczynioruchowy

Zaburzenia hematologiczne i czynność szpiku kostnego

Metamizol jest przeciwwskazany u pacjentów z zaburzeniami czynności szpiku kostnego oraz zaburzeniami hematopoezy. Przeciwwskazania obejmują:⁸

• Zaburzenia czynności szpiku kostnego, np. po leczeniu cytostatykami
• Zmiany w obrazie morfologicznym krwi:
  • Agranulocytoza
  • Leukopenia
  • Niedokrwistość
  • Granulocytopenia (<1500 neutrofili/mm³)

<sup data-drug="Pyralgina Plus" data-section="Przeciwwskazania" title="Granulocytopenia (9

Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej

Pacjenci z wrodzonym niedoborem dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej nie powinni przyjmować metamizolu ze względu na ryzyko wystąpienia hemolizy.¹⁰

Ostra porfiria wątrobowa

Metamizol jest przeciwwskazany u pacjentów z ostrą przerywaną porfirią wątrobową ze względu na ryzyko wywołania napadu porfirii.¹¹

Niewydolność wątroby i nerek

W zależności od preparatu, przeciwwskazania mogą obejmować również:¹²

• Ostrą niewydolność nerek lub wątroby
• Ciężką niewydolność wątroby i/lub nerek

<sup data-drug="Metamizole Kabi" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężkie zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny 13

W przypadku preparatu Metamizole Kabi, przeciwwskazaniem są ciężkie zaburzenia czynności nerek, gdzie klirens kreatyniny wynosi poniżej 30 ml/min.<sup data-drug="Metamizole Kabi" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężkie zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny 14

Niedociśnienie i niestabilność krążenia

W przypadku preparatów do podawania pozajelitowego (roztwory do wstrzykiwań) przeciwwskazane jest stosowanie u pacjentów z:¹⁵

• Niedociśnieniem tętniczym
• Niestabilnością krążenia

¹⁶

Ciąża i laktacja

Podawanie metamizolu jest przeciwwskazane w trzecim trymestrze ciąży ze względu na ryzyko dla płodu.¹⁷

W zależności od preparatu, przeciwwskazania mogą dotyczyć również okresu karmienia piersią.¹⁸

Ograniczenia wiekowe

Metamizol jest przeciwwskazany u dzieci poniżej określonego wieku, jednak granica ta różni się w zależności od preparatu:^{19 20}

• Poniżej 10 lat (MaxAlgina)
• Poniżej 15 lat (Dialginum, Metamizol Promedo, Pyralgin, Spasmalgon)
• Poniżej 18 lat (Pyralgina Plus, Vemonis Ultra)

^{21 22}

Przeciwwskazania dla preparatów złożonych

W przypadku preparatów złożonych, takich jak Pyralgina Plus, Vemonis Ultra (zawierające oprócz metamizolu także kofeinę i drotawerynę) czy Spasmalgon (zawierający metamizol, pitofenon i fenpiwerynę), występują dodatkowe przeciwwskazania związane z pozostałymi składnikami aktywnymi:²³

• Blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia
• Ciężka niewydolność serca
• Nadwrażliwość na soję lub orzeszki ziemne (ze względu na zawartość lecytyny sojowej)

²⁴

W przypadku leku Spasmalgon, dodatkowymi przeciwwskazaniami są:²⁵

• Niedrożność przewodu pokarmowego i rozdęcie okrężnicy
• Gruczolak gruczołu krokowego II i III stopnia
• Atonia pęcherzyka żółciowego i pęcherza moczowego

Podsumowanie przeciwwskazań

Poniższa tabela przedstawia zestawienie głównych przeciwwskazań do stosowania metamizolu:

Przeciwwskazania szczególne do stosowania preparatów pozajelitowych

Dla preparatów pozajelitowych metamizolu (roztwory do wstrzykiwań i infuzji) istnieją dodatkowe przeciwwskazania związane z tą drogą podania. Poza wymienionymi wcześniej, należy uwzględnić:²⁶

• Niedociśnienie tętnicze
• Niestabilność hemodynamiczna
• Zaburzenia krążenia

²⁷

Szczególną ostrożność należy zachować przy podawaniu pozajelitowym metamizolu, ponieważ może on wywołać spadek ciśnienia tętniczego, zwłaszcza przy szybkim wstrzyknięciu dożylnym.²⁸

Kiedy odradzić pacjentowi stosowanie metamizolu?

Metamizol należy odradzić pacjentowi w następujących sytuacjach:²⁹

• Gdy w wywiadzie pacjent podaje jakiekolwiek reakcje alergiczne po zastosowaniu leków przeciwbólowych, szczególnie metamizolu i innych pochodnych pirazolonu
• Jeśli u pacjenta kiedykolwiek wystąpiła agranulocytoza po zastosowaniu metamizolu lub innych pochodnych pirazolonu
• Przy zaburzeniach hematologicznych, szczególnie dotyczących szpiku kostnego
• U pacjentów z astmą analgetyczną lub zespołem nietolerancji leków przeciwbólowych
• U pacjentów z przewlekłymi schorzeniami wątroby i nerek
• U kobiet w trzecim trymestrze ciąży
• U pacjentów z wrodzonymi zaburzeniami, takimi jak niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej
• U pacjentów z porfirią wątrobową
• U dzieci poniżej wieku wskazanego w charakterystyce danego produktu leczniczego

^{30 31}

Przed zastosowaniem metamizolu w postaci parenteralnej (dożylnej lub domięśniowej) należy dodatkowo odradzić jego stosowanie:³²

• U pacjentów z niestabilnymi parametrami krążenia
• U pacjentów z niedociśnieniem tętniczym
• U pacjentów w trakcie zabiegów operacyjnych (bez ścisłego monitorowania)

W przypadku preparatów złożonych, zawierających oprócz metamizolu inne substancje czynne, należy uwzględnić także przeciwwskazania dotyczące tych dodatkowych składników.^{33 34}

Szczególną uwagę należy zwrócić na pacjentów w podeszłym wieku, u których ryzyko działań niepożądanych metamizolu może być zwiększone, zwłaszcza w przypadku zaburzeń funkcji nerek lub wątroby.<sup data-drug="Metamizole Kabi" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężkie zaburzenia czynności nerek (klirens kreatyniny 35