Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Metamizol

Wpływ metamizolu na płodność, ciążę i laktację

Metamizol jest substancją czynną o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i spazmolitycznym, która wymaga szczególnej uwagi podczas stosowania u kobiet w ciąży oraz w okresie karmienia piersią. Lekarz musi dysponować aktualną wiedzą na temat wpływu metamizolu na płodność, przebieg ciąży oraz bezpieczeństwo stosowania podczas laktacji, aby zapewnić pacjentce odpowiednią opiekę medyczną.¹

Wpływ metamizolu na ciążę

Dostępna jest jedynie ograniczona ilość danych dotyczących stosowania metamizolu u kobiet w ciąży. Analiza opublikowanych danych pozwala jednak na pewne wnioski kliniczne, które powinny kierować decyzjami terapeutycznymi.²

Stosowanie w pierwszym i drugim trymestrze ciąży

Na podstawie opublikowanych danych pochodzących od kobiet w ciąży otrzymujących metamizol w pierwszym trymestrze (n=568) nie zidentyfikowano żadnych dowodów świadczących o działaniu teratogennym lub embriotoksycznym tej substancji.³ Jest to istotna informacja kliniczna, jednak nie oznacza pełnego bezpieczeństwa stosowania leku w tym okresie.

Zasadniczo nie zaleca się rutynowego stosowania metamizolu w pierwszym i drugim trymestrze ciąży. Jednakże w wybranych przypadkach dopuszczalne może być podanie metamizolu w pojedynczych dawkach w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, gdy nie ma innej możliwości leczenia.⁴ Decyzja taka powinna być podjęta po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka oraz po wyczerpaniu innych, bezpieczniejszych opcji terapeutycznych.

Stosowanie w trzecim trymestrze ciąży

Stosowanie metamizolu w trzecim trymestrze ciąży wiąże się z udokumentowanym szkodliwym wpływem na płód. Do najważniejszych zagrożeń należą:⁵

• Zaburzenia czynności nerek płodu
• Zwężenie przewodu tętniczego (przewodu Botalla)

⁶

Z uwagi na powyższe ryzyko, metamizol jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży.⁷

Postępowanie w przypadku nieumyślnego podania metamizolu w trzecim trymestrze

W razie nieumyślnego podania metamizolu w trzecim trymestrze ciąży należy podjąć następujące działania diagnostyczne:⁸

• Skontrolować płyn owodniowy w badaniu ultrasonograficznym
• Ocenić przewód tętniczy w badaniu echokardiograficznym

⁹

Monitorowanie stanu płodu jest konieczne, aby wykryć potencjalne zaburzenia i podjąć odpowiednie działania interwencyjne.

Przenikanie przez barierę łożyskową

Metamizol przechodzi przez barierę łożyskową, co tłumaczy jego bezpośredni wpływ na płód.¹⁰ W badaniach na zwierzętach zaobserwowano, że metamizol miał szkodliwy wpływ na rozrodczość, ale nie wykazano działania teratogennego.¹¹

Warto zauważyć, że chociaż metamizol jest słabym inhibitorem syntezy prostaglandyn, nie można wykluczyć możliwości wystąpienia powikłań okołoporodowych spowodowanych zmniejszeniem agregacji płytek krwi u matki i dziecka, co potencjalnie może zwiększać ryzyko krwawień.¹²

Wpływ metamizolu na laktację

Produkty rozkładu metamizolu przenikają do mleka kobiet karmiących piersią w znaczących ilościach, co stwarza potencjalne ryzyko dla niemowlęcia karmionego piersią.¹³ Z tego względu konieczne jest przestrzeganie określonych zasad dotyczących stosowania metamizolu w okresie laktacji.

Zalecenia dotyczące stosowania metamizolu podczas karmienia piersią

Wielokrotne stosowanie metamizolu w okresie karmienia piersią jest niewskazane i należy go szczególnie unikać ze względu na kumulację metabolitów w mleku i potencjalne ryzyko dla dziecka.¹⁴

W przypadku jednorazowego podania metamizolu należy podjąć następujące środki ostrożności:¹⁵

• Zalecić matkom zbieranie (odciąganie) pokarmu przez 48 godzin od podania leku
• Zebrany w tym czasie pokarm należy wylewać, nie podając go dziecku

¹⁶

Te 48-godzinne ograniczenie ma na celu zapewnienie, że dziecko nie otrzyma mleka zawierającego potencjalnie szkodliwe metabolity metamizolu.

Wpływ metamizolu na płodność

Dane dotyczące wpływu metamizolu na płodność u ludzi są bardzo ograniczone. Dla większości produktów zawierających metamizol brak jest dostępnych danych klinicznych w tym zakresie.¹⁷¹⁸

Badania na modelach zwierzęcych dostarczają pewnych informacji na temat potencjalnego wpływu metamizolu na płodność:¹⁹

• Badania nad płodnością na zwierzętach wykazały nieznacznie obniżoną częstość zachodzenia w ciążę w pokoleniu rodziców przy dawce powyżej 250 mg/kg mc. na dobę
• Płodność pokolenia F1 (potomstwa) nie została upośledzona

²⁰

Dodatkowe informacje dotyczące leków złożonych zawierających metamizol

W przypadku leków złożonych zawierających metamizol w połączeniu z innymi substancjami czynnymi (np. Pyralgina Plus, Vemonis Ultra z kofeiną i drotaweryną), należy uwzględnić również wpływ tych dodatkowych składników na ciążę i laktację.²¹

Produkty złożone zawierające metamizol z kofeiną i drotaweryną są przeciwwskazane zarówno w okresie ciąży jak i karmienia piersią, ze względu na dodatkowe ryzyko związane z tymi substancjami.²²

W przypadku kofeiny, dodatkowe czynniki, które należy wziąć pod uwagę to:²³

• Wyniki badań nad wpływem umiarkowanych dawek kofeiny na zwiększenie ryzyka spontanicznej aborcji i nagłego zgonu dziecka były sprzeczne
• Badania wykazały, że zwiększone spożycie kofeiny wiąże się ze wzrostem masy urodzeniowej dziecka, ale tylko u kobiet palących
• Wydalanie kofeiny przez niemowlęta następuje na tyle wolno, że jej spożycie przez kobiety karmiące piersią może potencjalnie wiązać się z rozdrażnieniem i zaburzonym rytmem snu u dziecka

²⁴

W przypadku drotaweryny, istotne jest aby uwzględnić:²⁵

• Substancja czynna przechodzi przez łożysko
• W badaniu klinicznym stwierdzono zwiększone ryzyko krwotoku poporodowego u pacjentek otrzymujących drotawerynę w trakcie porodu
• Nie badano wydzielania drotaweryny do mleka, dlatego nie zaleca się jej stosowania w czasie karmienia piersią

²⁶

Informacje dodatkowe dla lekarza

Podczas konsultacji z kobietą w ciąży lub karmiącą piersią, lekarz powinien przekazać następujące kluczowe informacje dotyczące metamizolu:²⁷

• Metamizol może być rozważany do stosowania w pojedynczych dawkach w pierwszym i drugim trymestrze ciąży tylko, gdy nie ma alternatywnych opcji leczenia
• Metamizol jest przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży ze względu na udokumentowany szkodliwy wpływ na nerki płodu i potencjalne zwężenie przewodu tętniczego
• W przypadku konieczności zastosowania metamizolu u kobiety karmiącej piersią, należy przerwać karmienie na 48 godzin i odciągać oraz wylewać mleko w tym czasie
• Przy terapii lekami złożonymi zawierającymi metamizol z innymi substancjami, należy uwzględnić dodatkowe ograniczenia i przeciwwskazania

²⁸

Niezwykle istotne jest, aby decyzja o zastosowaniu metamizolu była każdorazowo podejmowana po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka, z uwzględnieniem aktualnego stanu zdrowia pacjentki oraz etapu ciąży lub karmienia piersią.