Latanoprost – Działania niepożądane

Działania niepożądane
Latanoprost

Latanoprost, analog prostaglandyn stosowany w terapii jaskry i nadciśnienia ocznego, charakteryzuje się specyficznym profilem działań niepożądanych, głównie okulistycznych. Najczęstszym i najbardziej charakterystycznym efektem jest trwała zmiana pigmentacji tęczówki, obserwowana u 33% pacjentów w badaniu pięcioletnim, co wynika ze zwiększonej zawartości melaniny w melanocytach zrębu tęczówki. Działania niepożądane o częstości bardzo częstej (≥1/10) obejmują również przekrwienie spojówek, podrażnienie oka (pieczenie, świąd, kłucie, uczucie ciała obcego) oraz zmiany w wyglądzie rzęs (wydłużenie, pogrubienie, ciemnienie, zwiększenie liczby). Częstość występowania innych działań, takich jak punkcikowate zapalenie rogówki, zapalenie brzegów powiek czy ból oka, mieści się w zakresie ≥1/100 do <1/10, a rzadziej obserwuje się obrzęk powiek, suchość oka, zapalenie rogówki czy obrzęk plamki, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka (≥1/1000 do <1/100). Bardzo rzadkie działania (≥1/10 000 do <1/1000) to m.in. zapalenie tęczówki, trichiasis czy torbiel tęczówki. Długotrwałe stosowanie może wiązać się z ryzykiem zwapnienia rogówki u pacjentów z uszkodzeniem rogówki, zwłaszcza przy stosowaniu kropli zawierających fosforany.

Działania niepożądane latanoprostu – informacje ogólne
Działania niepożądane dotyczące narządu wzroku

Zwiększona pigmentacja tęczówki
Zmiany dotyczące rzęs i powiek
Podrażnienia i zapalenia oka
Inne działania niepożądane oftalmologiczne

Działania niepożądane ogólnoustrojowe

Zaburzenia układu nerwowego
Zaburzenia układu oddechowego
Zaburzenia serca
Zaburzenia innych układów

Szczególne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

Tabela działań niepożądanych związanych z latanoprostem
Bezpieczeństwo w terapii przewlekłej
Monitorowanie działań niepożądanych

Kolejne rozdziały

Działania niepożądane latanoprostu – informacje ogólne

Latanoprost to substancja czynna z grupy analogów prostaglandyn, szeroko stosowana w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego. Działania niepożądane tej substancji dotyczą głównie narządu wzroku, choć obserwuje się również efekty ogólnoustrojowe. Należy zwrócić szczególną uwagę na fakt, że w otwartym pięcioletnim badaniu bezpieczeństwa u 33% pacjentów stosujących latanoprost wystąpiła zmiana zabarwienia tęczówki, która może mieć charakter trwały.¹²

Większość innych działań niepożądanych dotyczących oczu ma charakter przemijający i występuje po podaniu leku. W przypadku połączeń latanoprostu z tymololem (w produktach złożonych), profil działań niepożądanych obejmuje również efekty charakterystyczne dla beta-adrenolityków.³⁴

Działania niepożądane dotyczące narządu wzroku

Zwiększona pigmentacja tęczówki

Najczęściej raportowanym i najbardziej charakterystycznym działaniem niepożądanym latanoprostu jest zwiększenie pigmentacji tęczówki. Częstość występowania tego działania klasyfikuje się jako bardzo częste (≥1/10). Zmiana zabarwienia tęczówki spowodowana jest zwiększoną zawartością melaniny w melanocytach zrębu tęczówki. Prowadzi to do zmiany koloru oczu, szczególnie zauważalnej u osób o mieszanym zabarwieniu tęczówki.⁵⁶

Co istotne, zmiana zabarwienia tęczówki może być trwała i nieodwracalna nawet po zakończeniu leczenia. Jest to szczególnie ważna informacja dla pacjentów stosujących latanoprost tylko w jednym oku, ponieważ może prowadzić do trwałej asymetrii zabarwienia oczu.⁷

Zmiany dotyczące rzęs i powiek

Latanoprost powoduje również zmiany w wyglądzie rzęs i włosów meszkowych powieki. Są to zmiany o charakterze bardzo częstym (≥1/10) i obejmują:

Wydłużenie rzęs
Pogrubienie rzęs
Zwiększona pigmentacja (ciemnienie)
Zwiększenie liczby rzęs

⁸⁹

Inne zmiany powiekowe obserwowane podczas terapii latanoprostem obejmują ciemnienie skóry powiek, pogłębienie bruzdy powiekowej oraz zmiany okolicy okołooczodołowej. Mogą również wystąpić zmiany kierunku wyrastania rzęs, co w niektórych przypadkach może prowadzić do podrażnienia oka.¹⁰¹¹

Podrażnienia i zapalenia oka

Działania niepożądane o charakterze bardzo częstym (≥1/10) związane z podrażnieniem oka obejmują:

Przekrwienie spojówek (łagodne do umiarkowanego)
Podrażnienie oka z objawami takimi jak:
- Pieczenie
- Uczucie piasku w oczach
- Świąd
- Kłucie
- Uczucie obecności ciała obcego w oku

¹²¹³

Do częstych (≥1/100 do <1/10) działań niepożądanych dotyczących oczu zalicza się:

Punkcikowate zapalenie rogówki (w większości bezobjawowe)
Zapalenie brzegów powiek
Ból oka
Światłowstręt
Zapalenie spojówek

¹⁴¹⁵

Inne działania niepożądane oftalmologiczne

Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) występujące działania niepożądane dotyczące narządu wzroku obejmują:

Obrzęk powiek
Suchość oka
Zapalenie rogówki
Niewyraźne widzenie
Obrzęk plamki (w tym torbielowaty obrzęk plamki)
Zapalenie błony naczyniowej oka

¹⁶¹⁷

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) występujące działania niepożądane oftalmologiczne to:

Zapalenie tęczówki
Obrzęk rogówki
Erozja rogówki
Obrzęk okołooczodołowy
Trichiasis (nieprawidłowy wzrost rzęs)
Distichiasis (podwójny rząd rzęs)
Torbiel tęczówki
Miejscowe reakcje skórne na powiekach
Pseudopemfigoid spojówki oka

¹⁸¹⁹

Bardzo rzadko (<1/10 000) zgłaszano przypadki zmian w obrębie oczodołów i powiek, prowadzące do pogłębienia bruzdy powiekowej oraz zwapnienia rogówki u pacjentów ze znacznym uszkodzeniem rogówki, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu kropli do oczu zawierających fosforany.²⁰²¹

Działania niepożądane ogólnoustrojowe

Chociaż latanoprost jest stosowany miejscowo w postaci kropli do oczu, może on również powodować działania niepożądane o charakterze ogólnoustrojowym.

Zaburzenia układu nerwowego

Do niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) występujących działań niepożądanych związanych z układem nerwowym należą:

Ból głowy
Zawroty głowy

²²²³

Zaburzenia układu oddechowego

Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) zgłaszane są:

Astma
Duszność

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) występuje:

Zaostrzenie astmy

²⁴²⁵

Zaburzenia serca

W zakresie układu sercowo-naczyniowego niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) obserwuje się:

Dławica piersiowa
Kołatanie serca

Bardzo rzadko (<1/10 000) zgłaszano przypadki:

Niestabilna dławica piersiowa

²⁶²⁷

Zaburzenia innych układów

Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) występują również:

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej:
- Wysypka
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe:
- Ból mięśni
- Ból stawów
Zaburzenia żołądka i jelit:
- Nudności
- Wymioty
Zaburzenia ogólne:
- Ból w klatce piersiowej

²⁸²⁹

Rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) występuje świąd.³⁰

Szczególne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

Profil bezpieczeństwa stosowania latanoprostu u dzieci i młodzieży jest podobny do profilu obserwowanego u dorosłych. W badaniach klinicznych obejmujących 93 pacjentów pediatrycznych (25 i 68 w dwóch badaniach) nie zaobserwowano nowych działań niepożądanych. Krótkoterminowe profile bezpieczeństwa w różnych podgrupach pediatrycznych również były podobne.³¹³²

Działania niepożądane obserwowane częściej u dzieci i młodzieży w porównaniu z dorosłymi to:

Zapalenie nosogardzieli
Gorączka

³³³⁴

Tabela działań niepożądanych związanych z latanoprostem

Klasyfikacja układów i narządów	Częstość występowania	Działania niepożądane	Opis
Zaburzenia oka	Bardzo często (≥1/10)	– Zwiększenie pigmentacji tęczówki – Przekrwienie spojówek – Podrażnienie oka – Zmiany rzęs i włosów meszkowych	Zwiększenie pigmentacji może być trwałe nawet po zakończeniu leczenia. Przekrwienie spojówek zwykle o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. Podrażnienie obejmuje pieczenie, świąd, kłucie i uczucie ciała obcego. Zmiany rzęs to wydłużenie, pogrubienie, ciemnienie i zwiększenie liczby.
	Często (≥1/100 do <1/10)	– Punkcikowate zapalenie rogówki – Zapalenie brzegów powiek – Ból oka – Światłowstręt – Zapalenie spojówek	Punkcikowate zapalenie rogówki jest zwykle bezobjawowe. Pozostałe objawy są przemijające i ustępują po zaprzestaniu podawania leku.
	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	– Obrzęk powiek – Suchość oka – Zapalenie rogówki – Niewyraźne widzenie – Obrzęk plamki – Zapalenie błony naczyniowej oka	Obrzęk plamki może wystąpić szczególnie u pacjentów z afakią, pseudofakią i uszkodzoną torebką tylną soczewki lub u pacjentów z czynnikami ryzyka.
Zaburzenia układu nerwowego	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	– Ból głowy – Zawroty głowy	Przejściowe objawy ustępujące z czasem.
Zaburzenia układu nerwowego	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	– Opryszczkowe zapalenie rogówki	Może prowadzić do trwałego uszkodzenia wzroku, jeśli nie jest odpowiednio leczone.
Zaburzenia układu oddechowego	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	– Astma – Duszność	Szczególnie u pacjentów z istniejącą chorobą dróg oddechowych.
Zaburzenia układu oddechowego	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	– Zaostrzenie astmy	Może wymagać modyfikacji lub przerwania leczenia.
Zaburzenia serca	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	– Dławica piersiowa – Kołatanie serca	Szczególnie u pacjentów z istniejącą chorobą sercowo-naczyniową.
Zaburzenia serca	Bardzo rzadko (<1/10 000)	– Niestabilna dławica piersiowa	Wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	– Wysypka	Miejscowy odczyn alergiczny.
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej	Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)	– Świąd	Może być objawem reakcji nadwrażliwości.
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	– Ból mięśni – Ból stawów	Objawy zwykle ustępują samoistnie.
Zaburzenia żołądka i jelit	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	– Nudności – Wymioty	Mogą być związane z wchłanianiem systemowym leku.
Zaburzenia ogólne	Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)	– Ból w klatce piersiowej	Należy wykluczyć poważne przyczyny kardiologiczne.

<sup data-drug="Akistan" data-section="Działania niepożądane" title="Klasyfikacja układów i narządów: Bardzo często (≥ 1/10), Często (≥ 1/100 do < 1/10), Niezbyt często (≥ 1/1000 do < 1/100), Rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1000), Bardzo rzadko (35<sup data-drug="Fixapost" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane zostały uporządkowane według następującej częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100), rzadko (≥1/10 0000 do <1/1 000), bardzo rzadko (36

Bezpieczeństwo w terapii przewlekłej

Długotrwałe stosowanie latanoprostu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zmian pigmentacji tęczówki. W badaniach dotyczących bezpieczeństwa stosowania latanoprostu przez okres 5 lat, u 33% pacjentów wystąpiła zmiana zabarwienia tęczówki.³⁷

U pacjentów ze znacznym uszkodzeniem rogówki stosujących krople do oczu zawierające fosforany, bardzo rzadko zgłaszano przypadki zwapnienia rogówki. Jest to szczególnie istotne przy długotrwałym stosowaniu leku.³⁸³⁹

Monitorowanie działań niepożądanych

Należy pamiętać, że po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.⁴⁰

Szczegółowa znajomość profilu działań niepożądanych latanoprostu pozwala na odpowiednie monitorowanie pacjentów i wczesne wykrywanie potencjalnych problemów związanych z terapią. Informowanie pacjentów o możliwych działaniach niepożądanych, szczególnie o ryzyku trwałej zmiany zabarwienia tęczówki, jest kluczowe dla świadomej zgody na leczenie, zwłaszcza gdy latanoprost jest stosowany tylko w jednym oku.⁴¹

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Działania niepożądaneLatanoprost