Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Latanoprost

Specjalne ostrzeżenia dotyczące stosowania latanoprostu

Latanoprost to analog prostaglandyny F2α, który jest szeroko stosowany w leczeniu jaskry i nadciśnienia ocznego. Pomimo wysokiej skuteczności klinicznej, podczas stosowania tej substancji należy zachować szczególną ostrożność i uwzględnić szereg specjalnych ostrzeżeń oraz środków ostrożności, które pozwolą na bezpieczną i optymalną terapię.

Zmiany pigmentacji tęczówki

Jednym z najistotniejszych efektów ubocznych latanoprostu jest jego zdolność do stopniowej zmiany koloru oka poprzez zwiększenie ilości brązowego pigmentu w tęczówce. Przed rozpoczęciem leczenia należy bezwzględnie poinformować pacjentów o możliwości trwałej zmiany zabarwienia leczonego oka. Szczególnie istotne jest to w przypadku leczenia jednego oka, ponieważ może prowadzić to do trwałej heterochromii (różnego koloru oczu)¹².

Zmiana koloru oka występuje przede wszystkim u pacjentów z tęczówkami o mieszanym kolorze, takich jak niebiesko-brązowe, szaro-brązowe, żółto-brązowe i zielono-brązowe. Początek zmiany zazwyczaj ma miejsce w ciągu pierwszych 8 miesięcy stosowania, rzadko w drugim lub trzecim roku leczenia i nie jest obserwowany po upływie czterech lat stosowania latanoprostu³.

W otwartym, trwającym 5 lat badaniu bezpieczeństwa stosowania latanoprostu, pigmentacja tęczówki wystąpiła u 33% pacjentów. Zmiana koloru jest w większości przypadków nieznaczna i często niezauważalna klinicznie⁴. Częstość występowania tej zmiany wśród pacjentów o tęczówkach koloru mieszanego wynosi od 7% do 85%, przy czym najczęściej występuje u osób z żółto-brązowym zabarwieniem tęczówki⁵.

Istotnym jest, aby zaznaczyć, że u pacjentów z jednorodnym niebieskim zabarwieniem oczu nie obserwowano żadnych zmian pigmentacji, natomiast u pacjentów z oczami o jednolitym kolorze szarym, zielonym lub brązowym zmiany obserwowane były rzadko⁶.

Zmiana koloru tęczówki jest związana ze zwiększeniem zawartości melaniny w melanocytach zrębu tęczówki, a nie ze zwiększeniem liczby melanocytów. Zazwyczaj brązowe zabarwienie wokół źrenicy rozprzestrzenia się koncentrycznie w kierunku obwodu tęczówki w leczonym oku, choć może zdarzyć się, że cała tęczówka lub jej część staje się bardziej brązowa⁷.

Po zaprzestaniu leczenia nie obserwuje się dalszego nasilania brązowej pigmentacji tęczówki, jednakże zmiana jej zabarwienia w trakcie leczenia może być trwała⁸. Na podstawie pięcioletniego doświadczenia klinicznego nie stwierdzono żadnych negatywnych następstw zwiększonej pigmentacji tęczówki⁹.

Istotne jest, że znamiona ani plamki obecne na tęczówce przed leczeniem nie ulegają zmianom w czasie terapii latanoprostem. W badaniach klinicznych nie obserwowano również odkładania się pigmentu w siatce włókien kolagenowych w kącie przesączania lub innych miejscach komory przedniej oka¹⁰.

Pacjenci powinni być regularnie badani, a w przypadku znaczącego zwiększenia pigmentacji tęczówki oraz w zależności od stanu klinicznego, należy rozważyć przerwanie leczenia latanoprostem¹¹.

Zmiany w obrębie rzęs i powiek

Latanoprost może stopniowo zmieniać wygląd rzęs i włosów meszkowych powieki leczonego oka i jego okolicy. Zmiany te obejmują:

• Wydłużenie rzęs
• Pogrubienie rzęs
• Zmianę zabarwienia rzęs i włosów meszkowych
• Zwiększenie liczby rzęs lub włosów meszkowych
• Nieprawidłowy kierunek wzrostu rzęs¹²

Te zmiany w wyglądzie rzęs i włosów meszkowych ustępują po zakończeniu terapii latanoprostem¹³.

W związku ze stosowaniem latanoprostu zgłaszano również przypadki ciemnienia skóry powiek, które może być odwracalne¹⁴.

Ograniczone doświadczenie w szczególnych typach jaskry

Doświadczenie kliniczne dotyczące stosowania latanoprostu jest ograniczone w następujących przypadkach:

• W jaskrze przewlekłej zamkniętego kąta
• W jaskrze z otwartym kątem u pacjentów z pseudofakią
• W jaskrze barwnikowej¹⁵

Ponadto brak jest doświadczenia klinicznego dotyczącego stosowania latanoprostu w:

• Jaskrze zapalnej
• Jaskrze neowaskularnej
• Stanach zapalnych oka¹⁶

Należy również podkreślić, że latanoprost nie ma wpływu lub ma niewielki wpływ na źrenicę, ale brak jest doświadczenia dotyczącego jego stosowania w ostrych napadach jaskry z zamkniętym kątem. Dlatego należy zachować ostrożność podczas podawania latanoprostu w tych stanach chorobowych do czasu uzyskania większej ilości danych klinicznych¹⁷.

Opryszczkowe zapalenie rogówki

Latanoprost należy stosować ostrożnie u pacjentów z opryszczkowym zapaleniem rogówki w wywiadzie. Należy bezwzględnie unikać stosowania latanoprostu u pacjentów z:

• Obecnie występującym opryszczkowym zapaleniem rogówki
• Nawracającym opryszczkowym zapaleniem rogówki w wywiadzie, szczególnie jeśli było związane ze stosowaniem analogów prostaglandyn¹⁸

Obrzęk plamki żółtej

Istnieją doniesienia o występowaniu obrzęku plamki żółtej, w tym również jego torbielowatej postaci, w czasie stosowania latanoprostu. Objaw ten występował głównie u pacjentów z:

• Afakią
• Pseudofakią z przerwaną tylną torebką soczewki lub soczewkami implantowanymi do komory przedniej oka
• Czynnikami ryzyka torbielowatego obrzęku plamki (takimi jak retinopatia cukrzycowa i niedrożność żyły siatkówki)¹⁹

Należy zachować ostrożność stosując latanoprost u tych pacjentów²⁰.

Zapalenie tęczówki i błony naczyniowej

U pacjentów ze zdiagnozowanymi skłonnościami do występowania zapalenia tęczówki i/lub zapalenia błony naczyniowej oka należy zachować ostrożność podczas stosowania latanoprostu²¹.

Pacjenci z astmą

Doświadczenie dotyczące stosowania latanoprostu u pacjentów z astmą oskrzelową jest ograniczone. W okresie po wprowadzeniu produktu do obrotu pojawiły się zgłoszenia przypadków zaostrzenia astmy i/lub duszności. Należy zatem zachować ostrożność w leczeniu pacjentów z astmą do czasu uzyskania wystarczających danych²².

Zmiany zabarwienia skóry okolicy oczodołowej

Obserwowano zmianę zabarwienia skóry w okolicy okołooczodołowej, przy czym w większości przypadków objaw ten był zgłaszany przez pacjentów pochodzenia japońskiego. Dane doświadczalne wskazują, że zmiana zabarwienia skóry w okolicy oczodołowej nie była trwała i w niektórych przypadkach ustępowała w trakcie dalszego leczenia latanoprostem²³.

Środki ostrożności związane z substancjami pomocniczymi

Wiele preparatów zawierających latanoprost zawiera jako środek konserwujący benzalkoniowy chlorek, który może powodować:

• Punktowatą keratopatię
• Toksyczną wrzodziejącą keratopatię
• Podrażnienie oka
• Zmianę koloru miękkich soczewek kontaktowych²⁴

Pacjenci z zespołem suchego oka lub z uszkodzoną rogówką, którzy stosują produkt zawierający benzalkoniowy chlorek, wymagają ścisłego monitorowania²⁵.

Ponieważ soczewki kontaktowe mogą wchłaniać benzalkoniowy chlorek, przed zakropleniem produktu należy je wyjąć, a ponownie założyć można je po upływie 15 minut od podania leku²⁶.

Informacje dotyczące stosowania u dzieci

Dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa stosowania latanoprostu u dzieci w wieku poniżej 1 roku są bardzo ograniczone (dotyczy tylko 4 pacjentów). Brak danych dotyczących wcześniaków urodzonych przed 36. tygodniem ciąży²⁷.

U dzieci w wieku od 0 do 3 lat z pierwotną jaskrą wrodzoną (PCG) w pierwszej kolejności stosuje się leczenie chirurgiczne (np. trabekulotomię lub goniotomię)²⁸.

Nie ustalono bezpieczeństwa długotrwałego stosowania latanoprostu u dzieci²⁹.

Środki ostrożności dotyczące preparatów łączonych z tymololem

W przypadku preparatów zawierających latanoprost w połączeniu z tymololem (beta-adrenolitykiem), należy uwzględnić dodatkowe ostrzeżenia i środki ostrożności związane z ogólnoustrojowym działaniem beta-adrenolityków.

Działanie ogólnoustrojowe

Tak jak inne stosowane miejscowo leki okulistyczne, preparaty zawierające latanoprost z tymololem mogą się wchłaniać ogólnoustrojowo. Ze względu na obecność beta-adrenolityka (tymolol), mogą wystąpić takie same rodzaje działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego, płuc i inne działania niepożądane, jak w przypadku ogólnoustrojowego stosowania beta-adrenolityków³⁰.

Częstość występowania ogólnoustrojowych działań niepożądanych po podaniu miejscowym do oka jest mniejsza niż po podaniu ogólnym³¹.

Zaburzenia serca

U pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego (np. choroba wieńcowa, dławica Prinzmetala i niewydolność serca) oraz niedociśnieniem tętniczym, leczenie beta-adrenolitykami powinno być poddane krytycznej ocenie i należy rozważyć terapię z wykorzystaniem innych substancji czynnych³².

Z powodu negatywnego wpływu na przewodnictwo, beta-adrenolityki należy podawać z ostrożnością u pacjentów z blokiem serca pierwszego stopnia³³.

Po zastosowaniu tymololu zgłaszano przypadki objawów ze strony serca oraz rzadko zgonów w wyniku niewydolności serca³⁴.

Zaburzenia naczyniowe

U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami krążenia obwodowego (np. ciężkie postacie choroby Raynauda lub zespołu Raynauda) należy zachować odpowiednie środki ostrożności³⁵.

Zaburzenia układu oddechowego

Po podaniu do oka niektórych beta-adrenolityków zgłaszano występowanie objawów ze strony układu oddechowego, w tym zgonów w wyniku nagłego skurczu oskrzeli u pacjentów z astmą. Preparaty łączone latanoprost z tymololem należy stosować z ostrożnością u pacjentów z łagodną i/lub umiarkowaną postacią przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) i jedynie w przypadku, gdy korzyści przewyższają ryzyko³⁶.

Hipoglikemia/cukrzyca

Beta-adrenolityki należy stosować ostrożnie u pacjentów narażonych na wystąpienie samoistnej hipoglikemii lub chorych na cukrzycę, ponieważ mogą one maskować objawy przedmiotowe i podmiotowe ostrej hipoglikemii³⁷.

Beta-adrenolityki mogą również maskować objawy nadczynności tarczycy³⁸.

Choroby rogówki

Stosowane do oka beta-adrenolityki mogą powodować suchość oczu. Należy zachować ostrożność stosując te preparaty u pacjentów z chorobami rogówki³⁹.

Inne beta-adrenolityki

U pacjentów otrzymujących jednocześnie ogólnie działające beta-adrenolityki, podczas stosowania tymololu może dojść do nasilenia działania zmniejszającego ciśnienie wewnątrzgałkowe lub znanych działań związanych z ogólnoustrojową blokadą receptorów beta-adrenergicznych. Należy uważnie obserwować takich pacjentów. Nie zaleca się stosowania dwóch miejscowo działających beta-adrenolityków⁴⁰.

Reakcje anafilaktyczne

Podczas stosowania beta-adrenolityków, pacjenci z chorobą atopową w wywiadzie lub z ciężkimi reakcjami anafilaktycznymi wywołanymi przez różne alergeny w wywiadzie, mogą być bardziej wrażliwi na powtórną ekspozycję na alergeny oraz mogą wykazywać brak odpowiedzi na dawki adrenaliny zazwyczaj stosowane w leczeniu reakcji anafilaktycznych⁴¹.

Odwarstwianie naczyniówki

W wyniku stosowania leków zmniejszających ciśnienie wewnątrzgałkowe (np. tymolol, acetazolamid) obserwowano odwarstwianie naczyniówki po zabiegach filtracji⁴².

Znieczulenie do zabiegu operacyjnego

Preparaty beta-adrenolityków podawane do oka mogą blokować działanie ustrojowe beta-agonistów, takich jak np. adrenalina. Należy poinformować anestezjologa, jeśli pacjent otrzymuje tymolol⁴³.

Jednoczesne stosowanie innych leków

Mogą wystąpić interakcje tymololu z innymi lekami⁴⁴.

Inne analogi prostaglandyn

Jednoczesne stosowanie dwóch lub więcej prostaglandyn, analogów prostaglandyn lub pochodnych prostaglandyn nie jest zalecane⁴⁵.