Przeciwwskazania stosowania
Kwas azotowy

Przeciwwskazania stosowania kwasu azotowego

Kwas azotowy jest substancją o silnym działaniu kauteryzującym, stosowaną głównie w preparatach do miejscowego użycia na szyjkę macicy. Jego działanie opiera się na koagulacji białek i denaturacji komórek powierzchniowych, co wykorzystywane jest w leczeniu niektórych zmian na szyjce macicy. Jednak ze względu na silne działanie miejscowe, istnieją określone sytuacje kliniczne, w których stosowanie preparatów zawierających kwas azotowy jest przeciwwskazane.¹

Nadwrażliwość na składniki preparatu

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania kwasu azotowego, podobnie jak w przypadku innych substancji leczniczych, jest nadwrażliwość pacjentki na substancję czynną lub którykolwiek ze składników preparatu. W przypadku preparatu Solcogyn, zawierającego kwas azotowy w stężeniu 70% (537,0 mg/ml), przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość zarówno na sam kwas azotowy, jak i na pozostałe substancje czynne: kwas octowy, kwas szczawiowy czy cynku azotan sześciowodny, a także na którąkolwiek substancję pomocniczą.²

Zmiany nowotworowe szyjki macicy

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do zastosowania preparatów zawierających kwas azotowy są wszelkie złośliwe zmiany nowotworowe szyjki macicy. Kauteryzujące działanie kwasu azotowego nie tylko nie przyniesie korzyści terapeutycznych w przypadku zmian złośliwych, ale może opóźnić właściwą diagnozę i leczenie, maskując objawy kliniczne lub utrudniając prawidłową ocenę histopatologiczną.³

Stany przednowotworowe

Poza zmianami złośliwymi, przeciwwskazaniem do stosowania kwasu azotowego (w preparacie Solcogyn) są również stany przednowotworowe, takie jak:

• Dysplazje komórkowe różnego stopnia – zmiany te wymagają specjalistycznej diagnostyki i leczenia, a zastosowanie kwasu azotowego mogłoby zniekształcić obraz kliniczny i utrudnić właściwe postępowanie⁴
• Leukoplakia – białawe zmiany na nabłonku szyjki macicy, które mogą być związane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju zmian nowotworowych, wymagają weryfikacji histopatologicznej, a nie leczenia preparatami kauteryzującymi⁵

Podejrzenie zmian złośliwych

Niezwykle istotnym przeciwwskazaniem jest również samo podejrzenie zmian o charakterze złośliwym. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do charakteru zmian na szyjce macicy, zastosowanie kwasu azotowego jest przeciwwskazane. Przed podjęciem decyzji o leczeniu preparatami zawierającymi kwas azotowy, należy bezwzględnie wykluczyć obecność zmian o charakterze złośliwym.⁶

Konieczność wykluczenia zmian złośliwych przed leczeniem

Ze względu na potencjalne ryzyko zamaskowania objawów i utrudnienia późniejszej diagnostyki, standardem postępowania przed zastosowaniem preparatu zawierającego kwas azotowy jest dokładna ocena kliniczna, a w razie potrzeby również badanie histopatologiczne materiału pobranego z szyjki macicy. Wykluczenie zmian o charakterze złośliwym jest niezbędnym warunkiem przed przystąpieniem do leczenia z wykorzystaniem kwasu azotowego.⁷

Zalecenia dla lekarzy dotyczące odradzania stosowania kwasu azotowego

Lekarz powinien odradzić stosowanie preparatów zawierających kwas azotowy (jak Solcogyn) w następujących sytuacjach klinicznych:

• Gdy w wywiadzie pacjentka zgłasza reakcje nadwrażliwości na którykolwiek ze składników preparatu⁸
• W przypadku stwierdzenia lub podejrzenia nowotworu złośliwego szyjki macicy⁹
• Przy rozpoznaniu dysplazji komórkowych niezależnie od ich stopnia¹⁰
• W przypadku stwierdzenia leukoplakii szyjki macicy¹¹
• Gdy istnieją jakiekolwiek wątpliwości co do charakteru zmian na szyjce macicy, a nie przeprowadzono jeszcze pełnej diagnostyki wykluczającej zmiany złośliwe¹²

Lekarz powinien pamiętać, że preparat Solcogyn zawierający kwas azotowy w wysokim stężeniu (537,0 mg/ml w 70% roztworze) w połączeniu z innymi substancjami czynnymi (kwas octowy, kwas szczawiowy i cynku azotan sześciowodny) działa miejscowo kauteryzująco i należy zachować szczególną ostrożność przy podejmowaniu decyzji o jego zastosowaniu.¹³

Postępowanie w przypadku niepewnego rozpoznania

W sytuacjach, gdy charakter zmian na szyjce macicy budzi wątpliwości, lekarz powinien bezwzględnie odradzić stosowanie kwasu azotowego do czasu pełnego wyjaśnienia charakteru zmian. Właściwym postępowaniem jest:¹⁴

1. Przeprowadzenie dokładnego badania ginekologicznego
2. Wykonanie badania kolposkopowego
3. Pobranie materiału do badania cytologicznego
4. W razie potrzeby – pobranie wycinków do badania histopatologicznego
5. Rozważenie testu na obecność HPV w przypadku podejrzenia zmian związanych z infekcją wirusową

Dopiero po wykluczeniu złośliwego charakteru zmian można rozważyć zastosowanie preparatu z kwasem azotowym, jeśli istnieją do tego wskazania kliniczne.¹⁵