Przedawkowanie
Kalcyfediol

Przedawkowanie kalcyfediolu

Kalcyfediol (25-hydroksycholekalcyferol) jako aktywny metabolit witaminy D może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych w przypadku przedawkowania. Przedawkowanie może wynikać zarówno z jednorazowego przyjęcia zbyt dużej dawki, jak i długotrwałego stosowania dawek przekraczających zapotrzebowanie organizmu.¹

Objawy przedawkowania

Przedawkowanie kalcyfediolu prowadzi do rozwoju zespołu klinicznego związanego przede wszystkim z hiperkalcemią, hiperkalciurią oraz hiperfosfatemią. Charakterystyczną cechą jest możliwość utrzymywania się objawów hiperkalcemii przez długi okres – w przypadku preparatu Calfos nawet do 4 tygodni po zakończeniu leczenia, natomiast po przedawkowaniu produktu Devisol-25 hiperkalcemia może utrzymywać się przez 7-14 dni.^{2 3}

Wczesne objawy przedawkowania

We wczesnej fazie przedawkowania kalcyfediolu można zaobserwować następujące objawy kliniczne:^{4 5}

• Objawy ogólne: osłabienie, zmęczenie, senność, drażliwość
• Objawy ze strony układu nerwowego: ból głowy, zawroty głowy, szumy uszne, ataksja
• Objawy z przewodu pokarmowego: jadłowstręt (utrata łaknienia), suchość w jamie ustnej, metaliczny posmak, nudności, wymioty, skurcze jamy brzusznej, zaparcie lub biegunka
• Objawy z układu moczowego: wielomocz, nykturia
• Inne objawy: nadmierne pragnienie, wysypka, hipotonia (zwłaszcza u dzieci), ból mięśni lub kości, nadmierne pocenie się

^{6 7}

Późne objawy przedawkowania

W miarę narastania hiperkalcemii i utrzymywania się podwyższonych stężeń wapnia we krwi, pojawiają się bardziej zaawansowane objawy przedawkowania kalcyfediolu:⁸

• Objawy ze strony układu moczowego: nefrokalcynoza, niewydolność nerek, albuminuria
• Objawy metaboliczne: osteoporoza u dorosłych, opóźnienie wzrostu u dzieci, spadek masy ciała, hipertermia
• Objawy hematologiczne: niedokrwistość
• Objawy okulistyczne: zapalenie spojówek ze zwapnieniem, światłowstręt
• Objawy ze strony układu pokarmowego: zapalenie trzustki
• Zmiany biochemiczne: podwyższone stężenie azotu mocznika we krwi, hipercholesterolemia, zwiększona aktywność transaminaz (AspAT i AlAT)
• Zmiany naczyniowe i tkankowe: uogólnione zwapnienie naczyń krwionośnych, zwapnienie tkanek miękkich
• Objawy neurologiczne: drgawki
• Inne: nieżyt nosa, swędzenie, spadek libido

⁹

Powikłania przedawkowania

W najcięższych przypadkach przedawkowania kalcyfediolu, gdzie stężenie wapnia w surowicy przekracza 3 mmol/L, mogą wystąpić poważne powikłania:^{10 11}

• Zaburzenia świadomości: omdlenie, śpiączka
• Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej: kwasica metaboliczna
• Zaburzenia czynności układu krążenia: zaburzenia rytmu serca, niewydolność krążenia, nadciśnienie
• Niewydolność nerek: ostra lub przewlekła

^{12 13}

Należy podkreślić, że chociaż objawy przedawkowania są zwykle odwracalne, długotrwała hiperkalcemia może doprowadzić do ciężkiej niewydolności nerek lub serca, a w skrajnych przypadkach nawet do śmierci pacjenta.¹⁴

Zmiany w badaniach laboratoryjnych

Przedawkowanie kalcyfediolu prowadzi do charakterystycznych zmian w wynikach badań laboratoryjnych:^{15 16}

• Hiperkalcemia – podwyższone stężenie wapnia w surowicy krwi
• Hiperfosfatemia – podwyższone stężenie fosforanów w surowicy krwi
• Hiperkalciuria – zwiększone wydalanie wapnia z moczem
• Hiperfosfaturia – zwiększone wydalanie fosforanów z moczem
• Podwyższone stężenie albuminy w surowicy krwi
• Azotemia – podwyższone stężenie azotu mocznika we krwi
• Hipercholesterolemia – podwyższone stężenie cholesterolu
• Podwyższona aktywność enzymów wątrobowych (AspAT i AlAT)
• W niektórych przypadkach – obniżona aktywność fosfatazy alkalicznej w surowicy

^{17 18}

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania kalcyfediolu obejmuje różne etapy i zależy od nasilenia objawów oraz czasu, jaki upłynął od przyjęcia nadmiernej dawki.^{19 20}

Postępowanie natychmiastowe

W przypadku świeżego przedawkowania (do 2 godzin):²¹

• Opróżnienie żołądka i wywołanie wymiotów
• Ewentualne podanie środka przeczyszczającego (parafina lub olej mineralny), jeśli witamina D przeszła już przez żołądek

²²

Postępowanie ogólne

Podstawowe działania w leczeniu przedawkowania kalcyfediolu:^{23 24}

• Natychmiastowe odstawienie kalcyfediolu
• Odstawienie wszelkich suplementów wapnia
• Zastosowanie diety ubogowapniowej
• Zwiększenie podaży płynów (doustnie i drogą pozajelitową) w celu zwiększenia wydalania wapnia

^{25 26}

Leczenie farmakologiczne

W przypadku utrzymującej się hiperkalcemii stosuje się:^{27 28}

• Glikokortykosteroidy (np. prednizon) – zmniejszają wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego
• Diuretyki pętlowe (np. furosemid) – wymuszają diurezę i zwiększają wydalanie wapnia z moczem
• Fenobarbital – przyspiesza eliminację kalcyfediolu

^{29 30}

Leczenie ciężkiej hiperkalcemii i przełomu hiperkalcemicznego

W przypadku ciężkiej hiperkalcemii i przełomu hiperkalcemicznego konieczne jest natychmiastowe działanie:^{31 32}

• Szybkie nawodnienie – dożylne podanie fizjologicznego roztworu soli
• Diuretyki pętlowe – wspomaganie diurezy
• Specyficzne leki obniżające stężenie wapnia:
  • Kalcytonina
  • Bifosfoniany (etydronian, pamidronian)
  • Azotan galu
• Techniki pozaustrojowego oczyszczania krwi:
  • Hemodializa
  • Dializa otrzewnowa z użyciem roztworu niezawierającego wapnia

^{33 34}

Monitorowanie i wznowienie leczenia

Po przeprowadzeniu leczenia przedawkowania kalcyfediolu, konieczne jest ścisłe monitorowanie pacjenta:³⁵

• Regularne kontrolowanie stężenia wapnia w surowicy do czasu jego normalizacji
• Wznowienie leczenia można rozważyć dopiero po unormowaniu stężenia wapnia w surowicy, zawsze zaczynając od niższej dawki
• W dalszym przebiegu leczenia należy kontrolować stężenie wapnia w surowicy i moczu dwa razy w tygodniu

³⁶

Tabela objawów przedawkowania

Przedawkowanie kalcyfediolu (obecnego w preparatach Calfos i Devisol-25) wymaga szybkiego i kompleksowego postępowania terapeutycznego. Objawy hiperkalcemii wywołanej przez kalcyfediol mogą utrzymywać się długo po odstawieniu leku (4 tygodnie dla preparatu Calfos i 7-14 dni dla preparatu Devisol-25), co wymaga przedłużonego monitorowania pacjenta.^{37 38}