Przedawkowanie
Izosorbid monoazotan

Przedawkowanie substancji – izosorbid monoazotan

Izosorbid monoazotan, substancja czynna zawarta w preparatach takich jak Effox long, Mono Mack Depot, Mononit i ich różnych wariantach dawkowania, może w przypadku przedawkowania powodować szereg groźnych powikłań zdrowotnych. Znajomość objawów przedawkowania oraz odpowiednich procedur postępowania jest kluczowa dla skutecznego reagowania w sytuacjach nagłych.¹

Dane z badań toksykologicznych

Badania toksykologiczne na zwierzętach wykazały, że izosorbid monoazotan charakteryzuje się istotną toksycznością w wysokich dawkach. Istotną statystycznie śmiertelność u szczurów i myszy obserwowano po podaniu dawek doustnych wynoszących odpowiednio 1965 mg/kg i 2581 mg/kg masy ciała.²³

Objawy przedawkowania u ludzi

Przedawkowanie izosorbidu monoazotanu u ludzi manifestuje się wieloma objawami, które można podzielić na kilka głównych grup w zależności od mechanizmu patofizjologicznego. Objawy te są konsekwencją działania farmakologicznego tej substancji, głównie związanego z rozszerzeniem naczyń krwionośnych.⁴⁵

Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego

Wśród najczęstszych i najpoważniejszych objawów przedawkowania izosorbidu monoazotanu znajdują się:

• Nadmierne obniżenie ciśnienia tętniczego (ciśnienie skurczowe ≤ 90 mm Hg)
• Ortostatyczne zaburzenia regulacji krążenia
• Bladość skóry
• Nadmierne pocenie się
• Pogorszenie wyczuwalności tętna
• Tachykardia odruchowa
• Zawroty głowy związane ze zmianą pozycji ciała

⁶⁷

Objawy ogólne i neurologiczne

Przedawkowanie izosorbidu monoazotanu powoduje również szereg objawów ogólnoustrojowych i neurologicznych:

• Ból głowy
• Osłabienie
• Zawroty głowy
• Senność
• Napadowe zaczerwienienie skóry

⁸⁹¹⁰

Objawy ze strony przewodu pokarmowego

Często występują również dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego:

• Nudności
• Wymioty
• Biegunka

¹¹¹²

Methemoglobinemia

Po przyjęciu dużych dawek izosorbidu monoazotanu (większych niż 20 mg/kg m.c.) może rozwinąć się methemoglobinemia. W przebiegu methemoglobinemii mogą wystąpić:

• Sinica
• Przyspieszenie oddechu
• Duszność
• Niepokój
• Utrata przytomności
• Zatrzymanie akcji serca

¹³¹⁴

Mechanizm powstawania methemoglobinemii wiąże się z metabolizmem organicznych azotanów i powstawaniem jonów azotynowych. Długotrwałe przedawkowanie izosorbidu monoazotanu prowadzi do methemoglobinemii, chociaż jej znaczenie kliniczne pozostaje nie w pełni wyjaśnione.¹⁵

Objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego

Bardzo duże dawki izosorbidu monoazotanu mogą spowodować zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego, co prowadzi do wystąpienia objawów mózgowych.¹⁶¹⁷¹⁸

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Postępowanie w przypadku przedawkowania izosorbidu monoazotanu obejmuje kompleksowe działania, które należy wdrożyć niezwłocznie po rozpoznaniu zatrucia.¹⁹²⁰

Natychmiastowe działania

Kluczowe jest podjęcie następujących kroków:

• Wstrzymanie podawania produktu zawierającego izosorbid monoazotan
• W przypadku gdy od zażycia nie upłynęło więcej niż godzina: sprowokowanie wymiotów, płukanie żołądka i podanie węgla aktywnego
• Ułożenie pacjenta w pozycji z uniesionymi kończynami dolnymi
• Podawanie tlenu
• Zwiększenie objętości osocza płynami infuzyjnymi (np. 0,9% roztworem chlorku sodu)
• Monitorowanie podstawowych funkcji życiowych w warunkach oddziału intensywnej opieki medycznej

²¹²²

Postępowanie w przypadku hipotensji

W przypadku znacznego niedociśnienia tętniczego i/lub wstrząsu należy:

• Zastosować substytucję płynów
• Podać leki wazoaktywne:
  • Chlorowodorek norepinefryny (noradrenalina)
  • Dopamina

Uwaga! Epinefryna (adrenalina) i jej pochodne są w tym postępowaniu przeciwwskazane.²³²⁴

Należy podkreślić, że leki zwężające naczynia krwionośne powinny być stosowane jedynie u pacjentów, którzy w niewystarczającym stopniu odpowiadają na reanimację z zastosowaniem płynów.²⁵

Leczenie methemoglobinemii

W zależności od stopnia nasilenia methemoglobinemii należy zastosować następujące środki:

• Związki redukujące:
  • Witamina C: 1 g doustnie lub w postaci soli sodowej dożylnie
  • Błękit metylenowy: do 50 ml 1% roztworu błękitu metylenowego dożylnie
  • Błękit toluidynowy: początkowo 2-4 mg/kg masy ciała dożylnie; w razie konieczności podaje się wielokrotnie w odstępach godzinnych po 2 mg/kg masy ciała
• Metody wspomagające:
  • Tlenoterapia
  • Wentylacja płuc z użyciem respiratora
  • Hemodializa
  • Transfuzja wymienna krwi

²⁶²⁷²⁸

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

W przypadku objawów zatrzymania oddechu i krążenia należy natychmiast rozpocząć resuscytację według obowiązujących standardów.²⁹³⁰

Uwagi końcowe

Przedawkowanie izosorbidu monoazotanu stanowi poważny stan kliniczny wymagający natychmiastowej interwencji. Wczesne rozpoznanie objawów przedawkowania i wdrożenie odpowiedniego postępowania może uratować życie pacjenta. Niezwykle istotna jest świadomość, że w przypadku znacznego przedawkowania może dojść do rozwoju methemoglobinemii, która wymaga specjalistycznego leczenia.³¹

Należy podkreślić, że pacjent z podejrzeniem przedawkowania izosorbidu monoazotanu powinien być niezwłocznie hospitalizowany w ośrodku dysponującym możliwością intensywnego monitorowania i leczenia. Obserwacja pacjenta powinna być prowadzona przez odpowiednio długi czas, aby wykluczyć późne powikłania zatrucia.³²³³