Działania niepożądane
Immunoglobulina

Wprowadzenie do działań niepożądanych immunoglobuliny

Immunoglobulina to grupa białek odpornościowych (przeciwciał) pozyskiwanych z osocza ludzkiego. Pomimo udowodnionej skuteczności terapeutycznej, stosowanie immunoglobulin może wiązać się z występowaniem działań niepożądanych o różnym nasileniu. Znajomość potencjalnych zagrożeń związanych z podawaniem immunoglobulin jest niezbędna dla bezpiecznego prowadzenia terapii i minimalizacji ryzyka wystąpienia powikłań u pacjentów.^{1 2}

Najczęstsza klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane związane ze stosowaniem immunoglobulin klasyfikuje się według częstości występowania jako:^{1 3}

• Bardzo często: występujące u więcej niż 1 na 10 pacjentów (>1/10)
• Często: występujące u 1 do 10 na 100 pacjentów (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często: występujące u 1 do 10 na 1000 pacjentów (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko: występujące u 1 do 10 na 10 000 pacjentów (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko: występujące u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów (<1/10 000)
• Częstość nieznana: nie może być określona na podstawie dostępnych danych¹

Najczęstsze działania niepożądane

Wśród najczęściej występujących działań niepożądanych po podaniu immunoglobulin wymienia się:^{2 4}

• Zaburzenia układu nerwowego: ból głowy, zawroty głowy
• Zaburzenia ogólne: gorączka, dreszcze, zmęczenie
• Zaburzenia żołądka i jelit: nudności, wymioty
• Zaburzenia układu immunologicznego: reakcje alergiczne
• Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe: ból stawów, ból dolnej części pleców
• Zaburzenia naczyniowe: obniżenie ciśnienia tętniczego krwi^{2 4}

Reakcje anafilaktyczne i nadwrażliwość

Szczególnie istotną grupą działań niepożądanych są reakcje nadwrażliwości, które mogą zagrażać życiu pacjenta. Reakcje anafilaktyczne mogą wystąpić rzadko, nawet u pacjentów, którzy wcześniej dobrze tolerowali leczenie immunoglobulinami.^{2 4}

Do objawów wskazujących na rozwój reakcji anafilaktycznej należą:⁵

• Nagły spadek ciśnienia tętniczego krwi
• Nagłe zaczerwienienie twarzy
• Wysypka, rumień, obrzęk
• Duszność, skurcz oskrzeli
• Kaszel
• W skrajnych przypadkach – wstrząs anafilaktyczny⁵

Występowanie anafilaksji/wstrząsu anafilaktycznego wymaga natychmiastowego przerwania podawania immunoglobuliny i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Reakcje te mogą wystąpić nawet u pacjentów, którzy wcześniej nie wykazywali reakcji nadwrażliwości.^{5 1}

Zespół uwolnienia cytokin

Objawy związane z uwalnianiem cytokin są często obserwowane podczas i po podaniu immunoglobulin, szczególnie przy preparatach immunoglobulin przeciwko limfocytom T (np. Grafalon). Zespół uwalniania cytokin obejmuje następujące objawy:⁵

• Gorączka, dreszcze
• Ból głowy
• Nudności, wymioty
• Tachykardia
• Zmiany krążeniowe⁵

Te objawy zazwyczaj dobrze reagują na leczenie. Możliwe jest podanie leków profilaktycznych w celu złagodzenia takich objawów.⁵

Reakcje hemolityczne

Po podaniu immunoglobulin mogą wystąpić odwracalne reakcje hemolityczne, szczególnie u pacjentów z grupą krwi A, B i AB. W rzadkich przypadkach może rozwinąć się niedokrwistość hemolityczna wymagająca transfuzji.⁴

Szczególną ostrożność należy zachować przy podawaniu immunoglobulin noworodkom i niemowlętom. W przypadku produktu Biseko, u noworodków i niemowląt otrzymujących produkt w dawce większej niż maksymalnie zalecana, mogą wystąpić objawy wzmożonej hemolizy, nawet przy bardzo niskiej zawartości izoaglutynin.¹

Odnotowano również pojedyncze przypadki ciężkiej hemolizy wewnątrznaczyniowej po podaniu dożylnym immunoglobuliny anty-D pacjentom Rh(D) dodatnim z pierwotną immunologiczną małopłytkowością (ITP), w tym przypadek hemolizy zakończony zgonem.³

Reakcje w miejscu podania

W przypadku domięśniowego podawania immunoglobulin, w miejscu podania mogą wystąpić następujące reakcje:^{3 2}

• Obrzęk
• Ból, tkliwość uciskowa
• Rumień
• Stwardnienie
• Uczucie ciepła
• Świąd
• Zasinienie (wybroczyny)
• Wysypka^{2 6}

Zwiększone ryzyko infekcji

Pacjenci poddawani leczeniu immunosupresyjnemu, w tym immunoglobulinami o właściwościach immunosupresyjnych (np. Grafalon), mają zwiększoną podatność na infekcje. W pierwszym roku po przeszczepie narządu u większości pacjentów leczonych immunoglobulinami przeciwko limfocytom T mogą rozwinąć się infekcje pochodzenia bakteryjnego, wirusowego lub grzybiczego.⁵

Najczęściej spotykane infekcje to:⁵

• Infekcje bakteryjne:
  • Infekcje dróg moczowych (bardzo często)
  • Posocznica bakteryjna (często)
  • Bakteryjne zapalenie płuc (często)
  • Odmiedniczkowe zapalenie nerek (często)
• Infekcje wirusowe:
  • Zakażenie wirusem cytomegalii (CMV) (bardzo często)
  • Zakażenie wirusem Herpes (często)
  • Zakażenie wirusem Epsteina-Barr (EBV) (niezbyt często)
• Infekcje grzybicze:
  • Kandydoza jamy ustnej (często)
  • Kandydoza ogólnoustrojowa (niezbyt często)⁵

Większość infekcji zazwyczaj reaguje na leczenie, jednak zgłaszano pojedyncze przypadki infekcji zagrażających życiu lub nawet zakończonych zgonem. Odpowiednia obserwacja i leczenie profilaktyczne mogą zmniejszyć częstość występowania infekcji.⁵

Nowotwory złośliwe

Częstość występowania nowotworów złośliwych po leczeniu immunoglobulinami o właściwościach immunosupresyjnych (np. Grafalon) jest ogólnie mała. Potransplantacyjną chorobę limfoproliferacyjną zgłaszano wyłącznie u pacjentów poddanych allogenicznemu przeszczepowi komórek macierzystych (1,7%).⁵

Inne istotne działania niepożądane

Inne rzadkie, ale poważne działania niepożądane związane ze stosowaniem immunoglobulin to:⁴

• Reakcje zakrzepowo-zatorowe (bardzo rzadko):
  • Zawał mięśnia sercowego
  • Udar
  • Zatorowość płucna
  • Zakrzepica żył głębokich
• Zaburzenia neurologiczne:
  • Odwracalne aseptyczne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• Zaburzenia nerek:
  • Zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy
  • Ostra niewydolność nerek
• Zaburzenia płuc:
  • Ostre potransfuzyjne uszkodzenie płuc (TRALI)⁴

Choroba posurowicza

Choroba posurowicza może wystąpić w przypadku długotrwałego podawania immunoglobulin w mniejszych dawkach. Zazwyczaj ma łagodną postać i dobrze reaguje na leczenie objawowe.⁵

Przekazywanie czynników zakaźnych

Ponieważ immunoglobuliny otrzymywane są z osocza ludzkiego, istnieje ryzyko przekazania czynników zakaźnych. Ryzyko to jest ograniczane przez:

• Selekcję dawców
• Badania przesiewowe poszczególnych donacji i pul osocza
• Zastosowanie skutecznych procedur inaktywacji/usuwania wirusów w procesie produkcji⁶

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Dostępne dane wskazują, że profil bezpieczeństwa stosowania immunoglobulin u dzieci i młodzieży zasadniczo nie różni się od profilu bezpieczeństwa stosowania obserwowanego u pacjentów dorosłych. Należy jednak zachować szczególną ostrożność przy podawaniu immunoglobulin noworodkom i niemowlętom ze względu na ryzyko hemolizy.^{5 1}

Zestawienie działań niepożądanych według produktów i częstość występowania

Poniższa tabela przedstawia szczegółowe zestawienie działań niepożądanych zgłaszanych dla różnych preparatów immunoglobulin wraz z częstością ich występowania.

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:¹

Al. Jerozolimskie 181C
02-222 Warszawa
Tel.: + 48 22 49 21 301
Faks: + 48 22 49 21 309
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Podsumowanie zarządzania działaniami niepożądanymi

Bezpieczne stosowanie immunoglobulin wymaga:^{5 5}

• Dokładnego monitorowania pacjenta, szczególnie podczas pierwszego podania
• Obserwacji pod kątem reakcji nadwrażliwości, zwłaszcza u pacjentów z czynnikami ryzyka
• Natychmiastowego przerwania wlewu w przypadku wystąpienia objawów wstrząsu anafilaktycznego
• Rozważenia profilaktycznego podania leków przeciwhistaminowych i/lub kortykosteroidów w celu złagodzenia reakcji nadwrażliwości
• Obserwacji pod kątem infekcji i rozważenia profilaktyki przeciwinfekcyjnej u pacjentów poddawanych leczeniu immunosupresyjnemu
• Regularnego monitorowania parametrów hematologicznych, szczególnie u pacjentów z ryzykiem hemolizy
• Zachowania szczególnej ostrożności przy podawaniu immunoglobulin noworodkom i niemowlętom^{5 5}