Interakcje
Gentamycyna

Interakcje substancji gentamycyna z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Gentamycyna jest antybiotykiem aminoglikozydowym, który w zależności od drogi podania oraz stosowanych jednocześnie innych leków może wchodzić w różne interakcje. Poniżej opisano najważniejsze interakcje gentamycyny z innymi produktami leczniczymi oraz substancjami, w podziale na drogi podania oraz mechanizmy interakcji¹.

Interakcje gentamycyny przy podaniu ogólnoustrojowym

Ze względu na szerokie spektrum działania, gentamycyna podawana ogólnoustrojowo może wchodzić w liczne interakcje z innymi grupami leków. Najistotniejsze z nich dotyczą produktów leczniczych, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych gentamycyny².

Leki moczopędne: Silnie działające leki moczopędne, takie jak kwas etakrynowy i furosemid, nasilają szkodliwe działania gentamycyny. Podczas ich jednoczesnego stosowania zwiększa się stężenie antybiotyku w surowicy i tkankach. Podczas dożylnego podawania leków moczopędnych wzrasta ryzyko uszkodzenia nerek oraz narządu słuchu i równowagi³⁴.

Leki blokujące przekaźnictwo nerwowo-mięśniowe: Podczas jednoczesnego podawania gentamycyny i leków hamujących przekaźnictwo nerwowo-mięśniowe (sukcynylocholina lub tubokuraryna) dochodzi do nasilenia blokady nerwowo-mięśniowej, co może doprowadzić do zahamowania czynności oddechowej. Podobne efekty mogą wystąpić przy jednoczesnym stosowaniu z lekami do znieczulenia ogólnego lub przy masywnym przetaczaniu krwi z dodatkiem cytrynianu jako czynnika antykoagulacyjnego. Jako odtrutki stosuje się wapń i neostygminę⁵⁶.

Toksyna botulinowa: Jednoczesne stosowanie gentamycyny i toksyny botulinowej może zwiększać ryzyko jej toksycznego działania poprzez nasilanie blokady nerwowo-mięśniowej⁷.

Leki o działaniu oto-, neuro- i nefrotoksycznym: Nie należy jednocześnie stosować gentamycyny i innych leków o potencjalnym działaniu oto-, neuro- i nefrotoksycznym, szczególnie innych aminoglikozydów (amikacyny, tobramycyny, netromycyny, neomycyny, streptomycyny), a także wankomycyny, cefalorydyny, wiomycyny, polimyksyny B. Zwiększają one ryzyko uszkodzenia nerek oraz narządu słuchu i równowagi⁸⁹.

Inne leki zwiększające ryzyko nefrotoksyczności: Jeśli gentamycynę podaje się jednocześnie z amfoterycyną B, cyklosporyną, cisplatyną, klindamycyną, piperacyliną, metoksyfluranem, foskarnetem lub środkami cieniującymi, zwiększa się ryzyko uszkodzenia nerek lub narządu słuchu i równowagi¹⁰.

Indometacyna: Indometacyna może zwiększyć stężenie gentamycyny w osoczu u noworodków¹¹.

Doustne leki przeciwzakrzepowe: Jednoczesne stosowanie gentamycyny i doustnych leków przeciwzakrzepowych może nasilać niedobór trombiny we krwi¹².

Bisfosfoniany: Jednoczesne stosowanie gentamycyny i bifosfonianów może zwiększać ryzyko hipokalcemii¹³.

Leki cholinergiczne: Gentamycyna może działać antagonistycznie w stosunku do podawanej jednocześnie neostygminy lub pirydostygminy¹⁴.

Interakcje gentamycyny przy podaniu miejscowym

Przy stosowaniu gentamycyny w postaci preparatów miejscowych (maści, kremów, kropli do oczu), interakcje są mniej nasilone niż przy podaniu ogólnoustrojowym, jednak należy zwrócić uwagę na kilka istotnych kwestii:¹⁵

Antybiotyki: Przy jednoczesnym stosowaniu gentamycyny z erytromycyną lub chloramfenikolem może wystąpić antagonizm¹⁶. W przypadku kropli do oczu stwierdzono oporność krzyżową z tobramycyną¹⁷.

Niezgodności fizykochemiczne: Gentamycyna powoduje niezgodności z amfoterycyną B, heparyną, sulfadiazyną i antybiotykami beta-laktamowymi (np. cefalosporynami)¹⁸. W związku z tym jednoczesne miejscowe stosowanie do oczu produktów zawierających gentamycynę z jedną z tych substancji może prowadzić do powstawania widocznych osadów w worku spojówkowym¹⁹.

Produkty złożone z gentamycyną i betametazonem: Preparaty zawierające gentamycynę w połączeniu z betametazonem (np. Bedicort G, Belogent, Gebetil, Diprogenta) mogą nasilać działanie leków immunosupresyjnych i osłabiać działanie leków immunostymulujących²⁰.

Jednoczesne stosowanie z innymi produktami miejscowymi: Ze względu na możliwość wzajemnej inaktywacji, miejscowych preparatów zawierających gentamycynę nie należy stosować jednocześnie z innymi miejscowymi produktami dermatologicznymi²¹.

Deksametazon z gentamycyną (krople do oczu): W przypadku jednoczesnego stosowania preparatu złożonego Dexamytrex z innymi kroplami do oczu lub maściami do oczu, należy zachować 15-minutowy odstęp pomiędzy podaniem stosowanych leków. Maści do oczu należy zawsze stosować jako ostatnie²².

Interakcje gentamycyny w szczepionkach

Niektóre szczepionki przeciw grypie (np. Fluarix Tetra, Influvac Tetra) mogą zawierać śladowe ilości gentamycyny siarczanu, które są używane podczas procesu wytwarzania szczepionki. Istotne interakcje związane z gentamycyną w tych preparatach to:²³

Immunosupresja: Jeśli pacjent stosuje leczenie immunosupresyjne, odpowiedź immunologiczna może być osłabiona²⁴.

Wyniki badań serologicznych: Po szczepieniu przeciw grypie obserwowano fałszywie dodatnie wyniki badań serologicznych z wykorzystaniem metody ELISA, mających na celu wykrycie przeciwciał przeciwko HIV-1, wirusowi zapalenia wątroby typu C, a zwłaszcza HTLV-1. Technika Western Blot umożliwia zweryfikowanie wyników. Przejściowe fałszywie dodatnie wyniki mogą być spowodowane przez przeciwciała IgM powstające w wyniku odpowiedzi na szczepionkę²⁵²⁶.

Interakcje gentamycyny z alkoholem

W przypadku gentamycyny, w przeciwieństwie do niektórych innych antybiotyków (np. metronidazolu czy cefalosporyn), nie opisano specyficznej, klinicznie istotnej interakcji z alkoholem etylowym. Jednakże, jako zasada ogólna, podczas stosowania jakichkolwiek antybiotyków, w tym gentamycyny, zaleca się unikanie spożywania alkoholu z następujących powodów:

• Alkohol może osłabiać układ odpornościowy i tym samym zmniejszać skuteczność leczenia antybiotykami²⁷
• Alkohol może potencjalnie zwiększać ryzyko wystąpienia niektórych działań niepożądanych gentamycyny, zwłaszcza związanych z układem nerwowym i wątrobą
• Spożywanie alkoholu podczas terapii nefrotoksycznymi antybiotykami, takimi jak gentamycyna, może dodatkowo obciążać nerki, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka uszkodzenia nerek²⁸
• U pacjentów z już istniejącymi zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, równoczesne spożywanie alkoholu może nasilać te zaburzenia

Tabela interakcji gentamycyny z innymi produktami leczniczymi

Zalecenia przy stosowaniu gentamycyny

Zalecenia ogólne

Ze względu na liczne możliwe interakcje gentamycyny z innymi lekami, należy przestrzegać następujących zaleceń:²⁹

• Należy unikać jednoczesnego stosowania gentamycyny z silnie działającymi lekami moczopędnymi
• W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania gentamycyny z lekami o potencjalnym działaniu nefro- lub ototoksycznym, należy monitorować czynność nerek i stan narządu słuchu pacjenta
• Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów w podeszłym wieku oraz u pacjentów odwodnionych, u których ryzyko działania toksycznego jest zwiększone
• Podczas terapii gentamycyną zaleca się regularne monitorowanie stężenia leku we krwi, zwłaszcza w przypadkach jednoczesnego stosowania z innymi lekami

Zalecenia dla preparatów miejscowych

W przypadku stosowania gentamycyny w postaci preparatów miejscowych:³⁰³¹

• Nie należy stosować jednocześnie z innymi miejscowymi produktami dermatologicznymi ze względu na możliwość wzajemnej inaktywacji
• W przypadku kropli do oczu zawierających gentamycynę, jeśli konieczne jest stosowanie więcej niż jednego preparatu do oczu, należy zachować co najmniej 15-minutowy odstęp pomiędzy podaniami
• Maści do oczu zawierające gentamycynę należy zawsze stosować jako ostatnie, jeśli stosuje się jednocześnie inne preparaty do oczu