Wskazania do stosowania
Gentamycyna

Wskazania do stosowania gentamycyny

Gentamycyna jest antybiotykiem aminoglikozydowym o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego, wykorzystywanym w leczeniu różnych zakażeń bakteryjnych. Wskazania do stosowania gentamycyny różnią się w zależności od postaci farmaceutycznej, drogi podania oraz kombinacji z innymi substancjami czynnymi.¹

Zakres aktywności przeciwbakteryjnej gentamycyny

Spektrum działania gentamycyny obejmuje szeroki zakres drobnoustrojów, zwłaszcza bakterii Gram-ujemnych. Do najważniejszych patogenów wrażliwych na gentamycynę należą:²

• Szczepy paciorkowców (grupy A: β-hemolizujące, α-hemolizujące)
• Gronkowiec złocisty (szczepy koagulazo-dodatnie, koagulazo-ujemne oraz niektóre szczepy wytwarzające penicylinazę)
• Bakterie Gram-ujemne:
  • Pseudomonas aeruginosa
  • Aerobacter aerogenes
  • Escherichia coli
  • Proteus vulgaris
  • Klebsiella pneumoniae

³

Gentamycyna w preparatach do stosowania ogólnoustrojowego

Gentamycyna podawana parenteralnie

Gentamycyna w postaci roztworu do wstrzykiwań i infuzji (np. Gentamycin KRKA) jest stosowana w leczeniu ciężkich zakażeń wywołanych przez tlenowe bakterie Gram-ujemne wrażliwe na jej działanie. Wskazania obejmują:⁴

• Posocznica i inne ciężkie zakażenia ogólnoustrojowe
• Zakażenia w obrębie jamy brzusznej:
  • Zapalenie otrzewnej
  • Ropnie
  • Zapalenie dróg żółciowych (zwykle w skojarzeniu z metronidazolem lub klindamycyną)
• Zakażenia układu moczowego
• Zakażenia układu oddechowego
• Wtórne zakażenia oparzeń oraz ran pourazowych i pooperacyjnych
• Ciężkie zakażenia u noworodków

⁵

Przy stosowaniu gentamycyny w tej postaci należy uwzględnić oficjalne, lokalne wytyczne dotyczące właściwego stosowania leków przeciwbakteryjnych.⁶

Gentamycyna w postaci gąbki

Gentamycyna w postaci gąbki (Garamycin) jest wskazana do:⁷

• Leczenia wspomagającego zakażeń bakteryjnych kości i tkanek miękkich, wywołanych przez bakterie wrażliwe na gentamycynę
• Zapobiegania miejscowym zakażeniom kości i tkanek miękkich (np. przeszczepy kostne, implanty sztucznych stawów mocowane techniką bezcementową)

⁸

Należy pamiętać, że gąbki z gentamycyną nie należy stosować jako jedynego leczenia przeciwbakteryjnego w przypadku zakażenia. Konieczne jest jednoczesne zastosowanie odpowiedniego antybiotyku podawanego ogólnoustrojowo, dobranego na podstawie badania mikrobiologicznego.⁹

Gentamycyna w preparatach do stosowania miejscowego

Gentamycyna w preparatach okulistycznych

Gentamycyna w postaci kropli do oczu (np. Gentamicin WZF 0,3%) jest wskazana w leczeniu zakażeń bakteryjnych oka, takich jak:¹⁰

• Bakteryjne ostre i przewlekłe zapalenia:
  • Spojówek
  • Krawędzi powiek
  • Woreczka łzowego
• Zapalenia i owrzodzenia rogówki spowodowane przez bakterie wrażliwe na gentamycynę
• Profilaktyka zakażeń przed i po zabiegach chirurgicznych na gałce ocznej

¹¹

Gentamycyna w połączeniu z deksametazonem (Dexamytrex) w postaci kropli lub maści do oczu jest wskazana w leczeniu:¹²

• Zakażeń przedniego odcinka oka wywołanych drobnoustrojami wrażliwymi na gentamycynę, takich jak:
  • Bakteryjne zapalenie spojówek
  • Zapalenie rogówki – bez uszkodzenia nabłonka
  • Uszkodzenia brzegów powiek z silnymi objawami zapalenia
• Wtórnie zakażonych zapaleń alergicznych spojówek i brzegów powiek

¹³

Gentamycyna w połączeniu z kortykosteroidami do stosowania na skórę

Preparaty zawierające gentamycynę w połączeniu z betametazonem (np. Belogent, Diprogenta, Bedicort G, Gebetil) są wskazane w leczeniu zmian zapalnych skóry reagujących na leczenie kortykosteroidami, powikłanych wtórnym zakażeniem bakteryjnym wywołanym przez drobnoustroje wrażliwe na gentamycynę.¹⁴¹⁵

Do najczęstszych wskazań do stosowania tych preparatów należą:¹⁶¹⁷

• Atopowe zapalenie skóry
• Łojotokowe zapalenie skóry
• Liszaj prosty przewlekły (neurodermit)
• Wyprysk rogowaciejący
• Łuszczyca
• Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry
• Skórna postać tocznia rumieniowatego
• Rumień wielopostaciowy
• Liszaj płaski
• Różne postaci wyprysku (pieniążkowaty, skóry rąk, wypryskowe zapalenie skóry)
• Wyprzenia, odparzenia
• Potówki (nagły, odczynowy wysiew pęcherzyków na dłoniach i stopach)
• Złuszczające zapalenie skóry
• Zapalenie skóry wywołane promieniowaniem słonecznym
• Plamica na tle zastoju żylnego

¹⁸

Należy zwrócić uwagę, że ze względu na zawartość silnie działającego kortykosteroidu, preparaty te (np. Bedicort G) należy stosować na początku leczenia, przez krótki czas i na małe powierzchnie skóry.¹⁹

W przypadku preparatu Gebetil warto podkreślić, że jest on wskazany w leczeniu miejscowych zmian skórnych o charakterze zapalnym, zajmujących małą powierzchnię, które wymagają stosowania silnie działającego glikokortykosteroidu, w przypadkach gdy jednocześnie występuje nadkażenie wywołane przez drobnoustroje wrażliwe na gentamycynę.²⁰

Gentamycyna w preparatach trójskładnikowych

Triderm, zawierający betametazon, klotrymazol i gentamycynę, jest wskazany w objawowym leczeniu zmian zapalnych skóry reagujących na kortykosteroidy, powikłanych wtórnymi zakażeniami wywołanymi przez drobnoustroje wrażliwe na gentamycynę i klotrymazol.²¹

Ten trójskładnikowy preparat jest szczególnie przydatny w przypadku współistnienia zakażeń bakteryjnych i grzybiczych, gdyż klotrymazol działa przeciwgrzybiczo na:²²

• Trichophyton rubrum
• Trichophyton mentagrophytes
• Epidermophyton floccosum
• Microsporum canis
• Candida albicans
• Malassezia furfur (Pityrosporum obiculare)

²³

Gentamycyna w szczepionkach przeciw grypie

Warto zaznaczyć, że gentamycyna może występować w śladowych ilościach w niektórych szczepionkach przeciw grypie, takich jak Fluarix Tetra czy Influvac Tetra, gdzie jest używana podczas procesu wytwarzania.²⁴²⁵

Szczepionki te są wskazane do czynnego uodparniania osób przeciw grypie, zgodnie z oficjalnymi zaleceniami.²⁶²⁷

Kiedy rozważyć stosowanie gentamycyny

Stosowanie ogólnoustrojowe

Gentamycynę w postaci parenteralnej należy rozważyć w przypadku ciężkich zakażeń wywołanych przez tlenowe bakterie Gram-ujemne, zwłaszcza gdy inne antybiotyki są nieskuteczne lub przeciwwskazane. Ze względu na potencjalną nefrotoksyczność i ototoksyczność, gentamycyna podawana ogólnoustrojowo powinna być stosowana w ciężkich zakażeniach, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko.²⁸

Stosowanie miejscowe

Preparaty zawierające gentamycynę do stosowania miejscowego na skórę należy rozważyć w przypadku:²⁹³⁰

• Dermatoz zapalnych reagujących na kortykosteroidy, powikłanych wtórnymi zakażeniami bakteryjnymi
• Sączących stanów zapalnych skóry, przebiegających z nadmiernym rogowaceniem, swędzeniem lub silnym odczynem alergicznym i powikłanych zakażeniem bakteryjnym
• Miejscowych zmian skórnych o charakterze zapalnym, zajmujących małą powierzchnię, które wymagają stosowania silnie działającego glikokortykosteroidu, w przypadkach gdy jednocześnie występuje nadkażenie bakteryjne

³¹

W przypadku współistnienia zakażeń bakteryjnych i grzybiczych skóry, warto rozważyć zastosowanie preparatu trójskładnikowego zawierającego gentamycynę, betametazon i klotrymazol (Triderm).³²

Stosowanie w okulistyce

Gentamycyna w postaci kropli lub maści do oczu jest wskazana w przypadku bakteryjnych zakażeń przedniego odcinka oka, takich jak zapalenie spojówek, zapalenie rogówki, zapalenie krawędzi powiek czy woreczka łzowego, a także profilaktycznie przed i po zabiegach okulistycznych.³³

W przypadku współistnienia komponentu zapalnego, można rozważyć preparaty złożone zawierające gentamycynę i deksametazon (np. Dexamytrex).³⁴

Stosowanie w ortopedii i chirurgii

Gąbka zawierająca gentamycynę (Garamycin) może być stosowana jako leczenie wspomagające zakażeń bakteryjnych kości i tkanek miękkich oraz w profilaktyce zakażeń w zabiegach ortopedycznych, takich jak przeszczepy kostne czy implantacja sztucznych stawów.³⁵

Należy jednak pamiętać, że gąbka z gentamycyną nie powinna być stosowana jako jedyna metoda leczenia przeciwbakteryjnego, lecz zawsze w połączeniu z odpowiednim antybiotykiem podawanym ogólnoustrojowo.³⁶