Przeciwwskazania stosowania
Gentamycyna

Przeciwwskazania stosowania gentamycyny

Gentamycyna, jako antybiotyk aminoglikozydowy, posiada szereg przeciwwskazań, które należy uwzględnić podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia. Przeciwwskazania te różnią się w zależności od postaci farmaceutycznej oraz od tego, czy gentamycyna występuje jako pojedynczy składnik, czy w preparatach złożonych.¹

Nadwrażliwość jako główne przeciwwskazanie

Nadwrażliwość na gentamycynę lub inne antybiotyki aminoglikozydowe stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania wszystkich preparatów zawierających tę substancję. Dodatkowo, przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w danym preparacie.^{2 3}

W przypadku preparatów złożonych, zawierających oprócz gentamycyny inne substancje czynne (np. betametazon, klotrymazol), przeciwwskazaniem jest również nadwrażliwość na te składniki.^{4 5}

Przeciwwskazania dla preparatów iniekcyjnych

W przypadku preparatów iniekcyjnych gentamycyny, specyficznym przeciwwskazaniem jest miastenia, ze względu na ryzyko nasilenia bloku nerwowo-mięśniowego.⁶

Warto zwrócić uwagę, że gentamycyna w formie iniekcyjnej nie powinna być stosowana u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością nerek, ze względu na ryzyko kumulacji leku i nasilenia działań nefrotoksycznych.⁷

Przeciwwskazania dla preparatów stosowanych miejscowo

Preparaty miejscowe zawierające gentamycynę (maści, kremy, gąbki) mają szereg specyficznych przeciwwskazań:

Zakażenia skóry i inne schorzenia dermatologiczne

Przeciwwskazane jest stosowanie gentamycyny w preparatach miejscowych w następujących przypadkach związanych z infekcjami i chorobami skóry:

• Wirusowe zakażenia skóry, takie jak ospa wietrzna czy opryszczka^{8 9}
• Grzybicze zakażenia skóry^{10 11}
• Pierwotne bakteryjne zakażenia skóry, w tym gruźlica skóry^{12 13}
• Trądzik różowaty^{14 15}
• Trądzik pospolity^{16 17}
• Zapalenie skóry wokół ust^{18 19}
• Nowotwory skóry²⁰
• Zapalenie lub owrzodzenie żylakowate²¹

²²

Obszary ciała, na których nie należy stosować gentamycyny

Istnieje szereg lokalizacji anatomicznych, gdzie stosowanie preparatów z gentamycyną jest przeciwwskazane:

• Okolica odbytu i narządów płciowych^{23 24}
• Skóra twarzy^{25 26}
• Rozległe zmiany skórne, zwłaszcza przebiegające z ubytkiem skóry (np. oparzenia)²⁷
• Rany i uszkodzenia skóry^{28 29}

³⁰

Przeciwwskazania przy stosowaniu okulistycznym

W przypadku gentamycyny w postaci kropli lub maści do oczu, występują szczególne przeciwwskazania związane z chorobami oczu:

• Ostre, ropne choroby przedniego odcinka oka³¹
• Powierzchowne opryszczkowe zapalenie rogówki³²
• Rany i wrzody rogówki³³
• Gruźlica gałki ocznej³⁴
• Zakażenia grzybicze oka³⁵
• Jaskra z wąskim i otwartym kątem przesączania³⁶

³⁷

Przeciwwskazania związane z wiekiem pacjenta

Istnieją ograniczenia wiekowe dotyczące stosowania gentamycyny:

• Przeciwwskazana u dzieci poniżej 12 lat (Bedicort G)³⁸
• Przeciwwskazana u dzieci poniżej 2 lat (Diprogenta)³⁹
• Przeciwwskazana u noworodków i niemowląt w 1. roku życia (Gebetil)⁴⁰

Inne istotne przeciwwskazania

Inne ważne przeciwwskazania do stosowania gentamycyny obejmują:

• Długotrwałe stosowanie miejscowe^{41 42}
• Zakażenia skóry bakteriami opornymi na gentamycynę^{43 44}
• Jednoczesne ogólnoustrojowe stosowanie antybiotyków aminoglikozydowych (ze względu na ryzyko toksycznego stężenia w surowicy)⁴⁵
• Pieluszkowe zapalenie skóry (dla preparatu Belogent)⁴⁶
• Przebyte choroby immunologiczne lub przebyte choroby tkanki łącznej (dla preparatu Garamycin)⁴⁷
• Pierwszy trymestr ciąży (dla preparatu Gebetil)⁴⁸

Przeciwwskazania dla szczepionek zawierających gentamycynę w śladowych ilościach

W przypadku szczepionek przeciw grypie, które mogą zawierać śladowe ilości gentamycyny stosowanej w procesie produkcji (Fluarix Tetra, Influvac Tetra), przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na gentamycynę oraz inne składniki mogące występować w ilościach śladowych.^{49 50}

Dodatkowo, szczepienie powinno być odroczone u pacjentów z chorobą przebiegającą z gorączką lub infekcją o ostrym przebiegu.^{51 52}

Kiedy i w jakich warunkach odradzić pacjentowi stosowanie gentamycyny

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, istnieje szereg sytuacji klinicznych, w których należy rozważyć odradzenie pacjentowi stosowania gentamycyny ze względu na potencjalne ryzyko.

Pacjenci z dysfunkcją nerek

Gentamycyna charakteryzuje się działaniem nefrotoksycznym, dlatego należy odradzić jej stosowanie, zwłaszcza w formie ogólnoustrojowej, u pacjentów z upośledzoną funkcją nerek, chyba że korzyści przewyższają ryzyko. Szczególnie przeciwwskazana jest u pacjentów z zaawansowaną niewydolnością nerek.⁵³

Pacjenci z zaburzeniami słuchu

Ze względu na potencjalne działanie ototoksyczne gentamycyny, należy odradzić jej stosowanie u pacjentów z istniejącymi zaburzeniami słuchu lub równowagi oraz u osób z uszkodzeniem nerwu VIII.

Ryzyko kumulacji aminoglikozydów

Należy odradzić stosowanie gentamycyny u pacjentów, którzy otrzymują jednocześnie inne antybiotyki aminoglikozydowe (np. amikacyna, tobramycyna), ze względu na zwiększone ryzyko działań niepożądanych i toksycznego stężenia w surowicy.⁵⁴

Pacjenci z zaburzeniami nerwowo-mięśniowymi

U pacjentów z zaburzeniami przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, takimi jak choroba Parkinsona, miastenia czy zespół Lamberta-Eatona, należy odradzić stosowanie gentamycyny ze względu na ryzyko nasilenia objawów bloku nerwowo-mięśniowego.⁵⁵

Ciąża i laktacja

Stosunek ryzyka do korzyści powinien być szczególnie dokładnie rozważony w przypadku stosowania gentamycyny u kobiet w ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze, gdy niektóre preparaty są bezwzględnie przeciwwskazane.⁵⁶

Pacjenci z określonymi schorzeniami skórnymi

W przypadku miejscowych preparatów z gentamycyną, należy odradzić ich stosowanie u pacjentów z:

• Podejrzeniem zakażenia wirusowego skóry (np. objawy wskazujące na ospę wietrzną, opryszczkę)⁵⁷
• Podejrzeniem grzybicy skóry⁵⁸
• Rozległymi zmianami skórnymi⁵⁹
• Trądzikiem różowatym⁶⁰
• Zapaleniem skóry wokół ust⁶¹

Pacjenci z potencjalną opornością bakterii na gentamycynę

Należy odradzić stosowanie gentamycyny u pacjentów, u których podejrzewa się zakażenie bakteriami opornymi na gentamycynę, zwłaszcza jeśli istnieje możliwość wykonania antybiogramu przed rozpoczęciem leczenia.^{62 63}

Przewlekłe stosowanie miejscowych preparatów z gentamycyną

Należy odradzić długotrwałe stosowanie miejscowych preparatów zawierających gentamycynę ze względu na ryzyko działań niepożądanych oraz selekcji szczepów opornych.^{64 65}

Pacjenci z gorączką lub ostrą infekcją

W przypadku szczepionek zawierających śladowe ilości gentamycyny, należy odradzić ich podanie u pacjentów z chorobą przebiegającą z gorączką lub ostrą infekcją do czasu ustąpienia objawów.^{66 67}