Działania niepożądane
Fimbrie typu 2 i 3

Działania niepożądane substancji fimbrie typu 2 i 3

Fimbrie typu 2 i 3 to składnik antygenowy, który jest wykorzystywany w szczepionkach przeciw krztuścowi, będący częścią składu szczepionki ADACEL. Fimbrie jako antygeny bakteryjne mogą wywoływać szereg działań niepożądanych po podaniu szczepionki, ponieważ stymulują układ immunologiczny organizmu do produkcji przeciwciał. Działania niepożądane związane z tym składnikiem należy rozpatrywać w kontekście całej formulacji szczepionki, w skład której wchodzą również inne antygeny krztuśca (toksoid krztuścowy, hemaglutynina włókienkowa, pertaktyna), toksoid błoniczy i tężcowy oraz substancje pomocnicze.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Badania kliniczne wykazały, że po podaniu szczepionki ADACEL zawierającej fimbrie typu 2 i 3 najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi są reakcje miejscowe w miejscu wstrzyknięcia, takie jak ból, zaczerwienienie oraz obrzęk, które odnotowano u 21–78% zaszczepionych osób. Dodatkowo pacjenci często zgłaszali ból głowy i zmęczenie, które występowały u 16–44% osób poddanych szczepieniu. Objawy te mają zwykle charakter łagodny i pojawiają się w ciągu 48 godzin od podania szczepionki, ustępując samoistnie bez pozostawienia trwałych następstw.²

Interakcje z innymi szczepionkami przy jednoczesnym podaniu

W przypadku jednoczesnego podawania szczepionki ADACEL (zawierającej fimbrie typu 2 i 3) z innymi szczepionkami, zaobserwowano specyficzne działania niepożądane. W badaniu klinicznym obejmującym 1042 zdrowych nastolatków w wieku 10-17 lat, którym podano czterowalentną szczepionkę przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (Silgard) jednocześnie ze szczepionką ADACEL oraz czterowalentną skoniugowaną szczepionkę przeciw meningokokom, zauważono wyższą częstość występowania obrzęku w miejscu wstrzyknięcia szczepionki Silgard oraz siniaka i bólu w miejscu wstrzyknięcia szczepionki ADACEL. Różnice w częstości występowania działań niepożądanych między grupami otrzymującymi jednocześnie dwie szczepionki a grupami otrzymującymi pojedyncze szczepionki były jednak niewielkie (poniżej 7%), a większość reakcji miała nasilenie od łagodnego do umiarkowanego.³

Szczegółowa klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane po podaniu szczepionki ADACEL zawierającej fimbrie typu 2 i 3 zostały sklasyfikowane zgodnie z częstością występowania według poniższej konwencji:

• Bardzo często (≥1/10) – występują u co najmniej 1 na 10 pacjentów
• Często (≥1/100 do <1/10) – występują u co najmniej 1 na 100, ale rzadziej niż u 1 na 10 pacjentów
• Niezbyt często (≥1/1 000 do <1/100) – występują u co najmniej 1 na 1000, ale rzadziej niż u 1 na 100 pacjentów
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000) – występują u co najmniej 1 na 10 000, ale rzadziej niż u 1 na 1000 pacjentów
• Bardzo rzadko (<1/10 000) – występują rzadziej niż u 1 na 10 000 pacjentów
• Nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

⁴

Tabela działań niepożądanych związanych z fimbriami typu 2 i 3

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane zarejestrowane w badaniach klinicznych oraz zgłoszenia spontaniczne po wprowadzeniu szczepionki ADACEL do obrotu. Należy podkreślić, że częstość występowania niektórych działań niepożądanych jest trudna do precyzyjnego określenia, szczególnie w przypadku spontanicznych zgłoszeń po wprowadzeniu produktu na rynek, ze względu na nieznaną wielkość populacji i dobrowolność zgłoszeń. Dlatego w niektórych przypadkach częstość określono jako „nieznana”.⁵

Szczegółowe mechanizmy niepożądane związane z fimbriami typu 2 i 3

Fimbrie typu 2 i 3, jako białka bakteryjne pochodzące z pałeczki krztuśca, mogą brać udział w rozwoju określonych działań niepożądanych po szczepieniu ze względu na mechanizm ich oddziaływania z układem immunologicznym. Reakcje poszczepienne mogą wynikać z następujących mechanizmów:

1. Reakcje miejscowe – są bezpośrednim wynikiem stymulacji komórek układu immunologicznego w miejscu wstrzyknięcia, gdzie fimbrie jako antygeny są rozpoznawane przez komórki prezentujące antygen, prowadząc do reakcji prozapalnej
2. Reakcje ogólnoustrojowe – mogą być następstwem cytokin uwalnianych w trakcie odpowiedzi immunologicznej na fimbrie i inne składniki szczepionki

Czynniki ryzyka nasilonych reakcji poszczepiennych

Istnieją czynniki, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia nasilonych działań niepożądanych po podaniu szczepionki zawierającej fimbrie typu 2 i 3:

• Wcześniejsze reakcje poszczepienne na szczepionki przeciw krztuścowi
• Nadwrażliwość na którykolwiek składnik szczepionki, w tym śladowe ilości formaldehydu i glutaraldehydu, które są używane w procesie produkcji
• Jednoczesne podawanie kilku szczepionek, co może nasilać miejscowe reakcje poszczepienne

⁶

Postępowanie przy działaniach niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych po podaniu szczepionki zawierającej fimbrie typu 2 i 3, zaleca się następujące działania:

1. W przypadku reakcji miejscowych (ból, zaczerwienienie, obrzęk) – zimne okłady i leki przeciwbólowe w razie potrzeby
2. Przy objawach ogólnoustrojowych (ból głowy, zmęczenie) – odpoczynek i w razie potrzeby leki przeciwbólowe
3. W przypadku wystąpienia nietypowych lub poważnych objawów – natychmiastowa konsultacja medyczna
4. Wszystkie poważne działania niepożądane powinny być zgłaszane do odpowiednich organów nadzorujących bezpieczeństwo szczepionek

Monitorowanie bezpieczeństwa po wprowadzeniu do obrotu

Ze względu na ograniczony zakres badań klinicznych, niektóre rzadkie działania niepożądane mogą zostać zidentyfikowane dopiero po wprowadzeniu produktu do obrotu i zastosowaniu go w szerszej populacji. Dlatego istotne jest ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa szczepionek zawierających fimbrie typu 2 i 3 i zgłaszanie wszelkich podejrzewanych działań niepożądanych. Spontaniczne zgłoszenia od pacjentów i pracowników ochrony zdrowia stanowią cenne źródło informacji o potencjalnie nowych działaniach niepożądanych, choć ich częstość występowania jest trudna do określenia z powodu nieznanych rozmiarów populacji poddanej szczepieniu.⁷