Wskazania do stosowania
Diklofenak

Wskazania do stosowania substancji czynnej diklofenak. Kiedy i w jakich warunkach polecić pacjentowi stosowanie tej substancji?

Diklofenak jest substancją czynną z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), wykazującą działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne oraz przeciwgorączkowe. Dostępny jest w różnych postaciach farmaceutycznych, co umożliwia dobór odpowiedniej formy aplikacji w zależności od potrzeb terapeutycznych pacjenta. Wskazania do stosowania diklofenaku są zróżnicowane w zależności od postaci leku, drogi podania oraz dawki.¹

Choroby reumatyczne

Diklofenak jest powszechnie stosowany w leczeniu różnych postaci chorób reumatycznych. Wskazania obejmują:

• Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) – zarówno w postaci przewlekłej, jak i w przypadku zaostrzeń
• Młodzieńcze reumatoidalne zapalenie stawów (choroba Stilla)
• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK, choroba Bechterewa)
• Chorobę zwyrodnieniową stawów – zarówno w postaciach ograniczonych i łagodnych, jak i w zaostrzeniach
• Zapalenie stawów kręgosłupa
• Zespoły bólowe związane ze zmianami w kręgosłupie
• Reumatyzm pozastawowy (zapalenie mięśni, więzadeł, powięzi, kaletek, pochewek ścięgnistych)

^2
3

Stany bólu ostrego

Diklofenak jest skuteczny w leczeniu różnych stanów bólowych o charakterze ostrym:

• Ostre napady dny moczanowej – w celu szybkiego łagodzenia objawów zapalenia w stawach
• Kolka nerkowa i wątrobowa – w celu złagodzenia silnego bólu i stanu zapalnego
• Bóle pourazowe – powstałe wskutek skręceń, nadwyrężeń, stłuczeń lub urazów tkanek miękkich
• Bóle pooperacyjne – po różnych rodzajach zabiegów, w tym stomatologicznych i ortopedycznych
• Ostre bóle pleców – w przypadku nagłego unieruchomienia związanego z bólem kręgosłupa
• Ciężkie napady migreny – jako lek łagodzący ból i towarzyszące objawy

^4
5

Stany bólu ginekologicznego

Diklofenak jest również stosowany w leczeniu stanów bólowych i zapalnych w ginekologii, takich jak:

• Pierwotne bolesne miesiączkowanie – w celu łagodzenia bólu związanego z okresem menstruacyjnym
• Zapalenie przydatków – jako składnik terapii przeciwzapalnej

^6
7

Zastosowanie miejscowe

Diklofenak w postaci żelu, kremu lub aerozolu na skórę jest wskazany w miejscowym leczeniu:

• Pourazowych stanów zapalnych ścięgien, więzadeł, mięśni i stawów – np. powstałych wskutek skręceń, nadwyrężeń lub stłuczeń
• Bólu pleców – w przypadku bólu o łagodnym do umiarkowanego nasilenia
• Ograniczonych stanów zapalnych tkanek miękkich takich jak:
  • Zapalenie ścięgien
  • Łokieć tenisisty
  • Zapalenie torebki stawowej
  • Zapalenie okołostawowe
• Ograniczonych i łagodnych postaci choroby zwyrodnieniowej stawów – u osób dorosłych (powyżej 18 lat)

^8
9

Zastosowanie okulistyczne

Diklofenak w postaci kropli do oczu jest wskazany w:

• Hamowaniu zwężenia źrenicy w trakcie operacji zaćmy
• Zapobieganiu zapaleniu w operacjach zaćmy i przedniego odcinka oka
• Zwalczaniu bólu gałki ocznej w operacji keratektomii fotorefrakcyjnej w ciągu pierwszych 24 godzin po operacji
• Profilaktyce torbielowatego obrzęku plamki przed operacją i po operacji zaćmy z implantacją soczewki wewnątrzgałkowej
• Pooperacyjnych stanach zapalnych po operacji zaćmy i innych zabiegach chirurgicznych
• Stanach zapalnych po urazie oka, w ranie, bez penetracji gałki ocznej

^10
11

Wskazania szczególne

W niektórych przypadkach diklofenak stosowany jest również w:

• Leczeniu wspomagającym w ciężkich, bolesnych zakażeniach uszu, nosa lub gardła – np. zapalenie gardła i migdałków, zapalenie ucha
• Stanach zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i gardła – np. w objawach zapalenia dziąseł, zapalenia jamy ustnej, zapalenia gardła, w stanach po zabiegach stomatologicznych (w postaci roztworu do płukania gardła)

^12
13

Diklofenak w połączeniu z innymi substancjami

Diklofenak jest również dostępny w preparatach złożonych, które zawierają dodatkowe substancje aktywne, co rozszerza ich wskazania:

• Diklofenak z omeprazolem (DicloDuo Combi) – wskazany do objawowego leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów, choroby zwyrodnieniowej stawów i zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa u pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka występowania owrzodzeń żołądka i (lub) dwunastnicy po zastosowaniu NLPZ
• Diklofenak z lidokainą (Dicloratio) – wskazany w leczeniu zaostrzeń chorób reumatycznych, ostrych napadów dny oraz bólów pooperacyjnych i pourazowych

^14
15

Wskazania w zależności od drogi podania

Wskazania do stosowania diklofenaku różnią się w zależności od drogi podania leku:

Podanie parenteralne (domięśniowe, podskórne, dożylne)

Roztwory do wstrzykiwań zawierające diklofenak są szczególnie przydatne w przypadkach, gdy konieczne jest szybkie działanie przeciwbólowe lub gdy podanie doustne jest niemożliwe:

• Ostry ból, w tym kolka nerkowa
• Zaostrzenia chorób reumatycznych
• Ostry ból pleców
• Ostra dna moczanowa
• Ostre urazy i złamania
• Ból pooperacyjny

^16
17

Podanie doodbytnicze (czopki)

Czopki z diklofenakiem stosowane są w podobnych wskazaniach jak preparaty doustne, zwłaszcza gdy przyjmowanie leków doustnych jest utrudnione lub przeciwwskazane:

• Ostre zapalenie stawów (w tym ataki dny moczanowej)
• Przewlekłe zapalenie stawów (reumatoidalne zapalenie stawów)
• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
• Zaostrzenia w chorobie zwyrodnieniowej stawów i kręgosłupa
• Zapalne choroby reumatyczne tkanek miękkich
• Pourazowe stany zapalne i obrzęki

¹⁸

Postaci o zmodyfikowanym uwalnianiu

Tabletki o przedłużonym uwalnianiu, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu:

• Choroba zwyrodnieniowa stawów
• Reumatoidalne zapalenie stawów
• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
• Stany zapalne w obrębie układu mięśniowo-szkieletowego

¹⁹

Zastosowanie w ostrym bólu o mniejszym nasileniu

Niektóre preparaty diklofenaku, zwłaszcza w mniejszych dawkach, są dedykowane do krótkotrwałego leczenia bólu o łagodnym do umiarkowanego nasilenia:

• Ostry ból o nasileniu łagodnym do umiarkowanego
• Ostry migrenowy ból głowy
• Bóle głowy
• Bóle zębów
• Bóle miesiączkowe
• Bóle mięśniowe

^20
21

Grupy wiekowe i ograniczenia

Istnieją ważne ograniczenia dotyczące stosowania diklofenaku w różnych grupach wiekowych:

• Preparaty doustne i parenteralne są zazwyczaj przeznaczone do stosowania u osób dorosłych. Niektóre z nich mogą być stosowane u młodzieży i dzieci w określonych wskazaniach
• Preparaty miejscowe (żele, kremy) są najczęściej wskazane do stosowania u osób dorosłych oraz młodzieży powyżej 14 roku życia
• Choroba zwyrodnieniowa stawów leczona preparatami miejscowymi jest wskazaniem ograniczonym do osób dorosłych (powyżej 18 lat)

^22
23

Zasady terapeutyczne

Przy stosowaniu diklofenaku należy przestrzegać ogólnych zasad terapeutycznych:

• Zgodnie z ogólnymi zasadami terapeutycznymi, należy w pierwszej kolejności zastosować leczenie przyczynowe
• Gorączka będąca jedynym objawem choroby nie jest wskazaniem do podania diklofenaku
• Postaci o przedłużonym uwalnianiu nie są odpowiednie do leczenia chorób, w których wymagane jest natychmiastowe działanie terapeutyczne
• Stosowanie roztworu do wstrzykiwań jest wskazane tylko wtedy, gdy konieczny jest bardzo szybki początek działania lub gdy przyjmowanie produktu doustnie lub w postaci czopka nie jest możliwe

^24
25

Dobór postaci farmaceutycznej diklofenaku w zależności od wskazania

Różnorodność dostępnych postaci farmaceutycznych diklofenaku umożliwia indywidualizację terapii w zależności od wskazania, a także stanu pacjenta i oczekiwanego czasu rozpoczęcia działania leku. Poniżej przedstawiono poszczególne formy i ich najważniejsze zastosowania.²⁶

Tabletki i kapsułki do podania doustnego

Postaci doustne diklofenaku są najczęściej stosowane w leczeniu przewlekłych stanów zapalnych i bólowych. Dostępne są różne postacie:

• Tabletki powlekane/dojelitowe (np. Diclac 50, Cataflam 50) – stosowane w leczeniu chorób reumatycznych, stanów zapalnych i bólowych po urazach, zabiegach chirurgicznych, a także w bólach miesiączkowych
• Kapsułki dojelitowe (np. Diclaner) – chronią błonę śluzową żołądka i są wskazane w objawowym leczeniu bólu i stanu zapalnego w przebiegu chorób reumatycznych i zaburzeń mięśniowo-szkieletowych
• Tabletki/kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu (np. Diclac 75 Duo, Dicloberl retard) – zapewniają przedłużone działanie i mogą zmniejszać częstość dawkowania, stosowane głównie w leczeniu chorób przewlekłych

^27
28

Roztwory do wstrzykiwań

Parenteralne formy diklofenaku są stosowane, gdy potrzebne jest szybkie działanie przeciwbólowe lub gdy podanie doustne jest niemożliwe:

• Roztwory do wstrzykiwań domięśniowych (np. Diclac, Dicloreum) – w ostrych stanach bólowych, w tym kolce nerkowej, zaostrzeniach chorób reumatycznych, ostrych napadach dny
• Roztwory do wstrzykiwań dożylnych (np. Akis) – przede wszystkim w leczeniu lub profilaktyce bólu pooperacyjnego w warunkach szpitalnych

^29
30

Czopki doodbytnicze

Postać doodbytnicza diklofenaku (np. Dicloberl 50, Dicloberl 100 mg) jest szczególnie przydatna w przypadkach, gdy:

• Pacjent nie może przyjmować leków doustnie (np. z powodu wymiotów, zaburzeń przełykania)
• Istnieją przeciwwskazania do stosowania postaci doustnych
• Konieczne jest uzupełnienie działania terapeutycznego postaci doustnych, np. w porze nocnej

³¹

Preparaty do stosowania miejscowego

Żele, kremy i aerozole zawierające diklofenak (np. Adarostin, Diclofenac APTEO MED, Dicloziaja) zapewniają miejscowe działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne, z minimalizacją ryzyka ogólnoustrojowych działań niepożądanych. Są one szczególnie przydatne w:

• Leczeniu pourazowych stanów zapalnych ścięgien, więzadeł, mięśni i stawów
• Bólu pleców o łagodnym do umiarkowanego nasileniu
• Ograniczonych stanach zapalnych tkanek miękkich
• Łagodnych postaciach choroby zwyrodnieniowej stawów (tylko u osób dorosłych)

^32
33

Krople do oczu

Diklofenak w postaci kropli do oczu (np. Dicloabak, Diclofitil, Difadol 0,1%) jest stosowany w okulistyce w:

• Stanach pooperacyjnych po zabiegach okulistycznych, w tym operacji zaćmy
• Profilaktyce i leczeniu stanów zapalnych oka
• Zwalczaniu bólu gałki ocznej i światłowstrętu po operacjach

³⁴

Roztwory do płukania gardła

Diklofenak w postaci roztworu do płukania gardła/jamy ustnej (np. Diclostim) jest wskazany w:

• Leczeniu objawowym stanów zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i gardła
• Stanach po zabiegach stomatologicznych
• Stanach podrażnienia mechanicznego jamy ustnej i gardła

³⁵

Szczególne grupy pacjentów i dobór preparatów diklofenaku

Decyzje terapeutyczne dotyczące zastosowania diklofenaku powinny uwzględniać szereg czynników związanych z indywidualnymi potrzebami i cechami pacjenta. Poniżej przedstawiono rekomendacje dla szczególnych grup pacjentów.³⁶

Dobór preparatu ze względu na wiek pacjenta

Stosowanie diklofenaku u różnych grup wiekowych podlega pewnym ograniczeniom:

• Dzieci i młodzież poniżej 14 roku życia – większość preparatów diklofenaku nie jest zalecana dla tej grupy wiekowej
• Młodzież w wieku 14-18 lat – mogą stosować wybrane preparaty diklofenaku, głównie w leczeniu bólu pourazowego:
  • Preparaty miejscowe (żele) – w pourazowych stanach zapalnych, bólu mięśni, tkanki łącznej
  • Niektóre preparaty doustne – w określonych wskazaniach, zgodnie z charakterystyką produktu
• Dorośli – mogą stosować wszystkie dostępne preparaty diklofenaku zgodnie z ich wskazaniami

^37
38

Pacjenci z grup podwyższonego ryzyka

U pacjentów z podwyższonym ryzykiem działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego dostępne są specjalistyczne preparaty:

• Preparaty o zmodyfikowanym uwalnianiu – mogą zmniejszać ryzyko miejscowego podrażnienia błony śluzowej żołądka
• Tabletki dojelitowe – posiadają otoczkę chroniącą przed rozpuszczeniem w środowisku kwaśnym żołądka
• Preparaty złożone z omeprazolem (DicloDuo Combi) – wskazane dla pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka występowania owrzodzeń żołądka i (lub) dwunastnicy po zastosowaniu NLPZ
• Preparaty do stosowania miejscowego – minimalizują ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych

³⁹

Pacjenci wymagający szybkiego działania przeciwbólowego

W przypadkach, gdy konieczne jest szybkie uśmierzenie bólu, zalecane są:

• Roztwory do wstrzykiwań (Diclac, Akis) – podawane domięśniowo, podskórnie lub dożylnie w zależności od preparatu
• Tabletki niepowlekane lub szybko uwalniające (np. Diclomax, Dicuno) – stosowane w ostrym bólu o nasileniu łagodnym do umiarkowanego
• Kapsułki miękkie (np. Flectorgo) – zapewniają szybsze wchłanianie substancji czynnej

^40
41

Pacjenci z przeciwwskazaniami do stosowania doustnego

U pacjentów, którzy nie mogą przyjmować leków doustnie, dostępne są alternatywne drogi podania:

• Czopki doodbytnicze (np. Dicloberl) – alternatywa dla pacjentów z przeciwwskazaniami do stosowania postaci doustnych lub trudnościami w połykaniu
• Preparaty parenteralne – w przypadkach, gdy niezbędne jest podanie leku przy braku możliwości stosowania doustnego lub doodbytniczego
• Preparaty do stosowania miejscowego – w przypadku ograniczonych, zlokalizowanych dolegliwości, gdy chcemy zminimalizować ekspozycję ogólnoustrojową

⁴²

Pacjenci ze schorzeniami miejscowymi

Dla pacjentów z ograniczonymi dolegliwościami najlepszym wyborem są:

• Preparaty do stosowania miejscowego (żele, kremy) – umożliwiają miejscowe działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne bez narażania całego organizmu na działania niepożądane
• Krople do oczu – w przypadku schorzeń okulistycznych
• Roztwory do płukania gardła – w leczeniu stanów zapalnych jamy ustnej i gardła

⁴³

Przegląd wskazań do stosowania diklofenaku w różnych postaciach farmaceutycznych