Właściwości farmakodynamiczne
Diklofenak

Właściwości farmakodynamiczne diklofenaku

Diklofenak jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym (NLPZ) należącym do grupy pochodnych kwasu octowego i związków o podobnej budowie, o silnym działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. W klasyfikacji farmakoterapeutycznej przypisany jest do kodu ATC: M01AB05, a w przypadku postaci do stosowania miejscowego do kodu M02AA15.^{1 2 3}

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania diklofenaku polega na hamowaniu aktywności cyklooksygenazy (COX), co prowadzi do zahamowania biosyntezy prostaglandyn i innych mediatorów stanu zapalnego. Prostaglandyny odgrywają kluczową rolę w patogenezie procesu zapalnego, bólu i gorączki.^{4 5 6}

Diklofenak jest inhibitorem syntetazy prostaglandyn (cyklooksygenazy). U ludzi, diklofenak zmniejsza ból związany z zapaleniem, zmniejsza obrzęk i obniża gorączkę. Dodatkowo diklofenak hamuje również agregację płytek krwi indukowaną przez adenozynodifosforan (ADP) i kolagen.^{7 8 9}

Warto zauważyć, że in vitro diklofenak sodowy nie hamuje biosyntezy proteoglikanów w chrząstce w zakresie stężeń odpowiadających wartościom osiąganym w organizmie ludzkim, co stanowi istotną informację odnośnie bezpieczeństwa stosowania leku.^{10 11 12}

Działanie farmakodynamiczne

Działanie terapeutyczne diklofenaku w chorobach reumatycznych wynika z jego właściwości przeciwzapalnych i przeciwbólowych. Skutkuje to wyraźnym złagodzeniem objawów klinicznych i subiektywnych, takich jak:^{13 14 15}

• ból spoczynkowy
• ból podczas ruchu
• sztywność poranna
• obrzęk stawów
• poprawa ogólnej sprawności fizycznej

¹⁶

W pourazowych lub pooperacyjnych stanach zapalnych diklofenak szybko łagodzi zarówno ból spoczynkowy, jak i ból podczas ruchu oraz zmniejsza obrzęk powstały w wyniku stanu zapalnego i obrzęk powstały w wyniku zranienia.^{17 18 19}

Dane z badań klinicznych wykazały również, że diklofenak wywiera wyraźne działanie przeciwbólowe w umiarkowanych i ciężkich stanach bólowych pochodzenia niereumatycznego. Działanie to pojawia się w przeciągu 15 do 30 minut.^{20 21}

Zastosowania szczególne

Bolesne miesiączkowanie

Badania kliniczne wykazały, że u pacjentek z pierwotnym bolesnym miesiączkowaniem, diklofenak zmniejsza dolegliwości bólowe i krwawienie.^{22 23 24}

Migrena

Wykazano, że w napadach migreny diklofenak skutecznie zmniejsza ból głowy i inne objawy towarzyszące takie jak nudności i wymioty.^{25 26}

Zastosowanie w okulistyce

W przypadku stosowania diklofenaku w postaci kropli do oczu, diklofenak wykazuje działanie przeciwzapalne poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn, które są mediatorami stanu zapalnego. Podczas badań klinicznych obserwowano wpływ diklofenaku na:^{27 28 29}

• hamowanie zwężenia źrenicy w czasie zabiegów chirurgicznych zaćmy
• zmniejszenie stanu zapalnego po interwencji chirurgicznej
• zmniejszenie bólu i dyskomfortu gałki ocznej towarzyszącego uszkodzeniom nabłonka rogówki po operacjach laserem ekscymerowym PRK (keratektomia fotorefrakcyjna) lub po przypadkowych urazach bez penetracji gałki ocznej
• zmniejszenie częstości występowania torbielowatego obrzęku plamki w badaniach angiograficznych po operacji zaćmy, jednak nie ustalono znaczenia klinicznego
• skuteczniejsze zmniejszenie stanów zapalnych i dyskomfortu w gałce ocznej niż stosowane miejscowo leki steroidowe po operacji zeza, przy jednoczesnym uniknięciu działań niepożądanych leków steroidowych, takich jak opóźnione gojenie się spojówek i podwyższone ciśnienie śródgałkowe
• zmniejszenie stanu zapalnego, bólu i uczucia dyskomfortu w gałce ocznej (światłowstręt, pieczenie/kłucie, uczucie obecności obcego ciała, głęboki ból gałki ocznej przypominający ból głowy i świąd) skuteczniej niż krople do oczu placebo po operacji nacięcia rogówki, takiej jak keratotomia promienista

³⁰

Nie ma dowodów na to, że diklofenak hamuje gojenie się ran.^{31 32}

Zastosowanie w stomatologii

Diklofenak w postaci roztworu do płukania gardła/jamy ustnej wykazuje działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne w stanach zapalnych błony śluzowej jamy ustnej i gardła.³³

Skuteczność w bólu pooperacyjnym

W celu zmniejszenia bólu pooperacyjnego, diklofenak podany jednocześnie z opioidami pozwala znacząco zmniejszyć ich dawkę.^{34 35}

Formulacje o różnym uwalnianiu

Diclac 75 Duo to formulacja zawierająca 75 mg diklofenaku sodowego w postaci tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu, gdzie substancja uwalniana jest jako szybko uwalniająca się (12,5 mg) i wolno uwalniająca się (62,5 mg). Taka formulacja pozwala na stosowanie produktu w postaci jednorazowej dawki dobowej, co stanowi udogodnienie w długotrwałym leczeniu i pozwala uniknąć błędów w dawkowaniu.³⁶

Podobnie produkt DicloDuo Combi zawiera 75 mg diklofenaku sodowego (w postaci 25 mg peletek dojelitowych i 50 mg peletek o przedłużonym uwalnianiu) oraz 20 mg omeprazolu w postaci peletek dojelitowych. Omeprazol jako inhibitor pompy protonowej zmniejsza wydzielanie kwasu solnego w żołądku w wyniku specyficznego mechanizmu działania.³⁷

Skuteczność kliniczna

Badania kliniczne potwierdzają wysoką skuteczność diklofenaku w różnych postaciach. Poniżej przedstawiono wyniki wybranych badań:

Dane z badań klinicznych przeprowadzonych wśród pacjentów z ostrym bólem karku wykazały, że diklofenak w postaci żelu redukuje ostry ból (p<0,0001 w porównaniu z placebo w postaci żelu) w ciągu godziny po zastosowaniu. Po dwóch dniach leczenia 94% pacjentów potwierdziło działanie diklofenaku w postaci żelu w porównaniu z 8% pacjentów, którzy odczuli poprawę po zastosowaniu placebo w postaci żelu (p<0,0001). Przywrócenie sprawności ruchowej oraz redukcja bólu nastąpiło po 4 dniach stosowania diklofenaku w postaci żelu (p<0,0001 w porównaniu z placebo w postaci żelu).<sup data-drug="Diclofenac APTEO MED" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="Dane z badań klinicznych przeprowadzonych wśród pacjentów z ostrym bólem karku wykazały, że diklofenak w postaci żelu redukuje ostry ból (p<0,0001 w porównaniu z placebo w postaci żelu) w ciągu godziny po zastosowaniu. Po dwóch dniach leczenia 94% pacjentów potwierdziło działanie diklofenaku w postaci żelu w porównaniu z 8% pacjentów, którzy odczuli poprawę po zastosowaniu placebo w postaci żelu (p<0,0001). Przywrócenie sprawności ruchowej oraz redukcja bólu nastąpiło po 4 dniach stosowania diklofenaku w postaci żelu (p38

Badania dotyczące działania przeciwbólowego po zabiegach stomatologicznych

Działanie przeciwbólowe produktu Akis (diklofenaku sodowego w postaci roztworu do wstrzykiwań) badano w dwóch głównych badaniach działania przeciwbólowego po zabiegach stomatologicznych, które obejmowały pacjentów z bólem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego po zabiegach usuwania zębów z powodu wklinowania.³⁹

<sup data-drug="Akis" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W ramach pierwszego badania porównywano działanie przeciwbólowe AKIS podanego podskórnie z placebo. AKIS we wszystkich mocach wykazywał statystycznie znamiennie wyższe zmniejszenie bólu o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego po zabiegu usuwania zęba z powodu wklinowania (zgodnie z pomiarami wg skali VAS) w porównaniu do placebo (p<0,001). AKIS także wykazywał znacząco większe działanie przeciwbólowe w pomiarach skuteczności wtórnej, czasu do wystąpienia działania przeciwbólowego, zastosowania leków doraźnych przez 8 godzin po podaniu produktu i odsetka pacjentów z 30% zmniejszeniem intensywności bólu po 1,5 godziny po podaniu produktu w porównaniu z placebo (p40

W przypadku formulacji żelowych, ze względu na wodno-alkoholowe podłoże, produkty takie jak Diclofenac APTEO MED, Diclac LipoGel, DicloDuo gel, czy Felogel NEO wykazują również działanie kojące i chłodzące.^{41 42 43 44}

Wpływ na nerki

Diklofenak hamuje syntezę nerkową prostaglandyny. Efekt ten nie jest znaczący u pacjentów z właściwą czynnością nerek. Jednakże hamowanie syntezy prostaglandyny może prowadzić do ostrej niewydolności nerek, zatrzymania płynów i zawału serca u pacjentów z chroniczną niewydolnością nerek, serca lub wątroby oraz w warunkach zmiany objętości osocza.^{45 46}

Wpływ na agregację płytek

Diklofenak hamuje również agregację płytek krwi odwracalnie, indukowaną przez adenozynodwufosforan (ADP) i kolagen.^{47 48}

Podsumowanie mechanizmu działania

Diklofenak jest skutecznym niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym, który działa poprzez hamowanie syntezy prostaglandyn. Wykazuje silne działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Jego skuteczność została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych w różnych wskazaniach, w tym w chorobach reumatycznych, stanach pourazowych, bólu pooperacyjnym, bolesnym miesiączkowaniu oraz w migrenie. Diklofenak wpływa również na agregację płytek krwi i może mieć wpływ na funkcję nerek u pacjentów z upośledzoną czynnością tego narządu.

Dzięki różnorodnym postaciom farmaceutycznym (tabletki, kapsułki, żele, roztwory do wstrzykiwań, krople do oczu) diklofenak może być stosowany zarówno miejscowo, jak i ogólnoustrojowo, co zwiększa jego użyteczność kliniczną i pozwala na dobór optymalnej drogi podania w zależności od wskazania i preferencji pacjenta.