Działania niepożądane
Difenhydramina

Działania niepożądane difenhydraminy

Difenhydramina jest substancją o działaniu przeciwhistaminowym pierwszej generacji, która wykazuje również właściwości uspokajające, przeciwwymiotne oraz miejscowo znieczulające. Ze względu na szerokie zastosowanie tej substancji w różnych postaciach leku (tabletki, żele, krople do oczu, krople do nosa), profil działań niepożądanych jest rozbudowany i zależy od drogi podania oraz dawki leku. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę działań niepożądanych difenhydraminy z uwzględnieniem ich częstości występowania oraz ciężkości.¹

Klasyfikacja częstości występowania działań niepożądanych

Działania niepożądane difenhydraminy klasyfikuje się według następujących kategorii częstości:²

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

³

Najczęstsze działania niepożądane

Do działań niepożądanych występujących często (≥1/100 do <1/10) podczas stosowania difenhydraminy należą:⁴⁵

• Zaburzenia układu nerwowego: sedacja, senność, zaburzenia uwagi, zaburzenia równowagi, zawroty głowy
• Zaburzenia żołądka i jelit: suchość w jamie ustnej
• Zaburzenia układu oddechowego: suchość błon śluzowych jamy ustnej, gardła i nosa
• Zaburzenia ogólne: zmęczenie

⁶

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych według układów

Zaburzenia układu nerwowego

Difenhydramina działa depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy, co prowadzi do następujących działań niepożądanych:⁷⁸

• Często: uspokojenie, senność (sedacja), zaburzenia uwagi, zaburzenia równowagi, zawroty głowy
• Częstość nieznana: drgawki, ból głowy, parestezje (zaburzenia czucia), dyskinezy (zaburzenia ruchowe)

Szczególnie istotne jest, że działania sedatywne mogą upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługiwania maszyn, co stanowi istotne ostrzeżenie dla pacjentów.⁹

Zaburzenia psychiczne

Difenhydramina może powodować zaburzenia psychiczne, które obejmują:¹⁰

• Częstość nieznana: dezorientacja, paradoksalny stan pobudzenia (zwiększona energia, niepokój ruchowy, nerwowość)

Warto podkreślić, że osoby w podeszłym wieku są szczególnie podatne na wystąpienie dezorientacji i paradoksalnego stanu pobudzenia po zastosowaniu difenhydraminy.¹¹

Zaburzenia układu immunologicznego

Reakcje nadwrażliwości na difenhydraminę mogą obejmować:¹²

• Częstość nieznana: reakcje nadwrażliwości, w tym wysypka, pokrzywka, duszność i obrzęk naczynioruchowy

W przypadku wystąpienia reakcji nadwrażliwości konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia i wdrożenie odpowiedniej terapii.¹³

Zaburzenia oka

Ze względu na działanie antycholinergiczne difenhydramina może powodować:¹⁴

• Częstość nieznana: niewyraźne widzenie

W przypadku stosowania difenhydraminy w postaci kropli do oczu (Betadrin) obserwowano również:¹⁵

• Pieczenie, świąd, przekrwienie spojówki, ból oczu, zaburzenia widzenia
• Opisano przypadek zmętnienia rogówki przy nadmiernym stosowaniu (>10 razy na dobę przez 7 dni) – efekt ustąpił po odstawieniu leku

Zaburzenia serca

Działania niepożądane ze strony układu sercowo-naczyniowego obejmują:¹⁶¹⁷

• Rzadko: tachykardia, arytmia
• Częstość nieznana: kołatanie serca

Zaburzenia układu oddechowego

Ze względu na działanie antycholinergiczne, difenhydramina może powodować:¹⁸¹⁹

• Często: suchość błon śluzowych jamy ustnej, gardła i nosa
• Częstość nieznana: zgęstnienie wydzieliny z oskrzeli

Zaburzenia żołądka i jelit

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego obejmują:²⁰²¹

• Często: suchość w jamie ustnej
• Rzadko: zaburzenia żołądkowo-jelitowe, nudności, wymioty

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe

Difenhydramina może wpływać na układ mięśniowy powodując:²²

• Częstość nieznana: drżenie (drganie) mięśni

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Ze względu na działanie antycholinergiczne difenhydramina może wywoływać:²³²⁴

• Rzadko: zatrzymanie moczu
• Częstość nieznana: trudności w oddawaniu moczu

Działania niepożądane przy stosowaniu miejscowym

W przypadku stosowania difenhydraminy w postaci żelu (Allefin) lub kropli do nosa (Betadrin WZF), zaobserwowano:²⁵

• Częstość nieznana: rumień, reakcja alergiczna

Przy stosowaniu kropli do nosa Betadrin WZF odnotowano:²⁶

• Długotrwałe stosowanie może prowadzić do miejscowych zmian w nabłonku związanych z jego niedotlenieniem (pogarszające rokowanie)
• Tzw. efekt „z odbicia” (nasilenie objawów po odstawieniu leku)

Zaburzenia metabolizmu

W przypadku stosowania difenhydraminy w postaci kropli do nosa (Betadrin WZF) zaobserwowano:²⁷

• Bardzo rzadko (<1/10 000): hiperglikemia

Szczególne zagrożenia związane z działaniami niepożądanymi

Zagrożenia u osób starszych

Osoby w podeszłym wieku są szczególnie narażone na wystąpienie działań niepożądanych difenhydraminy, takich jak:²⁸²⁹

• Dezorientacja
• Paradoksalny stan pobudzenia (zwiększona energia, niepokój ruchowy, nerwowość)
• Zwiększone ryzyko upadków z powodu zawrotów głowy i zaburzeń równowagi
• Zatrzymanie moczu, szczególnie u mężczyzn z przerostem gruczołu krokowego

Interakcje nasilające działania niepożądane

Należy zachować szczególną ostrożność ze względu na możliwość wystąpienia nasilonych działań niepożądanych przy jednoczesnym stosowaniu difenhydraminy z:

• Alkoholem – nasilenie działania sedatywnego
• Innymi lekami o działaniu sedatywnym (benzodiazepinami, opioidami)
• Lekami antycholinergicznymi – nasilenie objawów anticholinergicznych (suchość błon śluzowych, zatrzymanie moczu, zaburzenia widzenia)

Długtrwałe stosowanie

Długotrwałe stosowanie difenhydraminy, szczególnie w postaci miejscowej (krople do oczu, krople do nosa), może prowadzić do:³⁰³¹

• Miejscowych zmian w nabłonku związanych z jego niedotlenieniem (pogarszających rokowanie)
• Efektu „z odbicia” (nasilenie objawów po odstawieniu leku)

Tabela działań niepożądanych difenhydraminy

* Dotyczy preparatu Betadrin (krople do oczu)³²

** Dotyczy preparatu Allefin (żel)³³

*** Dotyczy preparatu Betadrin WZF (krople do nosa)³⁴

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

Kiedy należy przerwać stosowanie leku

Wystąpienie następujących objawów powinno skłonić do natychmiastowego odstawienia difenhydraminy:³⁵³⁶

• Reakcje nadwrażliwości (wysypka, pokrzywka, duszność, obrzęk naczynioruchowy)
• Utrzymujące się miejscowe podrażnienie (przy stosowaniu miejscowym)
• Wystąpienie reakcji ogólnoustrojowych
• Nasilenie miejscowych zmian lub ból (przy preparatach miejscowych)
• Ciężkie zaburzenia neurologiczne (drgawki, znaczne zaburzenia równowagi)

Monitorowanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.³⁷

Wnioski

Difenhydramina, mimo swojej skuteczności w wielu wskazaniach, posiada szeroki profil działań niepożądanych, które wynikają głównie z jej działania przeciwhistaminowego i antycholinergicznego. Najczęściej występujące działania niepożądane obejmują senność, sedację i suchość błon śluzowych. Szczególną ostrożność należy zachować u osób starszych, które są bardziej podatne na wystąpienie dezorientacji i paradoksalnego stanu pobudzenia.³⁸

Przed zastosowaniem difenhydraminy należy zawsze rozważyć stosunek korzyści do ryzyka, biorąc pod uwagę możliwość wystąpienia działań niepożądanych, szczególnie w grupach podwyższonego ryzyka. Długotrwałe stosowanie preparatów miejscowych zawierających difenhydraminę może prowadzić do rozwoju efektu „z odbicia” oraz niekorzystnych zmian w nabłonku.³⁹