Przeciwwskazania stosowania
Difenhydramina

Przeciwwskazania stosowania difenhydraminy – wprowadzenie

Difenhydramina (chlorowodorek difenhydraminy) jest substancją z grupy leków przeciwhistaminowych pierwszej generacji. Substancja ta wykazuje działanie przeciwalergiczne, przeciwwymiotne oraz uspokajające i nasennie. Z uwagi na szeroki zakres działania farmakologicznego, difenhydramina wchodzi w skład wielu preparatów stosowanych zarówno miejscowo, jak i ogólnoustrojowo. Należy jednak pamiętać, że istnieje szereg przeciwwskazań do jej stosowania, które wynikają zarówno z jej profilu farmakodynamicznego, jak i farmakokinetycznego.^{1 2}

Przeciwwskazania ogólne dla wszystkich preparatów zawierających difenhydraminę

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania wszystkich preparatów zawierających difenhydraminę jest nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą. Jest to bezwzględne przeciwwskazanie i dotyczy każdej postaci leku zawierającego difenhydraminę, niezależnie od drogi podania.^{3 4 5}

Przeciwwskazania dla preparatów doustnych zawierających difenhydraminę

Choroby przewodu pokarmowego

W przypadku doustnych form difenhydraminy (tabletki, kapsułki), nie należy stosować tego leku u pacjentów z:

• Bliznowaciejącym wrzodem żołądka – z uwagi na ryzyko pogorszenia stanu i zwiększenie ryzyka perforacji
• Niedrożnością żołądka i jelit (spowodowaną np. wrzodem trawiennym) – ze względu na antycholinergiczne działanie difenhydraminy, które może nasilać zaparcia i zwiększać ryzyko powikłań niedrożności

^{6 7 8}

Choroby układu sercowo-naczyniowego

Difenhydramina jest przeciwwskazana u pacjentów z:

• Guzem chromochłonnym nadnerczy – z powodu ryzyka wystąpienia przełomu nadciśnieniowego
• Nabytym lub wrodzonym wydłużeniem odstępu QT – z uwagi na ryzyko pogłębienia zaburzeń przewodzenia
• Znanymi czynnikami ryzyka wydłużenia odstępu QT, w tym:
  • Rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową
  • Znaczną nierównowagą elektrolitową (hipokaliemia, hipomagnezemia)
  • Stwierdzonym w wywiadzie rodzinnym nagłym zgonem z przyczyn sercowych
  • Znamienną bradykardią

^{9 10 11 12}

Choroby układu moczowego i gruczołu krokowego

Ze względu na działanie antycholinergiczne, difenhydramina jest przeciwwskazana u pacjentów z:

• Rozrostem gruczołu krokowego – może powodować zatrzymanie moczu i nasilać objawy choroby
• Zatrzymaniem moczu – difenhydramina może nasilać to zaburzenie

^{13 14 15}

Choroby oczu

Z uwagi na działanie antycholinergiczne, difenhydramina jest przeciwwskazana u pacjentów z:

• Jaskrą (szczególnie z zamkniętym kątem przesączania) – może powodować wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego i zaostrzenie objawów choroby

^{16 17 18}

Zaburzenia metaboliczne

Difenhydramina jest przeciwwskazana w:

• Porfirii – może wywoływać lub zaostrzać ataki porfirii
• Cukrzycy – szczególnie w przypadku preparatów złożonych

^{19 20 21}

Choroby wątroby i nerek

Difenhydramina, szczególnie w preparatach złożonych z paracetamolem, jest przeciwwskazana w przypadku:

• Ciężkiej niewydolności wątroby – ze względu na ryzyko kumulacji leku i jego metabolitów
• Ciężkiej niewydolności nerek – z powodu zaburzeń wydalania leku i ryzyko kumulacji
• Wirusowego zapalenia wątroby – może nasilać uszkodzenie hepatocytów

^{22 23 24}

Choroby układu oddechowego

Difenhydramina jest przeciwwskazana w:

• Astmie oskrzelowej w fazie zaostrzenia – może nasilać objawy poprzez zwiększenie lepkości wydzieliny oskrzelowej i hamowanie odruchu kaszlowego

^{25 26}

Zaburzenia endokrynologiczne

Difenhydramina jest przeciwwskazana w:

• Nadczynności tarczycy – szczególnie w przypadku preparatów złożonych

²⁷

Przeciwwskazania dla preparatów miejscowych zawierających difenhydraminę

Preparaty oczne

W przypadku kropli do oczu zawierających difenhydraminę (np. Betadrin), przeciwwskazania obejmują:

• Jaskrę z wąskim kątem – ze względu na ryzyko zwiększenia ciśnienia wewnątrzgałkowego
• Nadwrażliwość na środki adrenomimetyczne – w przypadku preparatów złożonych z nafazoliną

²⁸

Preparaty do nosa

Dla kropli do nosa zawierających difenhydraminę (np. Betadrin WZF), przeciwwskazania są podobne jak w przypadku preparatów ocznych:

• Jaskra z wąskim kątem
• Nadwrażliwość na środki adrenomimetyczne
• Nadwrażliwość na pochodne imidazolowe – w przypadku preparatów złożonych

²⁹

Preparaty na skórę

W przypadku preparatów miejscowych na skórę zawierających difenhydraminę (np. Allefin żel), przeciwwskazania obejmują:

• Dermatozy wysiękowe i pęcherzykowe – stosowanie difenhydraminy w żelu może nasilać stan zapalny i powodować miejscowe reakcje skórne

³⁰

Interakcje farmakologiczne jako przeciwwskazania względne

Istnieją sytuacje, gdy jednoczesne stosowanie difenhydraminy z innymi lekami jest przeciwwskazane z uwagi na wysokie ryzyko interakcji lekowych:

Inhibitory monoaminooksydazy (IMAO)

Stosowanie difenhydraminy jest przeciwwskazane u pacjentów:

• Przyjmujących inhibitory MAO
• W okresie do 2 tygodni po odstawieniu inhibitorów MAO

Jednoczesne stosowanie może prowadzić do niebezpiecznego wzrostu ciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca i innych poważnych działań niepożądanych.^{31 32 33}

Leki wydłużające odstęp QT

Difenhydramina jest przeciwwskazana w przypadku jednoczesnego stosowania z lekami:

• O znanym działaniu wydłużającym odstęp QT
• Wywołującymi częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes

Takie połączenie może znacząco zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu serca, w tym zagrażających życiu arytmii.^{34 35 36}

Inne leki sympatykomimetyczne

W przypadku preparatów złożonych, difenhydramina może być przeciwwskazana przy jednoczesnym stosowaniu:

• Innych leków sympatykomimetycznych zmniejszających przekrwienie błony śluzowej
• Leków blokujących receptory beta-adrenergiczne

³⁷

Przeciwwskazania wiekowe

Stosowanie difenhydraminy jest ograniczone wiekowo w zależności od postaci leku:

^{38 39 40 41}

Sytuacje kliniczne, które wymagają odradzenia stosowania difenhydraminy

Prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn

Z uwagi na sedatywne właściwości difenhydraminy, należy odradzić pacjentowi stosowanie tego leku w sytuacjach wymagających pełnej koncentracji, jak prowadzenie pojazdów czy obsługa maszyn, szczególnie gdy przyjmowane są preparaty doustne o działaniu ogólnoustrojowym.^{42 43 44}

Ciąża i karmienie piersią

Chociaż w Charakterystykach Produktów Leczniczych nie jest to wymienione jako bezwzględne przeciwwskazanie, należy odradzić stosowanie difenhydraminy kobietom w ciąży i karmiącym piersią. Difenhydramina przenika przez barierę łożyskową i do mleka matki, co może prowadzić do działań niepożądanych u płodu i niemowlęcia.^{45 46}

Pacjenci w podeszłym wieku

Osoby starsze są szczególnie wrażliwe na działanie antycholinergiczne difenhydraminy. U tych pacjentów należy rozważyć odradzenie jej stosowania lub zastosowanie zredukowanej dawki w przypadku:

• Łagodnego rozrostu gruczołu krokowego
• Zaburzeń poznawczych
• Zwiększonego ryzyka upadków (z powodu sedacji)
• Zaparć
• Suchości w jamie ustnej

^{47 48}

Pacjenci z nietrzymaniem moczu

U pacjentów z nietrzymaniem moczu należy odradzić stosowanie difenhydraminy, nawet jeśli nie występuje całkowite zatrzymanie moczu wymienione jako przeciwwskazanie. Działanie antycholinergiczne difenhydraminy może prowadzić do zatrzymania moczu i nasilać problemy urologiczne.^{49 50}

Pacjenci z chorobami oczu

Poza jaskrą z wąskim kątem, która stanowi bezwzględne przeciwwskazanie, należy odradzić stosowanie difenhydraminy pacjentom z:

• Jaskrą z otwartym kątem przesączania
• Predyspozycją do jaskry
• Zespołem suchego oka

^{51 52}

Wnioski

Difenhydramina jest substancją o szerokim spektrum działania, ale również o licznych przeciwwskazaniach wynikających z jej właściwości farmakologicznych. Przed zaleceniem preparatów zawierających difenhydraminę należy przeprowadzić szczegółowy wywiad, zwracając szczególną uwagę na choroby współistniejące, stosowane leki oraz wiek pacjenta. W wielu przypadkach klinicznych korzystniejsze może być zastosowanie nowszych leków przeciwhistaminowych (II generacji), które charakteryzują się mniejszą liczbą działań niepożądanych i przeciwwskazań, szczególnie w kontekście ośrodkowego układu nerwowego i działania antycholinergicznego.^{53 54}