Właściwości farmakokinetyczne
Chloroheksydyna

Właściwości farmakokinetyczne chloroheksydyny

Chloroheksydyna jest substancją przeciwdrobnoustrojową szeroko stosowaną w preparatach do higieny jamy ustnej oraz do odkażania skóry i błon śluzowych. Jej właściwości farmakokinetyczne różnią się w zależności od drogi podania, co ma istotne znaczenie kliniczne.

Wchłanianie z różnych dróg podania

Wchłanianie przez błony śluzowe jamy ustnej – podczas stosowania chloroheksydyny w postaci tabletek do ssania lub płynów do płukania jamy ustnej, substancja ta jest powoli uwalniana do śliny i łączy się z ujemnie naładowaną powierzchnią błony śluzowej jamy ustnej i języka. Następnie zaadsorbowany lek jest powoli uwalniany do śliny. Ze względu na ten mechanizm powolnej desorpcji, chloroheksydyna jest wykrywana w ślinie przez okres do 8 godzin, co zapewnia przedłużone działanie przeciwbakteryjne (efekt przedłużonego uwalniania lub efekt rezerwuaru).¹²

Wchłanianie z przewodu pokarmowego – chloroheksydyna może częściowo przedostawać się ze śliną do przewodu pokarmowego, jednak wchłania się z niego bardzo słabo. Jej biodostępność po podaniu doustnym jest minimalna.³⁴

Wchłanianie przez skórę – po wielokrotnym podaniu chloroheksydyny na zdrową skórę u osób dorosłych nie wykryto wchłoniętej substancji we krwi, co wskazuje na minimalne wchłanianie przezskórne. Substancja kumuluje się w zewnętrznej warstwie skóry, co wpływa na przedłużenie działania antyseptycznego.⁵⁶⁷

Warto zauważyć, że istnieją dane wskazujące na możliwość wchłaniania chloroheksydyny u wcześniaków i noworodków. Po kąpieli wcześniaków i noworodków (28-39 tygodni ciąży) w 4% roztworze chloroheksydyny diglukonianu, wykryto we krwi małe ilości substancji, do 1,0 μg/ml, bez objawów klinicznych. Zaobserwowano, że hemoliza in vivo może wystąpić w połączeniu z innymi środkami dezynfekcyjnymi przy stężeniu powyżej 20 μg/ml. ^{20 μg/ml).”>89}

Dystrybucja chloroheksydyny w organizmie

Ze względu na ograniczone wchłanianie chloroheksydyny do krążenia ogólnoustrojowego, dane dotyczące jej dystrybucji u ludzi są ograniczone. Potwierdzono jednak następujące właściwości dystrybucji tej substancji:

Wiązanie z tkankami jamy ustnej – chloroheksydyna jest adsorbowana w szkliwie, zębinie, cemencie, osłonce nabytej, błonach śluzowych i wypełnieniach stomatologicznych. Około 30% podanej dawki chloroheksydyny pozostaje w jamie ustnej, tworząc swoisty rezerwuar substancji aktywnej.¹⁰¹¹

Dystrybucja w organizmie – dane dotyczące dystrybucji chloroheksydyny w organizmie są ograniczone. Nie ma pewnych informacji, czy chloroheksydyna przenika przez barierę łożyskową i czy jest wydzielana do mleka matki.¹²

Metabolizm chloroheksydyny

Chloroheksydyna podlega bardzo ograniczonemu metabolizmowi w wątrobie. Zarówno po podaniu miejscowym, jak i po niewielkim wchłonięciu do krążenia ogólnoustrojowego, chloroheksydyna jest metabolizowana w minimalnym stopniu i nie ulega kumulacji w organizmie.^13141516

Eliminacja chloroheksydyny

Eliminacja chloroheksydyny z organizmu następuje głównie z kałem, a w mniejszym stopniu z moczem:

• Wydalanie z kałem – około 90% dawki chloroheksydyny, która przedostała się do przewodu pokarmowego, jest wydalana z kałem w postaci niezmienionej. Dzieje się tak, ponieważ substancja ta jest wydzielana z żółcią do jelita.
• Wydalanie przez nerki – mniej niż 1% chloroheksydyny jest wydalane z moczem.

^17181920

W badaniach z udziałem ludzi stwierdzono, że okres półtrwania chloroheksydyny w fazie eliminacji wynosi około 4 dni.²¹

Współwystępowanie chloroheksydyny z innymi substancjami czynnymi

W preparatach leczniczych chloroheksydyna często występuje w połączeniu z innymi substancjami czynnymi, takimi jak benzokaina czy lidokaina. W takich przypadkach warto zwrócić uwagę na właściwości farmakokinetyczne tych substancji, które mogą uzupełniać działanie chloroheksydyny:

Benzokaina

Benzokaina jest słabo rozpuszczalna w wodzie, co powoduje, że jej wchłanianie do krążenia ogólnego po miejscowym podaniu na błony śluzowe jest minimalne. Po wchłonięciu, benzokaina jest hydrolizowana głównie przez niespecyficzne cholinoesterazy osocza krwi, a mniejsza część jest metabolizowana w wątrobie. W wyniku hydrolizy powstaje etanol i kwas p-aminobenzoesowy (PABA). PABA jest następnie metabolizowany głównie poprzez acetylację oraz wiązanie z glicyną, a w mniejszym stopniu przez glukuronidację. Benzokaina i jej metabolity są wydalane z moczem.²²²³

Lidokaina

Lidokaina po wchłonięciu podlega dystrybucji we wszystkich tkankach, przenika do ośrodkowego układu nerwowego oraz do krwi płodu. Z białkami krwi wiąże się w około 66%. Okres półtrwania wynosi 1,5-2,0 godzin. Objętość dystrybucji lidokainy wynosi 1,7 l/kg, a w niewydolności serca około 1 l/kg. Jest metabolizowana w ponad 90% przez enzymy mikrosomalne w wątrobie, częściowo do aktywnych metabolitów. Tylko około 10% lidokainy jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej.²⁴

Warto zwrócić uwagę na wpływ chorób wątroby i nerek na farmakokinetykę lidokainy. Zmniejszenie wątrobowego przepływu krwi, marskość i inne choroby wątroby mogą prowadzić do zwiększenia stężenia lidokainy w osoczu. Z kolei zaburzona czynność nerek może powodować kumulowanie się metabolitów.²⁵

Podsumowanie właściwości farmakokinetycznych chloroheksydyny

Właściwości farmakokinetyczne chloroheksydyny są korzystne z punktu widzenia jej stosowania jako środka antyseptycznego. Minimalne wchłanianie przez skórę i błony śluzowe, ograniczony metabolizm w wątrobie oraz wydalanie głównie z kałem sprawiają, że chloroheksydyna ma korzystny profil bezpieczeństwa przy stosowaniu miejscowym. Dodatkowo, zdolność do tworzenia rezerwuaru w jamie ustnej i na skórze zapewnia przedłużone działanie przeciwbakteryjne, co jest istotną zaletą tej substancji w profilaktyce i leczeniu zakażeń miejscowych.