Właściwości farmakodynamiczne
Ceftriakson

Mechanizm działania ceftriaksonu

Ceftriakson, należący do grupy farmakoterapeutycznej cefalosporyn III generacji (kod ATC: J01DD04), to antybiotyk o szerokim spektrum działania przeciwbakteryjnego. Jego działanie opiera się na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii poprzez specyficzne wiązanie się z białkami wiążącymi penicylinę (PBP, ang. penicillin binding proteins). Ten mechanizm prowadzi do przerwania biosyntezy ściany komórkowej bakterii (peptydoglikanów), skutkując lizą i śmiercią komórki bakteryjnej.¹²

Mechanizmy oporności bakteryjnej

Oporność bakterii na ceftriakson może wynikać z jednego lub kilku z następujących mechanizmów:³

• Hydroliza enzymatyczna – działanie beta-laktamaz, w tym beta-laktamaz o rozszerzonym profilu substratowym (ESBL/ECBL), karbapenemaz lub chromosomalnych cefalosporynaz (AmpC), które mogą być indukowane lub stale wytwarzane przez niektóre gatunki tlenowych bakterii Gram-ujemnych z derepresorowanym genem beta-laktamazy
• Modyfikacja miejsca docelowego – zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicylinę do ceftriaksonu
• Zmiany przepuszczalności błony komórkowej – nieprzepuszczalność błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych
• Aktywny transport leku – bakteryjne pompy aktywnie usuwające lek z komórki

⁴

Wartości graniczne w testach wrażliwości

Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) określił następujące wartości graniczne minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla ceftriaksonu:⁵

a. Wrażliwość określona na podstawie wrażliwości na cefoksytynę.
b. Wrażliwość określona na podstawie wrażliwości na penicylinę.
c. Izolaty z MIC dla ceftriaksonu powyżej wartości granicznej wrażliwości występują rzadko; w razie ich wykrycia należy przeprowadzić ponowny test i, w razie potwierdzenia wyniku, przesłać do laboratorium referencyjnego.
d. Wartości graniczne dotyczą dawki dożylnej 1 g raz na dobę i dużej dawki co najmniej 2 g raz na dobę.

^{2 Staphylococcus spp. a. a. Streptococcus spp. (grupy A, B, C i G) b. b. Streptococcus pneumoniae ≤ 0,5 > 2 Paciorkowce zieleniące ≤ 0,5 > 0,5 Haemophilus influenzae ≤ 0,12 > 0,12 Moraxella catarrhalis ≤ 1 > 2 Neisseria gonorrhoeae ≤ 0,12 > 0,12 Neisseria meningitidis ≤ 0,12 > 0,12 Niezwiązane z gatunkami ≤ 1 > 2″>6}

Spektrum przeciwbakteryjne

Gatunki zwykle wrażliwe

Częstość występowania nabytej oporności wybranych gatunków może się różnić w zależności od rejonu geograficznego i czasu, dlatego istotne są lokalne informacje na temat oporności, szczególnie przy leczeniu ciężkich zakażeń. W przypadkach, gdy lokalne występowanie oporności jest znaczące, może być konieczna konsultacja z ekspertem.⁷

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę)
• Gronkowce koagulazo-ujemne (wrażliwe na metycylinę)
• Streptococcus pyogenes (grupa A)
• Streptococcus agalactiae (grupa B)
• Streptococcus pneumoniae
• Paciorkowce zieleniące

⁸

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Borrelia burgdorferi
• Haemophilus influenzae
• Haemophilus parainfluenzae
• Moraxella catarrhalis
• Neisseria gonorrhoeae
• Neisseria meningitidis
• Proteus mirabilis
• Providencia spp.
• Treponema pallidum

⁹

Gatunki, w przypadku których może wystąpić problem oporności nabytej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Staphylococcus epidermidis
• Staphylococcus haemolyticus
• Staphylococcus hominis

¹⁰

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Citrobacter freundii
• Enterobacter aerogenes
• Enterobacter cloacae
• Escherichia coli
• Klebsiella pneumoniae
• Klebsiella oxytoca
• Morganella morganii
• Proteus vulgaris
• Serratia marcescens

¹¹

Bakterie beztlenowe:

• Bacteroides spp.
• Fusobacterium spp.
• Peptostreptococcus spp.
• Clostridium perfringens

¹²

Drobnoustroje o oporności naturalnej

Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:

• Enterococcus spp.
• Listeria monocytogenes

¹³

Bakterie tlenowe Gram-ujemne:

• Acinetobacter baumannii
• Pseudomonas aeruginosa
• Stenotrophomonas maltophilia

¹⁴

Bakterie beztlenowe:

• Clostridium difficile (lub Clostridioides difficile)

¹⁵

Inne:

• Chlamydia spp.
• Chlamydophila spp.
• Mycoplasma spp.
• Legionella spp.
• Ureaplasma urealyticum

¹⁶

Szczególne uwagi dotyczące oporności

Wszystkie szczepy gronkowców opornych na metycylinę wykazują również oporność na ceftriakson.¹⁷ W przypadku niektórych patogenów, jak np. szczepy wytwarzające beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum (ESBL), zawsze obserwuje się oporność na ceftriakson.¹⁸ Ponadto, w niektórych regionach geograficznych występują patogeny, u których odsetek oporności przekracza 50%.^{50% w co najmniej jednym regionie.”>19}

W przypadku wykrycia szczepów bakteryjnych o wysokich wartościach MIC dla ceftriaksonu, powyżej wartości granicznej wrażliwości, wynik powinien zostać potwierdzony przez powtórne badanie, a w razie potwierdzenia, szczep należy przesłać do laboratorium referencyjnego w celu dalszej analizy.²⁰

Należy pamiętać, że określone wartości graniczne MIC w testach wrażliwości dotyczą dawki dożylnej 1 g podawanej raz na dobę lub dużej dawki wynoszącej co najmniej 2 g raz na dobę.²¹