Ceftriakson – Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ceftriakson

Ceftriakson, antybiotyk z grupy cefalosporyn III generacji, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości, w tym zespołu Kounisa oraz potencjalnie śmiertelnych zespołów skórnych, takich jak zespół Stevensa-Johnsona, toksyczna nekroliza naskórka i zespół DRESS. U noworodków i niemowląt istnieje podwyższone ryzyko wytrącania się soli wapniowej ceftriaksonu, co może prowadzić do zgonów, zwłaszcza przy jednoczesnym podawaniu produktów zawierających wapń. U pacjentów powyżej 28 dni życia ceftriakson i roztwory zawierające wapń można podawać kolejno, pod warunkiem stosowania różnych linii infuzyjnych lub starannego przepłukania linii fizjologicznym roztworem soli. W przypadku konieczności ciągłego żywienia pozajelitowego (TPN) zawierającego wapń, zaleca się rozważenie alternatywnych terapii lub stosowanie oddzielnych linii infuzyjnych. Ceftriakson jest przeciwwskazany u wcześniaków i noworodków z ryzykiem encefalopatii bilirubinowej ze względu na możliwość wypierania bilirubiny z miejsc wiązania z albuminami.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania ceftriaksonu

Ceftriakson, będący antybiotykiem z grupy cefalosporyn III generacji, wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas jego stosowania. Dokładna znajomość potencjalnych zagrożeń oraz sposobów ich minimalizacji jest kluczowa dla bezpiecznego prowadzenia terapii tym antybiotykiem. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności związanych ze stosowaniem ceftriaksonu.¹

Reakcje nadwrażliwości

Podobnie jak w przypadku wszystkich antybiotyków beta-laktamowych, podczas stosowania ceftriaksonu obserwowano ciężkie i niekiedy prowadzące do zgonu reakcje nadwrażliwości. Należy pamiętać, że reakcje nadwrażliwości mogą również prowadzić do rozwoju zespołu Kounisa – ciężkiej reakcji alergicznej, której skutkiem może być zawał mięśnia sercowego. W przypadku wystąpienia ciężkiej reakcji nadwrażliwości należy natychmiast przerwać leczenie ceftriaksonem i zastosować odpowiednie leczenie ratunkowe.²

Przed rozpoczęciem leczenia bezwzględnie należy ustalić, czy pacjent nie przebył w przeszłości ciężkiej reakcji nadwrażliwości na ceftriakson, inne cefalosporyny lub jakikolwiek inny antybiotyk beta-laktamowy. Należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania ceftriaksonu u pacjentów z nieciężką reakcją nadwrażliwości na inne antybiotyki beta-laktamowe w wywiadzie.³

Ciężkie działania niepożądane w obrębie skóry

W związku z leczeniem ceftriaksonem obserwowano ciężkie działania niepożądane w obrębie skóry, takie jak zespół Stevensa-Johnsona (pęcherzowy rumień wielopostaciowy), toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella) oraz reakcje polekowe z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (zespół DRESS). Powyższe reakcje mogą zagrażać życiu lub prowadzić do zgonu, jednakże częstość ich występowania nie jest dokładnie określona. Fakt ten wymaga szczególnej uwagi lekarza prowadzącego terapię ceftriaksonem.⁴

Reakcja Jarischa-Herxheimera

U niektórych pacjentów z zakażeniem wywołanym krętkami, krótko po rozpoczęciu leczenia ceftriaksonem może wystąpić reakcja Jarischa-Herxheimera. Reakcja ta zwykle ma przebieg samoograniczający się lub można ją leczyć objawowo. Należy podkreślić, że w razie wystąpienia takiej reakcji nie należy odstawiać antybiotykoterapii.⁵

Interakcja z produktami zawierającymi wapń

Szczególne znaczenie ma ryzyko interakcji ceftriaksonu z produktami zawierającymi wapń. Opisano przypadki zgonów w wyniku wytrącania się soli wapniowej ceftriaksonu w płucach i nerkach u wcześniaków i urodzonych o czasie noworodków w pierwszym miesiącu życia. Co najmniej jedno z dzieci otrzymywało ceftriakson i wapń w różnym czasie i przez różne zestawy do podawania dożylnego.⁶

W dostępnych danych naukowych nie ma potwierdzonych doniesień o wewnątrznaczyniowych strątach u pacjentów innych niż noworodki, leczonych ceftriaksonem i roztworami zawierającymi wapń lub innymi produktami zawierającymi wapń. W badaniach in vitro wykazano, że u noworodków występuje zwiększone, w porównaniu do innych grup wiekowych, ryzyko wytrącania się soli wapniowej ceftriaksonu.⁷

U pacjentów, niezależnie od wieku, nie wolno mieszać ani podawać ceftriaksonu jednocześnie z roztworami do podawania dożylnego zawierającymi wapń, nawet jeśli stosuje się różne linie infuzyjne lub podaje się w różne miejsca. Jednak w celu uniknięcia wytrącenia osadu, u pacjentów w wieku powyżej 28 dni ceftriakson i roztwory zawierające wapń można podawać kolejno jeden po drugim, jeżeli:⁸

linie infuzyjne są wkłute w różne miejsca lub są wymienione
pomiędzy infuzjami zostaną starannie przepłukane fizjologicznym roztworem soli

⁹

Postępowanie w przypadku żywienia pozajelitowego

Jeśli u pacjentów konieczne jest podawanie w ciągłej infuzji zawierających wapń roztworów do całkowitego żywienia pozajelitowego (TPN, ang. total parenteral nutrition), osoba z fachowego personelu medycznego może rozważyć zastosowanie alternatywnych metod leczenia przeciwbakteryjnego, które nie wiążą się z takim ryzykiem wytrącania się osadu.¹⁰

Jeżeli zastosowanie ceftriaksonu u pacjentów, u których konieczne jest ciągłe żywienie pozajelitowe, zostanie uznane za niezbędne, możliwe są następujące rozwiązania:¹¹

Ceftriakson i roztwory do TPN można podawać jednocześnie, ale przez różne linie infuzyjne wkłute w różne miejsca
Alternatywnie, można przerwać podawanie TPN na czas infuzji ceftriaksonu i przepłukać linię infuzyjną pomiędzy podaniem roztworów

¹²

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Bezpieczeństwo stosowania i skuteczność ceftriaksonu u noworodków, niemowląt i dzieci określono dla schematów dawkowania opisanych w punkcie „Dawkowanie i sposób podawania”. Należy zachować szczególną ostrożność u dzieci, ponieważ badania wykazały, że ceftriakson, podobnie jak niektóre inne cefalosporyny, może wypierać bilirubinę z miejsc wiązania z albuminami surowicy.¹³

Ważne jest, że ceftriakson jest przeciwwskazany u wcześniaków oraz donoszonych noworodków, u których występuje ryzyko encefalopatii bilirubinowej.¹⁴

Autoimmunologiczna niedokrwistość hemolityczna

Obserwowano przypadki autoimmunologicznej niedokrwistości hemolitycznej u pacjentów otrzymujących antybiotyki z grupy cefalosporyn, w tym ceftriakson. Opisywano ciężkie przypadki niedokrwistości hemolitycznej, w tym zakończone zgonem, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci.¹⁵

Jeżeli podczas leczenia ceftriaksonem u pacjenta wystąpi niedokrwistość, należy wziąć pod uwagę możliwość niedokrwistości związanej z cefalosporyną i przerwać leczenie ceftriaksonem do czasu określenia etiologii niedokrwistości.¹⁶

Długotrwałe leczenie

W trakcie długotrwałego leczenia ceftriaksonem należy regularnie oznaczać morfologię krwi, aby móc wcześnie wykryć potencjalne działania niepożądane związane z układem krwiotwórczym.¹⁷

Zapalenie jelita grubego i nadmierny wzrost drobnoustrojów niewrażliwych

Obserwowano występowanie zapalenia jelita grubego i rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego, związane ze stosowaniem leków przeciwbakteryjnych, podczas stosowania niemal każdego z leków przeciwbakteryjnych, także ceftriaksonu. Powikłanie to może mieć przebieg od postaci lekkiej do zagrażającej życiu. Dlatego ważne jest, aby wziąć pod uwagę takie rozpoznanie u pacjentów z biegunką, która wystąpiła podczas lub po zakończeniu stosowania ceftriaksonu.¹⁸

W przypadku wystąpienia objawów zapalenia jelita grubego należy rozważyć:¹⁹

przerwanie leczenia ceftriaksonem
zastosowanie leków działających swoiście na Clostridioides difficile (dawniej Clostridium difficile)

²⁰

Należy podkreślić, że nie należy podawać produktów leczniczych hamujących perystaltykę, gdyż mogą one pogorszyć przebieg zapalenia jelita grubego.²¹

Podobnie jak podczas stosowania innych leków przeciwbakteryjnych, może dojść do nadkażenia niewrażliwymi drobnoustrojami.²²

Ciężka niewydolność nerek i wątroby

U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek i wątroby zaleca się ścisłą obserwację kliniczną w celu oceny bezpieczeństwa i skuteczności leczenia ceftriaksonem. W takich przypadkach może być konieczna modyfikacja dawkowania.²³

Encefalopatia

W związku ze stosowaniem ceftriaksonu notowano przypadki encefalopatii, zwłaszcza u pacjentów z grup podwyższonego ryzyka:²⁴

pacjenci w podeszłym wieku
pacjenci z ciężką niewydolnością nerek
pacjenci z zaburzeniami ośrodkowego układu nerwowego

²⁵

Jeśli podejrzewa się, że występujące objawy encefalopatii (np. obniżenie poziomu świadomości, zmiany w stanie psychicznym, mioklonie, drgawki) są związane ze stosowaniem ceftriaksonu, należy rozważyć odstawienie leku.²⁶

Zaburzenia wyników testów serologicznych

Ceftriakson może wpływać na wyniki różnych testów laboratoryjnych, co należy uwzględnić przy interpretacji wyników badań podczas terapii:²⁷

fałszywie dodatni wynik testu Coombsa
fałszywie dodatni wynik testu na galaktozemię
fałszywie dodatnie wyniki w nieenzymatycznych metodach oznaczania glukozy w moczu

²⁸

Podczas leczenia ceftriaksonem zawartość glukozy w moczu należy oznaczać wyłącznie metodami enzymatycznymi.²⁹

Obecność ceftriaksonu może fałszywie zaniżać poziom glukozy we krwi podczas niektórych badań diagnostycznych monitorujących poziom glukozy we krwi. Należy zapoznać się z instrukcją obsługi każdego stosowanego systemu oraz zastosować alternatywne metody badania, jeśli jest to konieczne.³⁰

Zakres działania przeciwbakteryjnego

Ceftriakson ma ograniczony zakres działania przeciwbakteryjnego i może nie nadawać się do stosowania w monoterapii niektórych rodzajów zakażeń, chyba że zidentyfikowany został drobnoustrój odpowiedzialny za zakażenie. W zakażeniu wywołanym przez kilka drobnoustrojów, gdy wśród podejrzewanych patogenów są drobnoustroje oporne na ceftriakson, należy rozważyć zastosowanie dodatkowego antybiotyku.³¹

Stosowanie lidokainy

Jeżeli jako rozpuszczalnik stosowany jest roztwór lidokainy, otrzymany roztwór ceftriaksonu może być użyty tylko do wstrzyknięć domięśniowych. Przed użyciem należy wziąć pod uwagę przeciwwskazania do stosowania lidokainy, ostrzeżenia i inne istotne informacje wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego lidokainy. Roztworów zawierających lidokainę nie wolno nigdy podawać dożylnie.³²

Kamica żółciowa

W razie zaobserwowania cieni w badaniu ultrasonograficznym (USG), należy wziąć pod uwagę możliwość wytrącenia się soli wapniowej ceftriaksonu. W badaniach USG pęcherzyka żółciowego uwidoczniono cienie omyłkowo wzięte za kamienie żółciowe, które były obserwowane częściej podczas stosowania ceftriaksonu w dawkach 1 g na dobę i większych.³³

Szczególną ostrożność należy zachować u dzieci i młodzieży. Takie strąty zwykle zanikają po zakończeniu leczenia ceftriaksonem. Rzadko strąty soli wapniowej ceftriaksonu powodują objawy. Jeśli wystąpią objawy, zaleca się leczenie zachowawcze, niechirurgiczne; lekarz powinien rozważyć przerwanie leczenia ceftriaksonem na podstawie oceny stosunku korzyści do ryzyka u konkretnego pacjenta.³⁴

Zastój żółci

U pacjentów leczonych ceftriaksonem obserwowano przypadki zapalenia trzustki, spowodowane prawdopodobnie niedrożnością dróg żółciowych. U większości pacjentów występowały czynniki ryzyka zastoju żółci i powstawania szlamu żółciowego, np.:³⁵

przebyte poważne leczenie
ciężka choroba
całkowite żywienie pozajelitowe

³⁶

Nie można wykluczyć, że ceftriakson jest czynnikiem wyzwalającym lub sprzyjającym powstawaniu osadów żółciowych.³⁷

Kamica nerkowa

Obserwowano przypadki kamicy nerkowej, która ustępowała po przerwaniu leczenia ceftriaksonem. Jeśli wystąpią objawy, należy przeprowadzić badanie USG. Stosowanie u pacjentów z kamicą nerkową w wywiadzie lub z hiperkalciurią powinno być rozważone przez lekarza na podstawie oceny stosunku korzyści do ryzyka u konkretnego pacjenta.³⁸

Zawartość sodu

Produkty zawierające ceftriakson zawierają znaczne ilości sodu, co należy wziąć pod uwagę u pacjentów stosujących dietę z kontrolowaną zawartością sodu.

Nazwa produktu	Zawartość sodu	Procent maksymalnej dobowej dawki sodu
Biotrakson 1 g	83 mg (3,6 mmol)	4,15% maksymalnej dobowej dawki (2 g) zalecanej przez WHO
Ceftriaxon AptaPharma 1 g	82,8 mg (3,6 mmol)	4,15% maksymalnej dobowej dawki (2 g) zalecanej przez WHO
Ceftriaxon AptaPharma 2 g	165,6 mg (7,2 mmol)	8,3% maksymalnej dobowej dawki (2 g) zalecanej przez WHO
Ceftriaxon-MIP i.v./i.m. 1 g	83 mg (3,6 mmol)	4,15% maksymalnej dobowej dawki (2 g) zalecanej przez WHO
Ceftriaxon-MIP i.v. 2 g	166 mg (7,2 mmol)	8,3% maksymalnej dobowej dawki (2 g) zalecanej przez WHO
Ceftriaxone Kabi 2 g	164,6 mg (7,2 mmol)	8,2% maksymalnej dobowej dawki (2 g) zalecanej przez WHO
Ceftriaxone Kalceks 1 g	83 mg (3,6 mmol)	4,15% maksymalnej dobowej dawki (2 g) zalecanej przez WHO
Ceftriaxone Kalceks 2 g	166 mg (7,2 mmol)	8,3% maksymalnej dobowej dawki (2 g) zalecanej przez WHO
Ceftriaxone TZF 1 g i 2 g	83 mg (3,6 mmol) na 1 g produktu	4,2% maksymalnej dobowej dawki (2 g) zalecanej przez WHO

³⁹ ⁴⁰ ⁴¹ ⁴² ⁴³

Produkt podaje się wyłącznie po rekonstytucji. Przy obliczaniu całkowitej zawartości sodu w przygotowanym rozcieńczeniu produktu należy brać pod uwagę ilość sodu pochodzącego z rozcieńczalnika. W celu uzyskania dokładnej informacji dotyczącej zawartości sodu w roztworze wykorzystanym do rozcieńczenia produktu, należy zapoznać się z charakterystyką produktu leczniczego stosowanego rozcieńczalnika.⁴⁴

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożnościCeftriakson