Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Ampicylina

Stosowanie ampicyliny, zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z sulbaktamem, wymaga szczególnej ostrożności ze względu na ryzyko ciężkich reakcji nadwrażliwości, w tym anafilaksji, które mogą prowadzić do zgonu. Szczególnie narażeni są pacjenci z historią nadwrażliwości na penicyliny, cefalosporyny lub inne alergeny. W przypadku wystąpienia anafilaksji konieczne jest natychmiastowe podanie epinefryny, tlenoterapia, dożylne steroidy oraz zapewnienie drożności dróg oddechowych. Zgłaszano także ciężkie reakcje skórne, takie jak toksyczna nekroliza naskórka, zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy i ostra uogólniona osutka krostkowa, które wymagają przerwania terapii i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Ponadto, podczas terapii ampicyliną obserwuje się ryzyko nadkażenia opornymi drobnoustrojami, w tym zakażeniami Clostridium difficile (CDAD), które mogą prowadzić do rzekomobłoniastego zapalenia okrężnicy i wymagają przerwania leczenia oraz wdrożenia terapii przeciwdrobnoustrojowej. Monitorowanie czynności nerek, wątroby i układu krwiotwórczego jest zalecane, zwłaszcza u noworodków, wcześniaków oraz pacjentów z niewydolnością nerek, gdzie dawkę należy dostosować do klirensu kreatyniny.

  1. Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania ampicyliny
    1. Reakcje nadwrażliwości i reakcje anafilaktyczne
    2. Ciężkie reakcje skórne
    3. Nadkażenia w trakcie terapii ampicyliną
    4. Biegunka związana z Clostridium difficile
    5. Ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby
    6. Stosowanie ampicyliny w mononukleozie zakaźnej
    7. Kontrola pacjentów podczas długotrwałej terapii
    8. Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek
    9. Ryzyko zaburzeń hematologicznych
    10. Wpływ na parametry krzepnięcia krwi
    11. Zakłócenia badań diagnostycznych
    12. Reakcje w miejscu podania
    13. Zawartość sodu w produktach z ampicyliną
    14. Dodatkowe ostrzeżenia dotyczące pacjentów ze szczególnymi schorzeniami
    15. Kolejne rozdziały

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania ampicyliny

Stosowanie ampicyliny, zarówno w monoterapii jak i w skojarzeniu z sulbaktamem, wymaga zachowania szczególnej ostrożności oraz przestrzegania określonych zasad bezpieczeństwa. Właściwe monitorowanie pacjenta oraz znajomość potencjalnych zagrożeń związanych z leczeniem są kluczowe dla zapewnienia odpowiedniego bezpieczeństwa terapii.1

Reakcje nadwrażliwości i reakcje anafilaktyczne

Przed rozpoczęciem leczenia ampicyliną konieczne jest zebranie dokładnego wywiadu dotyczącego występowania w przeszłości reakcji nadwrażliwości na penicyliny, cefalosporyny lub inne alergeny. U pacjentów leczonych penicyliną, w tym ampicyliną oraz ampicyliną z sulbaktamem, zgłaszano przypadki ciężkich reakcji nadwrażliwości (anafilaktycznych), które czasem kończyły się zgonem.2 3

Do reakcji nadwrażliwości może dochodzić częściej u pacjentów z:4

  • nadwrażliwością na penicyliny w wywiadzie
  • reakcjami nadwrażliwości na liczne alergeny w wywiadzie

5

Opisywano przypadki pacjentów z nadwrażliwością na penicyliny w wywiadzie, u których występowały ciężkie reakcje nadwrażliwości po zastosowaniu cefalosporyn, co wskazuje na istnienie reakcji krzyżowych.6 7

Postępowanie w przypadku reakcji anafilaktycznej

W razie wystąpienia ciężkiej reakcji anafilaktycznej konieczne jest natychmiastowe leczenie obejmujące:8

9

Ciężkie reakcje skórne

U pacjentów leczonych ampicyliną z sulbaktamem zgłaszano ciężkie reakcje skórne, takie jak:10

11

W przypadku wystąpienia ciężkiej reakcji skórnej należy przerwać stosowanie ampicyliny z sulbaktamem i rozpocząć odpowiednie leczenie.12

Nadkażenia w trakcie terapii ampicyliną

Tak jak w przypadku wszystkich antybiotyków, należy obserwować, czy u pacjenta nie wystąpiły objawy nadkażenia opornymi drobnoustrojami, w tym grzybami.13 W trakcie długotrwałego stosowania ampicyliny, szczególnie u pacjentów przewlekle chorych i pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, może wystąpić nadmierny rozwój niewrażliwych szczepów bakterii lub grzybów.14

W razie wystąpienia nadkażenia, produkt leczniczy należy odstawić i/lub wdrożyć odpowiednie leczenie.15 16

Biegunka związana z Clostridium difficile

Podczas stosowania niemal każdej z substancji przeciwbakteryjnych, w tym ampicyliny sodowej oraz sulbaktamu sodowego, zgłaszano występowanie biegunki związanej z zakażeniem Clostridium difficile (CDAD, ang. Clostridium difficile associated diarrhea), o nasileniu od lekkiej biegunki po zapalenie jelita grubego zakończone zgonem.17 18

Podawanie substancji przeciwbakteryjnych zmienia fizjologiczną florę jelita grubego, prowadząc do nadmiernego rozwoju bakterii C. difficile, która wytwarza toksyny A i B, przyczyniające się do rozwoju CDAD.19 Wytwarzające hipertoksyny szczepy C. difficile wywołują zwiększenie zachorowalności i umieralności, ponieważ zakażenia tymi bakteriami mogą być oporne na leczenie przeciwdrobnoustrojowe, co może prowadzić do konieczności przeprowadzenia kolektomii.20

CDAD należy brać pod uwagę u każdego pacjenta, u którego po zastosowaniu antybiotyku występuje biegunka.21 Konieczne jest sporządzenie dokładnego wywiadu chorobowego, ponieważ zgłaszano występowanie CDAD ponad dwa miesiące po podaniu produktów leczniczych przeciwbakteryjnych.22

Jeśli wystąpi ciężka, uporczywa biegunka, należy wziąć pod uwagę możliwość rzekomobłoniastego zapalenia okrężnicy.23 W takim przypadku należy przerwać podawanie ampicyliny i rozpocząć odpowiednie leczenie. Stosowanie środków hamujących perystaltykę jest przeciwwskazane.24

Ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby

Polekowe uszkodzenie wątroby, takie jak cholestatyczne zapalenie wątroby i żółtaczka, były związane ze stosowaniem ampicyliny z sulbaktamem.25 26

Pacjentowi należy poradzić, że powinien skontaktować się z lekarzem, jeśli wystąpią u niego objawy świadczące o chorobie wątroby.27 28

Stosowanie ampicyliny w mononukleozie zakaźnej

W związku z tym, że mononukleoza zakaźna jest wywołana przez wirusy, nie należy stosować ampicyliny z sulbaktamem w jej leczeniu.29 30

U wielu pacjentów z mononukleozą po podaniu ampicyliny występuje wysypka skórna.31 Wysypka spowodowana ampicyliną często występuje również u chorych na białaczkę limfatyczną.32

U znacznej części pacjentów (do 90%) z mononukleozą zakaźną lub przewlekłą białaczką limfocytową, którzy przyjmują ampicylinę, pojawia się wysypka skórna.33 Zwykle wysypka zaczyna się po upływie 7 do 10 dni od rozpoczęcia leczenia ampicyliną i utrzymuje się kilka dni do tygodnia po jego zakończeniu.34 U większości pacjentów jest to wysypka plamisto-grudkowa, swędząca i uogólniona.35

Kontrola pacjentów podczas długotrwałej terapii

Zaleca się, aby jak w przypadku każdego długotrwałego leczenia, podczas terapii ampicyliną okresowo sprawdzać, czy nie występują zaburzenia:36

37

Jest to szczególnie istotne u:38

  • noworodków
  • wcześniaków
  • innych niemowląt

39

Stosowanie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek dawkę należy dostosować do wartości klirensu kreatyniny.40 W czasie terapii zaleca się kontrolowanie czynności nerek.41

Ampicylinę należy ostrożnie podawać pacjentom z niewydolnością nerek.42 W dawkowaniu należy uwzględnić klirens kreatyniny.43

Ryzyko zaburzeń hematologicznych

Zaleca się przeprowadzać badania przeciwciał, szczególnie w przypadku pacjentów z niedokrwistością hemolityczną, aby umożliwić rozpoznanie reakcji natychmiastowych.44

Wpływ na parametry krzepnięcia krwi

U pacjentów przyjmujących ampicylinę opisywano wydłużenie czasu protrombinowego.45 W przypadku jednoczesnego stosowania leków przeciwzakrzepowych należy prowadzić odpowiednią obserwację.46 Może być konieczne dostosowanie dawki doustnego leku przeciwzakrzepowego.47

Zakłócenia badań diagnostycznych

Podczas leczenia ampicyliną należy stosować enzymatyczne metody oznaczania stężenia glukozy w moczu (z glukooksydazą), ponieważ oznaczanie metodami nie-enzymatycznymi może dawać fałszywie dodatni wyniki.48

Reakcje w miejscu podania

Podawanie roztworów domięśniowo może powodować ból w miejscu wkłucia.49

Zawartość sodu w produktach z ampicyliną

Produkty zawierające ampicylinę (zarówno w monoterapii, jak i w skojarzeniu z sulbaktamem) zawierają znaczące ilości sodu. Zawartość ta może mieć znaczenie u pacjentów kontrolujących zawartość sodu w diecie.50

Produkt leczniczy Dawka Zawartość sodu % dziennego spożycia wg WHO*
Ampicilin+Sulbactam AptaPharma 1 g + 0,5 g 115 mg (5 mmol) 5,75%
Ampicilin+Sulbactam AptaPharma 2 g + 1 g 230 mg (10 mmol) 11,5%
Ampicillin Adamed 500 mg 33 mg (1,4 mmol) 1,65%
Ampicillin Adamed 1 g 66 mg (2,8 mmol) 3,3%
Ampicillin Adamed 2 g 132 mg (5,6 mmol) 6,6%
Ampicillin TZF 500 mg 35,1 mg 1,76%
Ampicillin TZF 1 g 70,2 mg 3,51%
Ampicillin TZF 2 g 140,4 mg 7,02%
Ampicillin/Sulbactam Bausch Health 1 g + 0,5 g 115,1 mg (5 mmol) 5,8%
Ampicillin/Sulbactam Bausch Health 2 g + 1 g 230,2 mg (10 mmol) 11,5%

* Procentowa wartość dziennego spożycia wg WHO – w odniesieniu do zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu u osób dorosłych (2 g)

51 52 53 54

Przy podawaniu maksymalnych dawek dobowych produktów zawierających ampicylinę (w monoterapii lub w skojarzeniu z sulbaktamem), zawartość sodu może sięgać znaczącego odsetka dziennego spożycia zalecanego przez WHO. Przykładowo:55

  • Maksymalna dawka dobowa ampicyliny z sulbaktamem wynosząca 12 g (8 g ampicyliny i 4 g sulbaktamu) zawiera 920,8 mg sodu, co odpowiada 46% zalecanego przez WHO maksymalnego dobowego spożycia sodu
  • Maksymalna dawka dobowa produktu Ampicillin TZF może zawierać do 982,8 mg sodu, co odpowiada 49,14% zalecanej przez WHO maksymalnej dobowej dawki sodu

56 57

Produkty lecznicze zawierające ampicylinę (w monoterapii lub w skojarzeniu z sulbaktamem) uważa się za produkty o dużej zawartości sodu.58 59

Dodatkowe ostrzeżenia dotyczące pacjentów ze szczególnymi schorzeniami

Ampicylinę należy ostrożnie podawać pacjentom z miastenią.60

Ampicylinę należy ostrożnie podawać pacjentom, u których w wywiadzie stwierdzono choroby przewodu pokarmowego, szczególnie zapalenie okrężnicy.61

Kolejne rozdziały

Zapraszamy do dalszego czytania naszego leksykonu.

Wybierz kolejny rozdział z menu poniżej, aby otworzyć nową podstronę kompedium wiedzy i uzyskać szczegółowe informację o leku, substancji lub chorobie.

  1. 09.04.2026
  2. www.leksykon.com.pl