Właściwości farmakokinetyczne
Ampicylina

Właściwości farmakokinetyczne ampicyliny – wprowadzenie

Ampicylina jest antybiotykiem z grupy aminopenicylin, który może być stosowany w postaci samodzielnej substancji aktywnej lub w połączeniu z inhibitorem beta-laktamaz, takim jak sulbaktam. Właściwości farmakokinetyczne ampicyliny charakteryzują się specyficznym profilem wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji, co ma istotne znaczenie dla efektywności terapeutycznej oraz bezpieczeństwa stosowania tego antybiotyku.¹

Wchłanianie ampicyliny

Przy podaniu pozajelitowym ampicylina, zazwyczaj stosowana w postaci soli sodowej, szybko osiąga wysokie stężenia we krwi. Profil wchłaniania różni się w zależności od drogi podania.²

Wchłanianie po podaniu dożylnym

Po podaniu dożylnym ampicylina osiąga natychmiastowe wysokie stężenia w surowicy. Przy zastosowaniu dawki 1 g stężenie w surowicy krwi po około 1 godzinie wynosi 40 do 70 μg/ml, natomiast po podaniu 2 g – 109 do 150 μg/ml.³ W przypadku preparatu Ampicillin Adamed 2 g podawanego w postaci przerywanego wlewu dożylnego, maksymalne stężenie w surowicy wynosi około 100 mikrogramów/ml, a po upływie 4 godzin spada do około 4 mikrogramów/ml.⁴

Wchłanianie po podaniu domięśniowym

Po podaniu domięśniowym dawki 1 g stężenie ampicyliny w surowicy osiąga wartość 8 do 37 μg/ml.⁵ Zarówno po podaniu dożylnym, jak i domięśniowym, podwojenie dawki powoduje w przybliżeniu podwojenie stężenia ampicyliny we krwi.⁶

Wchłanianie po podaniu doustnym

W przypadku podania doustnego sultamycyliny (wspólnego proleku sulbaktamu i ampicyliny), jest ona podczas wchłaniania hydrolizowana do sulbaktamu i ampicyliny, osiągając w krążeniu ogólnym stosunek molarny obu substancji 1:1. Biodostępność po podaniu doustnym wynosi 80% równoważnej dawki sulbaktamu i ampicyliny podanej dożylnie. Warto zaznaczyć, że podanie leku po posiłku nie wpływa na układową biodostępność sultamycyliny.⁷ Maksymalne stężenie ampicyliny w surowicy po podaniu sultamycyliny jest około dwukrotnie wyższe niż stężenie uzyskiwane po podaniu doustnym takiej samej dawki samej ampicyliny.⁸

Dystrybucja ampicyliny w organizmie

Ampicylina charakteryzuje się dobrą dystrybucją w organizmie, przenikając do większości tkanek i płynów ustrojowych. Stopień wiązania z białkami osocza jest stosunkowo niewielki i wynosi około 20%.^{9 10}

Przenikanie do tkanek i płynów ustrojowych

Ampicylina dobrze przenika do większości tkanek i płynów ustrojowych, osiągając wysokie stężenia w:¹¹

• moczu (250-1000 mg/l)
• żółci (stężenie 50-krotnie większe niż w surowicy)
• płynie stawowym
• płynach jamy opłucnowej i otrzewnowej
• płynie osierdziowym

¹²

Ampicylina przenika również do wód płodowych i płodu, a w niewielkich ilościach także do mleka ludzkiego.¹³

Przenikanie do ośrodkowego układu nerwowego

Przenikanie ampicyliny do mózgu oraz płynu mózgowo-rdzeniowego jest zazwyczaj niewielkie, jeśli nie występuje stan zapalny opon mózgowo-rdzeniowych.^{14 15} W stanie zapalnym opon mózgowych ampicylina przenika przez barierę krew-mózg łatwiej niż w przypadku prawidłowej, nienaruszonej bariery.¹⁶ Stężenie w płynie mózgowo-rdzeniowym wynosi średnio 10-35% stężenia w surowicy, przy czym stężenie terapeutyczne uzyskuje tylko w przypadku stanu zapalnego.^{17 18}

Metabolizm ampicyliny

Ampicylina jest częściowo metabolizowana w organizmie do mikrobiologicznie nieaktywnych metabolitów. Procesy te obejmują przede wszystkim przekształcenie do nieaktywnych kwasów penicylinowych.¹⁹ Po podaniu pozajelitowym około 10% dawki ampicyliny jest wydalane w postaci metabolitów.²⁰

Eliminacja ampicyliny

Okres półtrwania ampicyliny w organizmie wynosi zazwyczaj od 50 do 60 minut (około 1 godziny).^{21 22 23}

Wydalanie nerkowe

Główną drogą eliminacji ampicyliny jest wydalanie przez nerki. Po podaniu pozajelitowym około 60-80% (73% ±10%) dawki ampicyliny wydalane jest w stanie niezmienionym z moczem w ciągu 0-12 godzin.^{24 25} W przypadku podania doustnego sultamycyliny (proleku ampicyliny i sulbaktamu), 50-75% każdej z tych substancji jest usuwane z moczem w postaci niezmienionej.²⁶

Wydalanie ampicyliny przez nerki odbywa się poprzez dwa mechanizmy:^{27 28}

• przesączanie kłębuszkowe
• wydzielanie kanalikowe

²⁹

Klirens nerkowy ampicyliny podanej dożylnie wynosi około 194 ml/min.³⁰

Inne drogi wydalania

Oprócz wydalania nerkowego, ampicylina jest w niewielkim stopniu wydalana z żółcią i kałem.^{31 32}

Wpływ zaburzeń czynności nerek na farmakokinetykę ampicyliny

Zaburzenia czynności nerek mają istotny wpływ na eliminację ampicyliny z organizmu, prowadząc do wydłużenia okresu półtrwania leku i potencjalnie zwiększając ryzyko kumulacji oraz działań niepożądanych.³³

^{34 35}

Eliminacja podczas dializy

Ampicylina jest usuwana z organizmu na drodze hemodializy, jednak nie ulega eliminacji podczas dializy otrzewnowej.³⁶ Podczas 6-godzinnej sesji hemodializy usuwa się około 40% ampicyliny.³⁷

Wpływ wieku na farmakokinetykę ampicyliny

Farmakokinetyka u noworodków

U noworodków okres półtrwania ampicyliny jest wydłużony i wynosi od 2 do 4 godzin.³⁸ Jest to związane z niedojrzałością układu wydalniczego u tej grupy pacjentów.

Farmakokinetyka u osób w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku okres półtrwania w fazie eliminacji zarówno sulbaktamu, jak i ampicyliny ulega wydłużeniu.³⁹ Jest to zazwyczaj związane z fizjologicznym zmniejszeniem sprawności nerek u pacjentów geriatrycznych.

Interakcje farmakokinetyczne

Istotną interakcją farmakokinetyczną jest jednoczesne stosowanie ampicyliny z probenecydem. Probenecyd zmniejsza wydzielanie cewkowe zarówno sulbaktamu, jak i ampicyliny. W konsekwencji jednoczesne stosowanie probenecydu z ampicyliną (lub z sultamycyliną) powoduje zwiększenie stężeń i dłuższe utrzymywanie się we krwi ampicyliny i sulbaktamu.⁴⁰

Farmakokinetyka połączeń ampicyliny z inhibitorami beta-laktamaz

Farmakokinetyka połączenia ampicyliny z sulbaktamem (inhibitorem beta-laktamaz) charakteryzuje się podobnym profilem do samej ampicyliny. Po podaniu dożylnym lub domięśniowym uzyskuje się duże stężenia obu składników we krwi.^{41 42}

Okres półtrwania obu składników wynosi około 1 godziny, a większość dawki jest wydalana z moczem w postaci niezmienionej.^{43 44}

W przypadku sultamycyliny (wspólnego proleku sulbaktamu i ampicyliny), po podaniu doustnym jest ona hydrolizowana podczas wchłaniania, uwalniając sulbaktam i ampicylinę w stosunku molarnym 1:1.⁴⁵