Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie
Acyklowir

Przedkliniczne dane o bezpieczeństwie stosowania acyklowiru

Acyklowir jest lekiem przeciwwirusowym szeroko stosowanym w leczeniu zakażeń wywołanych przez wirusy z grupy Herpes. Dane przedkliniczne dotyczące bezpieczeństwa stosowania acyklowiru obejmują wyniki badań nad potencjalnym działaniem mutagennym, rakotwórczym, teratogennym oraz wpływem na płodność. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje dotyczące bezpieczeństwa przedklinicznego tej substancji.¹

Mutagenność

Liczne badania dotyczące potencjalnych właściwości mutagennych acyklowiru przeprowadzone zarówno w warunkach in vitro, jak i in vivo, wskazują na bardzo małe prawdopodobieństwo tego, że acyklowir stanowi jakiekolwiek zagrożenie genetyczne dla człowieka.² Wyniki testów przeprowadzonych w różnych modelach badawczych nie wykazały, aby acyklowir posiadał właściwości mutagenne, które mogłyby stwarzać zagrożenie genetyczne podczas stosowania tej substancji u ludzi.³

Rakotwórczość

W długookresowych badaniach przeprowadzonych na szczurach i myszach nie stwierdzono, aby acyklowir wywierał działanie rakotwórcze.⁴ Wszystkie dostępne dane z wieloletnich badań na modelach zwierzęcych jednoznacznie wskazują na brak potencjału karcynogennego acyklowiru.⁵ Warto podkreślić, że wyniki badań dotyczące działania karcynogennego są spójne zarówno dla szczurów, jak i myszy.⁶

Działanie teratogenne

Ogólnoustrojowe podawanie acyklowiru, w uznanych międzynarodowo standardowych testach, nie powodowało działania embriotoksycznego ani teratogennego u królików, szczurów i myszy.⁷ Badania te potwierdzają bezpieczeństwo stosowania acyklowiru podczas terapii, szczególnie w kontekście potencjalnego wpływu na rozwój płodu.⁸

Należy jednak zaznaczyć, że w badaniach niestandardowych na szczurach zaobserwowano występowanie wad płodów, ale jedynie po podaniu podskórnym acyklowiru w tak dużych dawkach, że były one toksyczne dla matek.⁹ W tych przypadkach obserwowane efekty teratogenne były związane z ogólną toksycznością stosowanych dawek dla organizmu matki. Kliniczne znaczenie tych obserwacji nie jest do końca znane i wymaga dalszych badań.¹⁰ W praktyce klinicznej stosowane są znacznie niższe dawki acyklowiru niż te, które wywoływały efekty teratogenne w modelach zwierzęcych.¹¹

Wpływ na płodność

Po podaniu acyklowiru szczurom i psom w dawkach znacząco większych niż dawki terapeutyczne odnotowano przemijające w znacznym stopniu działania niepożądane na proces spermatogenezy.¹² Te negatywne efekty były związane z ogólną toksycznością wynikającą z wysokich dawek substancji, a nie ze specyficznym działaniem acyklowiru na układ rozrodczy.¹³ Co istotne, obserwowane zaburzenia spermatogenezy miały charakter przejściowy i ustępowały po zakończeniu podawania leku.¹⁴

Badania obejmujące dwa pokolenia myszy nie wykazały wpływu acyklowiru podawanego doustnie na płodność.¹⁵ W przypadku standardowych dawek terapeutycznych nie stwierdzono istotnego wpływu acyklowiru na płodność ani na parametry nasienia.¹⁶

W przypadku acyklowiru stosowanego miejscowo (krem, żel) nie ma wystarczających danych dotyczących wpływu na płodność kobiet.¹⁷ Natomiast wykazano, że acyklowir wielokrotnie podawany doustnie mężczyznom z normalną liczbą plemników nie ma klinicznie istotnego wpływu na ilość plemników, ich morfologię ani ruchliwość.¹⁸

Szczegółowe wyniki badań in vitro i in vivo

Wyniki badań in vitro oraz in vivo nie wskazują na ryzyko działania genotoksycznego acyklowiru u ludzi.¹⁹ Przeprowadzone testy mutagenności w różnych systemach komórkowych oraz modelach zwierzęcych potwierdzają bezpieczeństwo stosowania acyklowiru pod względem potencjalnego działania mutagennego.²⁰

Dane z wieloletnich badań działania rakotwórczego acyklowiru jednoznacznie wskazują na brak takiego efektu u szczurów i myszy, co pozwala wnioskować o bezpieczeństwie stosowania tej substancji u ludzi w kontekście potencjalnego ryzyka onkogennego.²¹

Ocena bezpieczeństwa acyklowiru w postaci miejscowej

W przypadku acyklowiru stosowanego miejscowo (krem, żel, maść do oczu) należy zaznaczyć, że ekspozycja ogólnoustrojowa jest minimalna.²² Działania niepożądane związane z wpływem na spermatogenezę obserwowano jedynie po podaniu acyklowiru w postaci o działaniu ogólnoustrojowym, w dawkach znacznie przekraczających dawki stosowane w celach leczniczych.²³

Dla preparatu Hascovir pro w postaci kremu nie przeprowadzono nieklinicznych badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania.²⁴ Jednakże, bazując na danych z badań podobnych preparatów miejscowych zawierających acyklowir oraz danych z badań ogólnoustrojowego stosowania tej substancji, można wnioskować o bezpieczeństwie stosowania miejscowych preparatów zawierających acyklowir.²⁵

Wnioski z badań przedklinicznych

Na podstawie całokształtu danych przedklinicznych dotyczących acyklowiru można stwierdzić, że substancja ta charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa w kontekście potencjalnego działania mutagennego, rakotwórczego czy teratogennego.²⁶ Występujące w badaniach niestandardowych działania niepożądane (teratogenność, wpływ na spermatogenezę) obserwowano wyłącznie przy zastosowaniu dawek znacznie przewyższających dawki terapeutyczne stosowane u ludzi i były one najczęściej związane z ogólną toksycznością wysokich dawek, a nie ze specyficznym działaniem samego acyklowiru.²⁷

Dodatkowo, w przypadku wpływu na płodność, wykazano, że acyklowir podawany doustnie w dawkach terapeutycznych nie wpływa istotnie na płodność, a obserwowane w niektórych badaniach zaburzenia spermatogenezy miały charakter przejściowy i ustępowały po odstawieniu leku.²⁸

Podsumowując, dane przedkliniczne nie wykazują szczególnego ryzyka dla człowieka podczas stosowania acyklowiru w zalecanych dawkach terapeutycznych zarówno w podaniu ogólnoustrojowym, jak i miejscowym.^{29 30}