Właściwości farmakodynamiczne memantyny

Memantyna, substancja czynna leku Zenmem, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „inne leki przeciw otępieniu” i posiada kod ATC: N06DX01. Mechanizm działania tego leku jest ściśle związany z układem glutaminergicznym w ośrodkowym układzie nerwowym, co ma kluczowe znaczenie w terapii otępienia neurodegeneracyjnego. ¹

Mechanizm działania

W świetle aktualnych badań naukowych, zaburzenia w neuroprzekaźnictwie glutaminergicznym, szczególnie te dotyczące receptorów NMDA (kwasu N-metylo-D-asparaginowego), są istotnym czynnikiem zarówno w rozwoju objawów, jak i w progresji otępienia neurodegeneracyjnego. Memantyna działa jako zależny od potencjału niekompetytywny antagonista receptora NMDA, charakteryzujący się średnim powinowactwem do tego receptora. Dzięki takiemu mechanizmowi, lek modyfikuje patologiczne efekty związane z podwyższonym stężeniem glutaminianu, które mogą prowadzić do dysfunkcji neuronalnej. ²

Badania kliniczne – memantyna w monoterapii przy otępieniu o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego

Skuteczność memantyny została potwierdzona w kluczowym badaniu klinicznym obejmującym 252 pacjentów ambulatoryjnych z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego. W badaniu tym całkowita punktacja w skali MMSE (Mini-Mental State Examination) na początku wynosiła 3-14 punktów. Po 6 miesiącach terapii wykazano istotną statystycznie przewagę memantyny nad placebo w następujących obszarach: ³

• CIBIC-plus (clinician’s interview based impression of change) – ocena funkcjonowania w oparciu o wywiad z pacjentem i opiekunem (p=0,025)
• ADCS-ADLsev (Alzheimer’s disease cooperative study – activities of daily living) – ocena wykonywania czynności dnia codziennego w chorobie Alzheimera (p=0,003)
• SIB (severe impairment battery) – ocena zaburzeń funkcji poznawczych (p=0,002)

Wszystkie powyższe parametry wykazały istotną przewagę memantyny nad placebo, co potwierdza skuteczność leku w terapii zaawansowanych stadiów choroby Alzheimera. ⁴

Badania kliniczne – memantyna w monoterapii przy otępieniu o nasileniu łagodnym do umiarkowanego

W badaniu obejmującym 403 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (punktacja MMSE: 10-22 punktów), wykazano statystycznie znamienną przewagę memantyny nad placebo w następujących pierwszorzędowych punktach końcowych w 24. tygodniu (analiza LOCF – Last Observation Carried Forward): ⁵

• ADAS-cog (Alzheimer’s Disease Assessment Scale, podskala oceny zaburzeń funkcji poznawczych) – p=0,003
• CIBIC-plus – p=0,004

Należy jednak zauważyć, że w innym badaniu z udziałem 470 pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego (punktacja MMSE: 11-23 punktów), mimo randomizacji i prospektywnego charakteru badania, po 24 tygodniach nie osiągnięto statystycznie istotnego wyniku w odniesieniu do pierwszorzędowego punktu końcowego skuteczności. ⁶

Metaanaliza badań klinicznych

Przeprowadzono również metaanalizę wyników sześciu 6-miesięcznych, kontrolowanych placebo badań III fazy, dotyczących leczenia pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego (całkowita punktacja w skali MMSE <20 punktów). Badania te obejmowały zarówno monoterapię memantyną, jak i politerapię z zastosowaniem stałej dawki inhibitorów acetylocholinesterazy. ⁷

Metaanaliza wykazała statystycznie istotną przewagę memantyny w trzech kluczowych domenach: ⁸

• funkcje poznawcze
• ogólna ocena kliniczna
• codzienne funkcjonowanie

Szczególnie istotne jest to, że memantyna wykazała skuteczność w zapobieganiu pogorszeniu stanu pacjentów. Analiza podgrupy pacjentów, u których wystąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach, wykazała, że u dwukrotnie większej liczby pacjentów przyjmujących placebo w porównaniu z pacjentami leczonymi memantyną nastąpiło pogorszenie we wszystkich trzech domenach (21% vs. 11%, p<0,0001). Dane te stanowią mocny dowód na skuteczność memantyny nie tylko w łagodzeniu objawów, ale również w hamowaniu progresji choroby. ⁹