Właściwości farmakodynamiczne
Xyvelam 250 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Xyvelam

Lewofloksacyna, substancja czynna produktu leczniczego Xyvelam, należy do grupy farmakoterapeutycznej chinolonów przeciwbakteryjnych, a dokładniej do podgrupy fluorochinolonów (kod ATC: J01MA12). Jest syntetycznym lekiem przeciwbakteryjnym, stanowiącym S-enancjomer racemicznej substancji czynnej – ofloksacyny. ¹

Mechanizm działania

Podobnie jak inne leki z grupy fluorochinolonów, lewofloksacyna wykazuje działanie poprzez oddziaływanie na kompleks DNA-gyraza DNA oraz na topoizomerazę IV. Mechanizm ten prowadzi do zaburzenia procesów replikacji, naprawy i transkrypcji DNA bakterii, co skutkuje efektem bakteriobójczym. ²

Zależności farmakokinetyczno-farmakodynamiczne (PK/PD)

Efektywność bakteriobójcza lewofloksacyny jest ściśle powiązana z parametrami farmakokinetycznymi. Skuteczność działania leku zależy od stosunku maksymalnego stężenia w osoczu (Cmax) lub powierzchni pod krzywą (AUC) do minimalnego stężenia hamującego (MIC) dla konkretnego patogenu. Ta zależność stanowi podstawę do określenia odpowiedniego dawkowania leku w terapii. ³

Mechanizm oporności

Oporność bakterii na lewofloksacynę rozwija się poprzez wielostopniowy proces celowanych mutacji w miejscach docelowych działania leku, tj. w obu typach topoizomerazy II – gyrazie DNA i topoizomerazie IV. Warto zaznaczyć, że na wrażliwość drobnoustrojów na lewofloksacynę mogą wpływać również inne mechanizmy oporności, takie jak bariery przepuszczalności (zjawisko powszechne szczególnie u Pseudomonas aeruginosa) oraz mechanizmy aktywnego usuwania leku z komórki bakteryjnej. ⁴

Istotną cechą lewofloksacyny w kontekście oporności jest występowanie zjawiska oporności krzyżowej. Drobnoustroje wykazujące oporność na lewofloksacynę są zazwyczaj oporne również na inne fluorochinolony. Jednocześnie, ze względu na specyficzny mechanizm działania, praktycznie nie występuje oporność krzyżowa między lewofloksacyną a antybiotykami z innych grup farmakologicznych. ⁵

Stężenia graniczne według EUCAST

Europejski Komitet Badania Wrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST) opracował rekomendowane stężenia graniczne hamujące rozwój drobnoustrojów dla lewofloksacyny, które umożliwiają klasyfikację patogenów jako wrażliwe, średnio wrażliwe lub oporne. Poniżej przedstawiono kliniczne wartości MIC zgodnie z wytycznymi EUCAST (wersja 10.0, 01.01.2020). ⁶

Należy podkreślić, że występowanie oporności wśród drobnoustrojów może wykazywać znaczne zróżnicowanie geograficzne oraz czasowe. Z tego względu klinicyści powinni dysponować aktualnymi informacjami o lokalnym profilu oporności, szczególnie podczas terapii ciężkich zakażeń. W przypadkach, gdy lokalne wskaźniki oporności stawiają pod znakiem zapytania skuteczność lewofloksacyny w leczeniu określonych zakażeń, zaleca się konsultację z ekspertem w dziedzinie mikrobiologii klinicznej. ⁷

Spektrum przeciwbakteryjne lewofloksacyny

Szczepy zwykle wrażliwe

Spektrum działania lewofloksacyny obejmuje szeroką gamę patogenów, które wykazują wysoką wrażliwość na ten lek. ⁸

• Bakterie tlenowe Gram-dodatnie:
  • Bacillus anthracis – patogen wywołujący wąglika, rzadką, ale potencjalnie śmiertelną chorobę zakaźną
  • Staphylococcus aureus wrażliwy na metycylinę (MSSA) – jeden z głównych czynników etiologicznych zakażeń skóry i tkanek miękkich
  • Staphylococcus saprophyticus – często powodujący zakażenia układu moczowego, szczególnie u młodych kobiet
  • Paciorkowce grupy C i G – odpowiedzialne za różnorodne zakażenia, w tym zapalenie gardła i infekcje skórne
  • Streptococcus agalactiae (grupa B) – istotny patogen w zakażeniach okołoporodowych i u noworodków
  • Streptococcus pneumoniae – główny czynnik etiologiczny pozaszpitalnego zapalenia płuc i zapalenia zatok
  • Streptococcus pyogenes (grupa A) – powodujący zakażenia górnych dróg oddechowych i skóry

• Bakterie tlenowe Gram-ujemne:
  • Eikenella corrodens – patogen związany z zakażeniami ran po ugryzieniach człowieka
  • Haemophilus influenzae – powodujący zakażenia dróg oddechowych, w tym zaostrzenia POChP
  • Haemophilus parainfluenzae – drobnoustrój odpowiedzialny za zakażenia dróg oddechowych
  • Klebsiella oxytoca – patogen odpowiedzialny za zakażenia szpitalne
  • Moraxella catarrhalis – często wywołuje zapalenie oskrzeli i zatok
  • Pasteurella multocida – powodująca zakażenia po ugryzieniach przez zwierzęta
  • Proteus vulgaris – czynnik etiologiczny zakażeń układu moczowego
  • Providencia rettgeri – patogen związany z zakażeniami układu moczowego

• Bakterie beztlenowe:
  • Peptostreptococcus – grupa bakterii beztlenowych będąca częścią flory fizjologicznej, ale mogąca wywoływać zakażenia w warunkach sprzyjających

• Inne drobnoustroje:
  • Chlamydophila pneumoniae – atypowy patogen odpowiedzialny za zapalenie płuc
  • Chlamydophila psittaci – czynnik etiologiczny ornitozy
  • Chlamydia trachomatis – powodująca zakażenia układu moczowo-płciowego
  • Legionella pneumophila – patogen wywołujący chorobę legionistów
  • Mycoplasma pneumoniae – atypowy czynnik etiologiczny zapalenia płuc
  • Mycoplasma hominis – związany z zakażeniami układu moczowo-płciowego
  • Ureaplasma urealyticum – patogen układu moczowo-płciowego

Szczepy, wśród których może wystąpić problem oporności nabytej

Istnieje grupa drobnoustrojów, wśród których obserwuje się narastający problem oporności na lewofloksacynę. W takich przypadkach szczególnie istotne jest monitorowanie lokalnych wzorców oporności oraz wykonywanie testów wrażliwości przed wdrożeniem terapii. ⁹

• Bakterie tlenowe Gram-dodatnie z potencjalną opornością nabytą:
  • Enterococcus faecalis – patogen często odpowiedzialny za zakażenia szpitalne, w tym zakażenia układu moczowego i bakteriemie
  • Staphylococcus aureus oporny na metycylinę (MRSA) – istotny czynnik etiologiczny zakażeń związanych z opieką zdrowotną
  • Staphylococcus spp. koagulazo-ujemny – grupa patogenów odpowiedzialnych za zakażenia związane z biomateriałami

• Bakterie tlenowe Gram-ujemne z potencjalną opornością nabytą:
  • Acinetobacter baumannii – patogen szpitalny o dużym potencjale nabywania oporności
  • Citrobacter freundii – drobnoustrój powodujący zakażenia układu moczowego i inne zakażenia oportunistyczne
  • Enterobacter aerogenes – patogen związany z zakażeniami szpitalnymi
  • Enterobacter cloacae – drobnoustrój odpowiedzialny za zakażenia wewnątrzszpitalne
  • Escherichia coli – najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego
  • Klebsiella pneumoniae – patogen powodujący zakażenia układu oddechowego i moczowego
  • Morganella morganii – drobnoustrój odpowiedzialny za zakażenia układu moczowego
  • Proteus mirabilis – częsty czynnik etiologiczny zakażeń układu moczowego
  • Providencia stuartii – patogen związany z zakażeniami układu moczowego, szczególnie u pacjentów z cewnikiem
  • Pseudomonas aeruginosa – ważny patogen związany z zakażeniami szpitalnymi
  • Serratia marcescens – drobnoustrój związany z zakażeniami szpitalnymi

• Bakterie beztlenowe z potencjalną opornością nabytą:
  • Bacteroides fragilis – istotny beztlenowiec powodujący zakażenia wewnątrzbrzuszne i zakażenia ran

Gatunki o oporności naturalnej

Niektóre drobnoustroje wykazują naturalną oporność na lewofloksacynę, co oznacza, że lek nie będzie skuteczny w zwalczaniu tych patogenów niezależnie od zastosowanej dawki: ¹⁰

• Tlenowe bakterie Gram-dodatnie naturalnie oporne:
  • Enterococcus faecium – patogen często wielooporny, związany z zakażeniami szpitalnymi

Warto zaznaczyć, że Staphylococcus aureus oporny na metycylinę (MRSA) z dużym prawdopodobieństwem wykazuje również oporność na fluorochinolony, w tym lewofloksacynę. Jest to istotna informacja kliniczna przy wyborze odpowiedniej terapii empirycznej. ¹¹