Właściwości farmakodynamiczne
Xerdoxo 10 mg

Właściwości farmakodynamiczne

Rywaroksaban jest lekiem należącym do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwzakrzepowe, a dokładniej bezpośrednie inhibitory czynnika Xa, zgodnie z klasyfikacją ATC: B01AF01. Substancja ta wykazuje specyficzne właściwości farmakodynamiczne, które są istotne dla jej skuteczności klinicznej w profilaktyce i leczeniu stanów zakrzepowych.¹

Mechanizm działania

Rywaroksaban działa jako wysoce wybiórczy, bezpośredni inhibitor czynnika Xa, charakteryzujący się dobrą biodostępnością po podaniu doustnym. Jego działanie polega na hamowaniu aktywności czynnika Xa, co prowadzi do przerwania zarówno wewnątrzpochodnej, jak i zewnątrzpochodnej drogi kaskady krzepnięcia krwi. W konsekwencji hamuje dwa kluczowe procesy: wytwarzanie trombiny oraz powstawanie zakrzepu. Należy podkreślić, że rywaroksaban nie hamuje bezpośrednio trombiny (aktywowanego czynnika II) oraz nie wykazano jego wpływu na płytki krwi.²

Efekty farmakodynamiczne

Hamowanie aktywności czynnika Xa przez rywaroksaban u ludzi wykazuje zależność od dawki. Lek wpływa na czas protrombinowy (PT) również w sposób zależny od dawki. W badaniach z wykorzystaniem odczynnika Neoplastin stwierdzono ścisłą korelację pomiędzy stężeniem substancji czynnej w osoczu krwi a wartością PT (współczynnik korelacji r=0,98). Należy jednak zauważyć, że zastosowanie innych odczynników może prowadzić do uzyskania odmiennych wyników.³

Wartości PT powinny być podawane w sekundach, a nie w formie Międzynarodowego Współczynnika Znormalizowanego (INR), ponieważ INR został skalibrowany i zwalidowany wyłącznie dla leków z grupy kumaryn i nie powinien być stosowany do oceny działania innych antykoagulantów, w tym rywaroksabanu.⁴

U pacjentów poddawanych dużym zabiegom ortopedycznym, którzy otrzymywali rywaroksaban, wartości PT (mierzone za pomocą odczynnika Neoplastin) w czasie maksymalnego efektu działania leku (2-4 godziny po przyjęciu tabletki) mieściły się w zakresie 13-25 sekund dla 5/95 percentyli. Dla porównania, wyjściowe wartości przed operacją wynosiły 12-15 sekund.⁵

Badania dotyczące odwracania działania

W farmakologicznym badaniu klinicznym oceniającym możliwość odwracania farmakodynamicznego działania rywaroksabanu u zdrowych osób dorosłych (n=22) analizowano wpływ jednokrotnych dawek (50 j.m./kg) dwóch różnych rodzajów koncentratów czynników zespołu protrombiny (PCC):

• trójczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, IX i X)
• czteroczynnikowego PCC (zawierającego czynniki II, VII, IX i X)

Wyniki badania wykazały, że 3-czynnikowy PCC skracał średnie wartości PT (mierzone odczynnikiem Neoplastin) o około 1,0 sekundę w ciągu 30 minut od podania. Natomiast 4-czynnikowy PCC wykazywał silniejsze działanie, powodując skrócenie PT o około 3,5 sekundy. Warto jednak zauważyć, że 3-czynnikowy PCC, w porównaniu z 4-czynnikowym PCC, charakteryzował się silniejszym i szybszym działaniem w zakresie odwracania zmian w endogennym wytwarzaniu trombiny.⁶

Monitorowanie parametrów układu krzepnięcia

Oprócz PT, rywaroksaban wydłuża również w sposób zależny od dawki inne parametry krzepnięcia:

• Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (APTT)
• HepTest

Mimo to, nie zaleca się stosowania tych badań do oceny działania farmakodynamicznego rywaroksabanu. Co więcej, w codziennej praktyce klinicznej nie ma potrzeby rutynowego monitorowania parametrów układu krzepnięcia podczas leczenia rywaroksabanem. Jednak w przypadkach uzasadnionych klinicznie, istnieje możliwość pomiaru stężenia rywaroksabanu za pomocą skalibrowanego ilościowego testu anty-Xa.⁷