Mechanizm działania winpocetyny

Winpocetyna należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psychostymulujących i nootropowych (kod ATC: N06 BX 18). Charakteryzuje się złożonym mechanizmem działania, który w korzystny sposób wpływa na metabolizm mózgowy, przepływ krwi w mózgu oraz właściwości reologiczne krwi.¹

Działanie osłonowe na tkankę nerwową

Działanie neuroprotekcyjne winpocetyny polega na łagodzeniu szkodliwego wpływu reakcji cytotoksycznych wywołanych przez aminokwasy. Substancja ta, w zależności od stężenia, blokuje kanały sodowe (Na+) oraz wapniowe (Ca+), a także hamuje działanie receptorów NMDA i AMPA. Szczególnie istotne jest blokowanie kanałów sodowych, co może być związane z działaniem neuroprotekcyjnym i przeciwdrgawkowym. Dodatkowo winpocetyna nasila neuroprotekcyjne działanie adenozyny.²

Wpływ na metabolizm mózgowy

Winpocetyna wykazuje wielokierunkowy wpływ na procesy metaboliczne w tkance mózgowej:

• Zwiększa zużycie glukozy i tlenu przez tkankę mózgową
• Podnosi tolerancję komórek mózgu na hipoksję (niedotlenienie)
• Wzmacnia transport glukozy, będącej wyłącznym źródłem energii dla mózgu, przez barierę krew-mózg
• Modyfikuje metabolizm glukozy, ukierunkowując go na bardziej korzystny tlenowy szlak przemian energetycznych
• Wybiórczo hamuje działanie izoenzymu fosfodiesterazy cGMP-PDE zależnego od kompleksu Ca²⁺-kalmodulina, co prowadzi do zwiększenia stężenia cAMP i cGMP w mózgu, a w konsekwencji zwiotczenia mięśni gładkich naczyń krwionośnych

Te mechanizmy przyczyniają się do poprawy funkcji poznawczych i zwiększenia wydolności energetycznej komórek nerwowych.³

Wpływ na związki wysokoenergetyczne i neuroprzekaźniki

Winpocetyna wywiera istotny wpływ na gospodarkę energetyczną komórek nerwowych poprzez:

• Zwiększenie stężenia ATP (adenozytrifosforan) w mózgu
• Poprawę stosunku ATP/AMP (adenozytrifosforanu do adenozyno-5′-monofosforanu)
• Inicjację intensywnego metabolizmu tlenowego glukozy w mózgu
• Zwiększenie metabolizmu noradrenaliny i serotoniny
• Pobudzenie układu noradrenergicznego
• Wykazywanie działania przeciwutleniającego

Powyższe mechanizmy składają się na kompleksowe działanie ochronne winpocetyny wobec tkanki mózgowej.⁴

Wpływ na krążenie mózgowe

Poprawa mikrokrążenia mózgowego

Winpocetyna korzystnie wpływa na mikrokrążenie mózgowe poprzez szereg mechanizmów:

• Hamowanie agregacji płytek krwi, co zapobiega tworzeniu mikroskrzepów
• Zmniejszenie patologicznie zwiększonej lepkości krwi
• Zwiększenie zdolności erytrocytów do odkształcania, co ułatwia przepływ krwi przez naczynia włosowate
• Hamowanie wychwytu adenozyny przez erytrocyty, zwiększając tym samym ochronne działanie adenozyny na układ nerwowy (adenozyna jest jednym z najważniejszych regulatorów miejscowego przepływu krwi)
• Ułatwianie transportu tlenu do tkanki mózgowej poprzez zmniejszenie powinowactwa tlenu do erytrocytów

Wszystkie te działania przyczyniają się do poprawy ukrwienia i dotlenienia tkanki mózgowej.⁵

Selektywny wpływ na naczynia mózgowe

Istotną cechą farmakodynamiczną winpocetyny jest jej selektywne działanie na krążenie mózgowe, które polega na:

• Zwiększeniu frakcji mózgowej pojemności minutowej serca
• Zmniejszeniu oporu naczyń mózgowych
• Braku istotnego wpływu na parametry krążenia układowego (ciśnienie krwi, pojemność minutowa serca, tętno, całkowity opór obwodowy)

Co szczególnie ważne z klinicznego punktu widzenia, winpocetyna nie wywołuje tzw. efektu podkradania, który może występować przy stosowaniu niektórych innych leków wazoaktywnych. Wręcz przeciwnie – zwiększa perfuzję w obszarach o zaburzonym ukrwieniu, nie wywołując jednocześnie zmian w regionach o prawidłowym przepływie krwi. Ta właściwość jest niezwykle cenna w terapii niedokrwienia mózgu.⁶