Właściwości farmakodynamiczne metforminy chlorowodorku

Metformina chlorowodorek, będący składnikiem aktywnym leku Valimar, należy do grupy farmakoterapeutycznej doustnych leków hipoglikemizujących, a dokładniej pochodnych biguanidu. Substancja ta została sklasyfikowana zgodnie z systemem ATC pod kodem A10BA02.¹

Podstawowe działanie hipoglikemizujące

Metformina wykazuje działanie przeciwcukrzycowe, efektywnie zmniejszając stężenie glukozy w osoczu zarówno na czczo, jak i po spożyciu posiłku. Istotną właściwością farmakodynamiczną metforminy jest fakt, że nie stymuluje ona wydzielania insuliny przez komórki beta trzustki, co w konsekwencji nie prowadzi do występowania hipoglikemii u pacjentów.²

Mechanizm działania metforminy

Działanie przeciwcukrzycowe metforminy opiera się na trzech głównych mechanizmach:³

• Hamowanie procesów wytwarzania glukozy w wątrobie poprzez supresję glukoneogenezy i glikogenolizy, co skutkuje zmniejszeniem wątrobowej produkcji glukozy⁴
• Zwiększenie insulinowrażliwości w tkance mięśniowej, co prowadzi do poprawy obwodowego wychwytu glukozy oraz jej efektywniejszego wykorzystania przez komórki⁵
• Opóźnienie procesów wchłaniania glukozy w jelicie, co spowalnia poposiłkowy wzrost stężenia glukozy we krwi⁶

Na poziomie molekularnym, metformina stymuluje wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu, oddziałując bezpośrednio na enzym syntazę glikogenu. Ponadto, lek ten zwiększa zdolności transportowe wszystkich dotychczas poznanych typów nośników glukozy (GLUT – glucose transporters) przez błony komórkowe, co usprawnia transport glukozy do wnętrza komórek.⁷

Efekty farmakodynamiczne pozaglikemiczne

Badania kliniczne wykazały, że stosowanie metforminy wiąże się ze stabilizacją lub umiarkowanym zmniejszeniem masy ciała pacjentów. Jest to efekt korzystny, szczególnie u pacjentów z cukrzycą typu 2, u których często występuje nadwaga lub otyłość.⁸

Niezależnie od wpływu na gospodarkę węglowodanową, metformina w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu wywiera korzystny wpływ na metabolizm lipidów. Kontrolowane badania kliniczne o średnim i długim okresie obserwacji potwierdziły, że metformina w dawkach terapeutycznych skutecznie zmniejsza stężenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL (lipoproteiny niskiej gęstości) oraz trójglicerydów.⁹

Skuteczność kliniczna metforminy

Badanie UKPDS

Prospektywne randomizowane badanie United Kingdom Prospective Diabetes Study (UKPDS) dostarczyło istotnych dowodów na długoterminowe korzyści wynikające z intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2 i współistniejącą nadwagą. W badaniu tym oceniano efekty stosowania metforminy w postaci tabletek o natychmiastowym uwalnianiu jako leczenia pierwszego rzutu po niepowodzeniu terapii dietetycznej.¹⁰

Analiza wyników uzyskanych u pacjentów z nadwagą leczonych metforminą po nieskutecznym leczeniu samą dietą wykazała szereg istotnych korzyści klinicznych:¹¹

• Zmniejszenie ryzyka powikłań cukrzycowych – zaobserwowano istotne statystycznie zmniejszenie bezwzględnego ryzyka powikłań związanych z cukrzycą w grupie leczonej metforminą (29,8 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą stosującą jedynie dietę (43,3 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0023. Korzystny efekt metforminy był również widoczny w zestawieniu z łącznymi wynikami dla grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (40,1 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,0034.¹²
• Redukcja śmiertelności związanej z cukrzycą – wykazano istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka śmiertelności związanej z cukrzycą w grupie leczonej metforminą (7,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu do grupy stosującej wyłącznie dietę (12,7 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,017.¹³
• Obniżenie śmiertelności ogólnej – metformina przyczyniła się do istotnego zmniejszenia bezwzględnego ryzyka śmiertelności ogólnej (13,5 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą leczoną samą dietą (20,6 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,011, oraz w porównaniu z łącznymi wynikami grup leczonych pochodnymi sulfonylomocznika i insuliną w monoterapii (18,9 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,021.¹⁴
• Zmniejszenie ryzyka zawału mięśnia sercowego – stwierdzono istotne zmniejszenie bezwzględnego ryzyka zawału serca w grupie pacjentów leczonych metforminą (11 zdarzeń/1000 pacjento-lat) w porównaniu z grupą stosującą wyłącznie dietę (18 zdarzeń/1000 pacjento-lat), p=0,01.¹⁵

Metformina jako składnik terapii skojarzonej

W przypadku stosowania metforminy jako leku drugiego rzutu w terapii skojarzonej z pochodnymi sulfonylomocznika, nie wykazano istotnych korzyści klinicznych.¹⁶

Badano również zastosowanie metforminy w skojarzeniu z insuliną u wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1, jednak korzyści kliniczne takiego połączenia nie zostały oficjalnie potwierdzone.¹⁷