Właściwości farmakodynamiczne

Tramadol, substancja czynna produktu leczniczego Tramal Retard, należy do grupy farmakoterapeutycznej opioidowych leków przeciwbólowych i jest sklasyfikowany kodem ATC N02AX02. Charakteryzuje się złożonym mechanizmem działania, co odróżnia go od klasycznych opioidów i determinuje jego specyficzny profil farmakodynamiczny.¹

Mechanizm działania przeciwbólowego

Tramadol wykazuje działanie opioidowe poprzez oddziaływanie na receptory opioidowe w ośrodkowym układzie nerwowym. Jest on czystym, nieselektywnym agonistą receptorów opioidowych μ, δ i κ, przy czym wykazuje szczególne powinowactwo do receptora μ. Ta interakcja z receptorami opioidowymi stanowi jednak tylko częściowe wyjaśnienie jego działania przeciwbólowego.²

Dodatkowe mechanizmy przyczyniające się do efektu przeciwbólowego tramadolu obejmują:

• Hamowanie neuronalnego wychwytu zwrotnego noradrenaliny – proces ten zwiększa stężenie noradrenaliny w przestrzeni synaptycznej, co przyczynia się do nasilenia działania zstępujących szlaków hamujących ból.³
• Nasilenie uwalniania serotoniny – zwiększona obecność serotoniny w synapsach również odgrywa rolę w modulacji przewodzenia bólu na poziomie ośrodkowym.⁴

Ta podwójna natura działania – opioidowa i monoaminergiczna – sprawia, że tramadol jest unikatowym lekiem przeciwbólowym, łączącym cechy opioidów oraz leków przeciwdepresyjnych działających na wychwyt zwrotny monoamin.

Inne efekty farmakodynamiczne

Oprócz głównego działania przeciwbólowego, tramadol wykazuje również działanie przeciwkaszlowe. Jest to efekt charakterystyczny dla wielu opioidów i wynika z hamującego wpływu na ośrodek kaszlu w pniu mózgu.⁵

Istotną cechą farmakodynamiczną tramadolu jest jego korzystny profil bezpieczeństwa w porównaniu do klasycznych opioidów, takich jak morfina. Tramadol stosowany w zalecanym zakresie dawek:

• Nie hamuje istotnie czynności układu oddechowego – w przeciwieństwie do morfiny, która może powodować depresję oddechową nawet w dawkach terapeutycznych.⁶
• Wywiera mniejszy wpływ na motorykę przewodu pokarmowego – co przekłada się na rzadsze występowanie zaparć w porównaniu do klasycznych opioidów.⁷
• Ma niewielki wpływ na układ krążenia – zazwyczaj nie powoduje istotnych zmian parametrów hemodynamicznych.⁸

Siła działania przeciwbólowego

W badaniach klinicznych określono, że siła działania przeciwbólowego tramadolu w stosunku do morfiny mieści się w zakresie od 1/10 do 1/6. Oznacza to, że tramadol wykazuje około 10-17% potencji analgetycznej morfiny.⁹

Dane z badań klinicznych u dzieci i młodzieży

Działanie tramadolu zostało dokładnie przebadane w populacji pediatrycznej. Badania kliniczne obejmowały zarówno podanie dojelitowe, jak i pozajelitowe tramadolu u ponad 2000 pacjentów pediatrycznych w szerokim przedziale wiekowym – od noworodków do 17 lat.¹⁰

Wskazania do leczenia tramadolem w badaniach pediatrycznych obejmowały różnorodne stany bólowe:

• Ból pooperacyjny – szczególnie po zabiegach w obrębie jamy brzusznej
• Ból po chirurgicznej ekstrakcji zęba
• Ból w wyniku złamania, oparzenia i urazów
• Inne stany bólowe wymagające leczenia przeciwbólowego przez co najmniej 7 dni¹¹

Skuteczność tramadolu w leczeniu bólu u dzieci została potwierdzona w różnych schematach dawkowania:

• Dawki pojedyncze do 2 mg/kg masy ciała
• Dawki wielokrotne do 8 mg/kg masy ciała na dobę (maksymalnie 400 mg na dobę)¹²

W badaniach porównawczych skuteczność tramadolu okazała się:

• Lepsza od placebo
• Lepsza lub równa w porównaniu do paracetamolu
• Lepsza lub równa w porównaniu do nalbufiny
• Lepsza lub równa w porównaniu do petydyny
• Lepsza lub równa w porównaniu do niskich dawek morfiny¹³

Przeprowadzone badania jednoznacznie potwierdziły skuteczność tramadolu w pediatrycznych stanach bólowych. Co istotne, profil bezpieczeństwa tramadolu obserwowany u dzieci powyżej 1 roku życia był porównywalny z profilem bezpieczeństwa u pacjentów dorosłych, co potwierdza zasadność stosowania tego leku w populacji pediatrycznej z zachowaniem odpowiednich zaleceń dotyczących dawkowania.¹⁴