Właściwości farmakodynamiczne leku Seronil 20 mg – selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny

Fluoksetyna, substancja czynna leku Seronil, należy do grupy farmakoterapeutycznej selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), sklasyfikowanej kodem ATC: N06AB03. W postaci kapsułek twardych 20 mg, produkt zawiera 22,4 mg chlorowodorku fluoksetyny, co odpowiada 20 mg fluoksetyny w postaci białego lub prawie białego proszku. ¹

Mechanizm działania

Fluoksetyna działa jako selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny, co najprawdopodobniej stanowi podstawowy mechanizm jej działania terapeutycznego. Istotną cechą farmakodynamiczną fluoksetyny jest praktycznie brak powinowactwa do innych receptorów, w tym: a1-, a2- i β-adrenergicznych, serotoninowych, dopaminergicznych, histaminowych H1, muskarynowych oraz receptorów GABA-ergicznych. ²

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Epizody dużej depresji u dorosłych

Badania kliniczne porównujące działanie fluoksetyny z placebo oraz aktywną kontrolą u pacjentów z epizodami dużej depresji wykazały istotną statystycznie przewagę fluoksetyny nad placebo w ocenie według skali depresji Hamiltona (HAM-D). Analizowane punkty końcowe potwierdziły skuteczność fluoksetyny, gdzie wskaźnik odpowiedzi (definiowany jako redukcja punktacji HAM-D o co najmniej 50%) oraz wskaźnik remisji były znamiennie wyższe w grupie otrzymującej fluoksetynę w porównaniu z placebo. ³

Zależność dawka-odpowiedź

W badaniach klinicznych z zastosowaniem ustalonej dawki leku u pacjentów z dużą depresją zaobserwowano zjawisko spłaszczonej krzywej odpowiedzi na dawkę. Oznacza to, że stosowanie dawek wyższych niż rekomendowane nie przynosi dodatkowych korzyści terapeutycznych na poziomie populacyjnym. Jednocześnie praktyka kliniczna wskazuje, że w indywidualnych przypadkach zwiększenie dawki może przynosić korzyści terapeutyczne dla wybranych pacjentów. ⁴

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne

W krótkoterminowych badaniach (trwających poniżej 24 tygodni) fluoksetyna wykazała istotnie większą skuteczność niż placebo w terapii zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. Efekt terapeutyczny obserwowano już przy standardowej dawce 20 mg na dobę, natomiast podawanie wyższych dawek (40 lub 60 mg/dobę) korelowało z wyższym wskaźnikiem odpowiedzi klinicznej. Badania długoterminowe, obejmujące trzy badania krótkoterminowe z fazą przedłużenia oraz badanie dotyczące zapobiegania nawrotom, nie dostarczyły jednoznacznych dowodów na skuteczność długotrwałej terapii. ⁵

Bulimia nervosa

W krótkoterminowych badaniach klinicznych (poniżej 16 tygodni) z udziałem pacjentów ambulatoryjnych, którzy spełniali kryteria diagnostyczne DSM-III-R dla bulimii nervosa (żarłoczności psychicznej), fluoksetyna w dawce 60 mg na dobę wykazała istotną przewagę nad placebo w redukcji epizodów objadania się oraz zachowań kompensacyjnych w postaci wymiotów. Należy jednak podkreślić, że dostępne dane nie pozwalają na formułowanie wniosków dotyczących długoterminowej skuteczności fluoksetyny w tym wskazaniu. ⁶

Przedmiesiączkowe zaburzenia dysforyczne

W zakresie przedmiesiączkowych zaburzeń dysforycznych (PMDD) przeprowadzono dwa badania kontrolowane placebo z udziałem pacjentek spełniających kryteria DSM-IV dla tego rozpoznania. Do badań kwalifikowano kobiety, u których nasilenie objawów powodowało istotne zaburzenia funkcjonowania społecznego, zawodowego oraz interpersonalnego. Z badań wykluczono kobiety stosujące doustne środki antykoncepcyjne. ⁷

W pierwszym badaniu oceniano skuteczność ciągłego podawania fluoksetyny w dawce 20 mg na dobę przez 6 kolejnych cykli menstruacyjnych. Zaobserwowano istotną poprawę w zakresie pierwszorzędowego parametru skuteczności obejmującego zmniejszenie objawów drażliwości, lęku i dysforii. W drugim badaniu zastosowano schemat przerywany, gdzie fluoksetynę w dawce 20 mg podawano codziennie przez 14 dni w fazie lutealnej cyklu, łącznie przez 3 kolejne cykle. Również w tym przypadku zaobserwowano poprawę według skali nasilenia objawów codziennych (Daily Record of Severity of Problems). Należy jednak podkreślić, że dostępne wyniki nie pozwalają na formułowanie ostatecznych wniosków dotyczących optymalnego czasu trwania leczenia oraz długoterminowej skuteczności w tej grupie pacjentek. ⁸

Skuteczność kliniczna u dzieci i młodzieży

Duża depresja u dzieci i młodzieży

W leczeniu epizodów dużej depresji u populacji pediatrycznej przeprowadzono badania porównawcze względem placebo z udziałem dzieci w wieku powyżej 8 lat i młodzieży. Dwa kluczowe krótkoterminowe badania wykazały istotnie większą skuteczność fluoksetyny w dawce 20 mg w porównaniu z placebo, co potwierdzono poprzez redukcję punktacji w poprawionej skali oceny depresji wieku dziecięcego (CSRS-R) oraz w skali ogólnego wrażenia poprawy klinicznej (CGI-I). ⁹

Pacjenci uczestniczący w tych badaniach spełniali kryteria diagnostyczne DSM-III lub DSM-IV dla dużej depresji o nasileniu od umiarkowanego do ciężkiego, co zostało potwierdzone przez trzy niezależne oceny przeprowadzone przez doświadczonych psychiatrów dziecięcych. Skuteczność fluoksetyny w tych badaniach może wynikać z odpowiedniej selekcji populacji, obejmującej osoby z depresją, która nie ustąpiła samoistnie w ciągu 3-5 tygodni i utrzymywała się pomimo intensywnej opieki terapeutycznej. ¹⁰

Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania i skuteczności fluoksetyny w okresie dłuższym niż 9 tygodni są ograniczone. Analiza efektów terapeutycznych wskazuje, że skuteczność fluoksetyny w populacji pediatrycznej jest relatywnie niewielka. Wskaźnik odpowiedzi (definiowany jako redukcja punktacji w skali CSRS-R o 30%, będący pierwszorzędowym punktem końcowym) w pierwszym z dwóch podstawowych badań wykazał statystycznie istotną różnicę: 58% dla fluoksetyny w porównaniu z 32% dla placebo (p=0,013). W drugim badaniu wartości te wynosiły odpowiednio 65% dla fluoksetyny wobec 54% dla placebo (p=0,093). ¹¹

Analizując średnią bezwzględną zmianę punktacji w skali CSRS-R od wartości wyjściowej do końcowej, zaobserwowano istotne statystycznie różnice w obu badaniach: 20 punktów dla fluoksetyny wobec 11 dla placebo (p=0,002) w pierwszym badaniu oraz 22 punkty dla fluoksetyny wobec 15 dla placebo (p<0,001) w drugim badaniu. <sup data-drug="Seronil" data-section="Właściwości farmakodynamiczne" title="W obydwu tych badaniach średnia bezwzględna zmiana punktacji w skali CSRS-R od punktu wyjścia do punktu końcowego wynosiła 20 dla fluoksetyny względem 11 dla placebo, P=0,002 oraz 22 dla fluoksetyny względem 15 dla placebo, P12

Wpływ na wzrost u dzieci i młodzieży

W ramach oceny bezpieczeństwa stosowania analizowano wpływ fluoksetyny na parametry wzrastania u dzieci i młodzieży. Po 19 tygodniach terapii w badaniu klinicznym zaobserwowano, że pacjenci pediatryczni leczeni fluoksetyną uzyskali średnio o 1,1 cm mniejszy wzrost (p=0,004) oraz o 1,1 kg mniejszą masę ciała (p=0,008) w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. ¹³

Uzupełnieniem tych danych jest retrospektywne badanie obserwacyjne z dobraną grupą kontrolną, w którym średni czas ekspozycji na fluoksetynę wynosił 1,8 roku. W tym dłuższym horyzoncie czasowym u pacjentów pediatrycznych leczonych fluoksetyną nie stwierdzono istotnych statystycznie różnic w zakresie wzrostu (po skorygowaniu wobec przewidywanego przyrostu) w porównaniu z nieleczonymi osobami z grupy kontrolnej (różnica 0,0 cm, p=0,9673). ¹⁴