Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu leczniczego Rispolept

Produkt leczniczy Rispolept, zawierający jako substancję czynną rysperydon, wymaga zastosowania szeregu środków ostrożności oraz zwrócenia uwagi na specjalne ostrzeżenia związane z jego stosowaniem. Przedstawione poniżej informacje stanowią szczegółowy opis potencjalnych zagrożeń oraz wytyczne dotyczące monitorowania pacjentów podczas terapii rysperydonem.¹

Populacja pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem

Szczególną uwagę należy zwrócić na podawanie rysperydonu u osób w podeszłym wieku z otępieniem ze względu na potencjalnie zwiększone ryzyko zgonu w tej grupie pacjentów.² W metaanalizie 17 kontrolowanych badań klinicznych wykazano, że u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem przyjmujących atypowe leki przeciwpsychotyczne występowała zwiększona umieralność w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Średni wiek zmarłych pacjentów wynosił 86 lat (w przedziale od 67 do 100 lat).³

Jednoczesne stosowanie furosemidu

Szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu i furosemidu u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo obserwowano wyższą śmiertelność w grupie otrzymującej jednocześnie rysperydon i furosemid (7,3%; średni wiek pacjentów wynosił 89 lat, w przedziale od 75 do 97 lat) w porównaniu do pacjentów leczonych samym rysperydonem (3,1%) lub samym furosemidem (4,1%).⁴ Chociaż dotychczas nie ustalono jednoznacznego mechanizmu patofizjologicznego wyjaśniającego to zjawisko, należy dokładnie rozważyć stosunek korzyści do ryzyka przed podjęciem decyzji o jednoczesnym podawaniu tych leków. Istotnym czynnikiem ryzyka, niezależnie od stosowanego leczenia, jest odwodnienie, którego należy unikać u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem.⁵

Zdarzenia niepożądane naczyniowo-mózgowe (CVAE)

W randomizowanych badaniach klinicznych z kontrolą placebo przeprowadzonych u pacjentów z otępieniem przyjmujących atypowe leki przeciwpsychotyczne zaobserwowano około trzykrotne zwiększenie ryzyka wystąpienia zdarzeń niepożądanych naczyniowo-mózgowych.⁷

Należy poinformować pacjentów i ich opiekunów o konieczności natychmiastowego zgłaszania objawów takich jak nagłe osłabienie lub zdrętwienie twarzy, rąk lub nóg, a także problemów z mową lub widzeniem.⁸ Rispolept należy stosować wyłącznie w krótkotrwałym leczeniu uporczywej agresji u pacjentów z otępieniem w chorobie Alzheimera o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego, wspierając metody niefarmakologiczne i gdy istnieje ryzyko, że pacjent będzie stanowił zagrożenie dla siebie lub innych.⁹

Niedociśnienie ortostatyczne

Ze względu na blokujący wpływ rysperydonu na receptory alfa, może wystąpić niedociśnienie (ortostatyczne), zwłaszcza w początkowej fazie dostosowywania dawki.¹⁰ Obserwowano także klinicznie istotne niedociśnienie przy jednoczesnym stosowaniu rysperydonu z lekami przeciwnadciśnieniowymi. Należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z chorobami układu krążenia, takimi jak niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia, odwodnienie, hipowolemia oraz choroby naczyniowo-mózgowe.¹¹

Leukopenia, neutropenia i agranulocytoza

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Rispolept, zgłaszano wystąpienie leukopenii, neutropenii i agranulocytozy.¹² Pacjentów z istotną klinicznie leukopenią w wywiadzie należy monitorować przez pierwsze miesiące leczenia. Przy pierwszych objawach istotnego klinicznie zmniejszenia liczby leukocytów, przy braku innych czynników przyczynowych, należy rozważyć zaprzestanie podawania leku.¹³

Pacjenci ze znaczącą klinicznie neutropenią wymagają uważnej obserwacji pod kątem występowania gorączki lub innych objawów infekcji. W przypadku ciężkiej neutropenii (bezwzględna liczba neutrofilów < 1 x 10⁹/l) należy zaprzestać stosowania produktu leczniczego Rispolept i monitorować liczbę leukocytów do czasu normalizacji wyników.¹⁴

Późne dyskinezy i objawy pozapiramidowe

Leki o właściwościach antagonistycznych wobec receptorów dopaminowych mogą powodować późne dyskinezy, charakteryzujące się rytmicznymi, mimowolnymi ruchami, zwłaszcza w obrębie języka i twarzy.¹⁵ Wystąpienie objawów pozapiramidowych jest czynnikiem ryzyka rozwoju późnych dyskinez. W przypadku pojawienia się objawów późnych dyskinez, należy rozważyć przerwanie leczenia wszelkimi lekami przeciwpsychotycznymi.¹⁶

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów otrzymujących jednocześnie leki psychostymulujące (np. metylofenidat) i rysperydon, gdyż mogą wystąpić objawy pozapiramidowe podczas dostosowywania dawki jednego lub obu leków.¹⁷ Zaleca się stopniowe wycofywanie terapii stymulantem.

Złośliwy zespół neuroleptyczny

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano występowanie złośliwego zespołu neuroleptycznego, który charakteryzuje się: podwyższeniem temperatury ciała, sztywnością mięśni, niestabilnością układu autonomicznego, zaburzeniami świadomości i zwiększeniem aktywności fosfokinazy kreatynowej w surowicy.¹⁸ Dodatkowe objawy mogą obejmować mioglobinurię (rabdomioliza) i ostrą niewydolność nerek. W takim przypadku należy przerwać stosowanie wszystkich leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu leczniczego Rispolept.¹⁹

Choroba Parkinsona i otępienie z obecnością ciał Lewy’ego

Przed przepisaniem leków przeciwpsychotycznych, w tym produktu Rispolept, pacjentom z chorobą Parkinsona lub otępieniem z obecnością ciał Lewy’ego, lekarze powinni dokładnie rozważyć stosunek ryzyka do korzyści.²⁰ Rysperydon może zaostrzyć przebieg choroby Parkinsona. Ponadto, u pacjentów obu tych grup może występować zwiększone ryzyko wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego oraz zwiększona wrażliwość na leki przeciwpsychotyczne.²¹ Objawy zwiększonej wrażliwości obejmują: splątanie, zaburzenie świadomości, niestabilność postawy z częstymi upadkami, towarzyszące objawom pozapiramidowym.²²

Hiperglikemia, cukrzyca i zwiększenie masy ciała

Podczas leczenia produktem Rispolept obserwowano wystąpienie hiperglikemii, cukrzycy oraz zaostrzenie przebiegu wcześniej istniejącej cukrzycy.²³ W niektórych przypadkach zgłaszano wcześniejsze zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym. Kwasica ketonowa była zgłaszana bardzo rzadko, a śpiączka cukrzycowa rzadko.²⁴

Zaleca się prowadzenie odpowiedniej obserwacji klinicznej zgodnie z wytycznymi terapii przeciwpsychotycznej. U pacjentów leczonych jakimkolwiek atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, w tym produktem Rispolept, należy obserwować objawy hiperglikemii (takie jak: polidypsja, poliuria, nadmierne łaknienie i osłabienie), a pacjentów z cukrzycą należy regularnie badać pod kątem kontroli glikemii.²⁵

Podczas stosowania produktu Rispolept stwierdzano przypadki znacznego zwiększenia masy ciała, dlatego zaleca się jej regularne kontrolowanie.²⁶

Hiperprolaktynemia

Hiperprolaktynemia jest częstym działaniem niepożądanym występującym podczas leczenia produktem Rispolept.²⁷ Zaleca się badanie stężenia prolaktyny w osoczu u pacjentów, u których występują działania niepożądane prawdopodobnie związane z prolaktyną, takie jak:

• ginekomastia
• zaburzenia miesiączkowania
• brak owulacji
• zaburzenia płodności
• zmniejszone libido
• zaburzenia wzwodu
• mlekotok

²⁸

Badania hodowli tkankowych wskazują, że prolaktyna może stymulować wzrost komórek nowotworowych w guzach piersi u ludzi.²⁹ Chociaż w badaniach klinicznych i epidemiologicznych nie stwierdzono wyraźnego związku z podawanymi lekami przeciwpsychotycznymi, należy zachować ostrożność u pacjentów z wywiadem w tym kierunku. Rispolept należy stosować z ostrożnością u pacjentów ze stwierdzonymi wcześniej hiperprolaktynemią lub guzami prolaktynozależnymi.³⁰

Wydłużenie odstępu QT

Wydłużenie odstępu QT było bardzo rzadko zgłaszane po wprowadzeniu rysperydonu do obrotu.³¹ Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwpsychotycznych, należy zachować ostrożność przepisując rysperydon pacjentom z:

• rozpoznaną chorobą sercowo-naczyniową
• wydłużeniem odstępu QT w wywiadzie rodzinnym
• bradykardią
• zaburzeniem równowagi elektrolitowej (niedoborem potasu lub magnezu)

gdyż rysperydon może zwiększać ryzyko wystąpienia arytmii.³²

Ostrożność należy zachować również w przypadku stosowania rysperydonu jednocześnie z innymi lekami, o których wiadomo, że wydłużają odstęp QT.³³

Inne istotne ostrzeżenia i środki ostrożności

Drgawki

Należy zachować ostrożność podczas stosowania produktu Rispolept u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub z innymi stanami, które mogą obniżać próg drgawkowy.³⁴

Priapizm

W związku z działaniem blokującym receptor alfa-adrenergiczny, podczas leczenia produktem Rispolept może wystąpić priapizm (przedłużona, bolesna erekcja wymagająca interwencji medycznej).³⁵

Regulacja temperatury ciała

Lekom przeciwpsychotycznym przypisywano właściwość zakłócania zdolności organizmu do obniżania temperatury podstawowej ciała.³⁶ Należy zachować ostrożność w przypadku przepisywania produktu Rispolept pacjentom, u których mogą wystąpić czynniki sprzyjające podwyższeniu podstawowej temperatury ciała, takie jak:

• wykonywanie intensywnego wysiłku fizycznego
• narażenie na działanie ekstremalnie wysokich temperatur
• jednoczesne przyjmowanie leków o działaniu przeciwcholinergicznym
• odwodnienie

³⁷

Działanie przeciwwymiotne

W badaniach przedklinicznych rysperydonu obserwowano jego działanie przeciwwymiotne.³⁸ W przypadku stosowania leku u ludzi, działanie to może maskować objawy przedmiotowe i podmiotowe przedawkowania niektórych leków lub stany takie jak:

• niedrożność jelit
• zespół Reye’a
• nowotwór mózgu

³⁹

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek mają mniejszą zdolność wydalania czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu niż dorośli z prawidłową czynnością nerek.⁴⁰ Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby mają zwiększone stężenie wolnej frakcji rysperydonu w osoczu.⁴¹ W obu przypadkach konieczne może być dostosowanie dawki.

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa

Podczas stosowania leków przeciwpsychotycznych zgłaszano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (VTE).⁴² Ze względu na często występujące u pacjentów leczonych lekami przeciwpsychotycznymi nabyte czynniki ryzyka VTE, przed rozpoczęciem leczenia i podczas leczenia produktem Rispolept należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka tej choroby i podjąć odpowiednie działania zapobiegawcze.⁴³

Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki

U pacjentów przyjmujących leki o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne, w tym Rispolept, stwierdzano podczas operacji usunięcia zaćmy śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS).⁴⁴ Zespół IFIS może zwiększać ryzyko powikłań ocznych w trakcie i po zabiegu. Przed zabiegiem należy poinformować wykonującego zabieg okulistę o aktualnym lub wcześniejszym przyjmowaniu leków o działaniu antagonistycznym na receptory alfa1a-adrenergiczne.⁴⁵ Nie ustalono możliwych korzyści z odstawienia leków blokujących receptory alfa1a-adrenergiczne przed zabiegiem usunięcia zaćmy i należy to rozważyć wobec ryzyka przerwania leczenia przeciwpsychotycznego.⁴⁶

Specjalne środki ostrożności dotyczące stosowania u dzieci i młodzieży

Przed przepisaniem rysperydonu dzieciom i młodzieży z zaburzeniami zachowania należy przeprowadzić dokładną analizę fizycznych i społecznych przyczyn zachowań agresywnych.⁴⁷ W tej populacji należy dokładnie obserwować działanie sedatywne rysperydonu ze względu na możliwy wpływ na zdolność uczenia się. Zmiana czasu podawania rysperydonu może zmniejszyć wpływ sedacji na koncentrację u dzieci i młodzieży.⁴⁸

Podawanie rysperydonu wiązało się z umiarkowanym zwiększeniem masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI). Zaleca się pomiar masy ciała przed leczeniem oraz regularne jej monitorowanie.⁴⁹ Zmiany wzrostu stwierdzane w długotrwałych, otwartych badaniach rozszerzonych, mieściły się w normach określonych dla danego wieku. Wpływ długotrwałego leczenia rysperydonem na dojrzewanie płciowe i wzrost nie został wystarczająco zbadany.⁵⁰

Ze względu na możliwość wpływu dłużej trwającej hiperprolaktynemii na rozwój fizyczny i dojrzewanie płciowe dzieci i młodzieży, należy prowadzić regularną ocenę kliniczną stanu endokrynologicznego pacjenta, obejmującą:⁵¹

• pomiary wzrostu
• pomiary masy ciała
• ocenę dojrzewania płciowego
• kontrolę występowania miesiączkowania
• monitorowanie innych potencjalnych działań prolaktynozależnych

Wyniki obserwacyjnego badania przeprowadzonego po wprowadzeniu produktu do obrotu wykazały, że osoby w wieku od 8 do 16 lat, narażone na działanie rysperydonu, były o około 3,0 do 4,8 cm wyższe niż osoby, które stosowały inne nietypowe leki przeciwpsychotyczne.⁵² W badaniu tym nie określono, czy ekspozycja na rysperydon miała jakikolwiek wpływ na ostateczną wysokość osób dorosłych, ani czy skutek ten był następstwem bezpośredniego działania rysperydonu na wzrost kości, wpływem samej choroby na wzrost kości, czy też wynikiem lepszej kontroli choroby, co skutkowałoby zwiększeniem wzrostu.⁵³

Podczas leczenia rysperydonem należy regularnie kontrolować występowanie objawów pozapiramidowych oraz innych zaburzeń ruchu.⁵⁴

Informacje o substancjach pomocniczych

Tabletki powlekane Rispolept zawierają laktozę. Pacjenci z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinni przyjmować tego produktu leczniczego.⁵⁵

Zawartość laktozy w poszczególnych dawkach tabletek powlekanych wynosi:

• Rispolept, 1 mg: 131 mg laktozy jednowodnej
• Rispolept, 2 mg: 130 mg laktozy jednowodnej
• Rispolept, 3 mg: 195 mg laktozy jednowodnej
• Rispolept, 4 mg: 260 mg laktozy jednowodnej

⁵⁶

Tabletki powlekane zawierają mniej niż 1 mmol sodu (23 mg) w dawce, czyli są zasadniczo „wolne od sodu”.⁵⁷

Tabletki powlekane Rispolept, 2 mg, zawierają żółcień pomarańczową (E110) – z tego względu mogą powodować reakcje alergiczne.⁵⁸⁵⁹