Właściwości farmakodynamiczne
Risperon 3 mg

Właściwości farmakodynamiczne rysperydonu

Rysperydon, jako składnik aktywny produktu leczniczego Risperon, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako „Inne leki przeciwpsychotyczne” i posiada kod klasyfikacji ATC: N05A X08. Charakterystyka farmakodynamiczna rysperydonu obejmuje szereg mechanizmów działania oraz potwierdzoną klinicznie skuteczność w różnych wskazaniach psychiatrycznych.¹

Mechanizm działania

Rysperydon wyróżnia się jako wybiórczy antagonista monoaminergiczny o unikatowych właściwościach farmakologicznych. Substancja ta charakteryzuje się wysokim powinowactwem do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz receptorów dopaminergicznych D2. Dodatkowo rysperydon wiąże się z receptorami alfa-1-adrenergicznymi, a także, choć z mniejszym powinowactwem, z receptorami histaminergicznymi H1 i receptorami alfa-2-adrenergicznymi. Co istotne z punktu widzenia profilu działań niepożądanych, rysperydon nie wykazuje powinowactwa do receptorów cholinergicznych.²

Pomimo silnego działania antagonistycznego wobec receptorów D2, co jest podstawą korzystnego wpływu na objawy wytwórcze schizofrenii, rysperydon w mniejszym stopniu niż klasyczne neuroleptyki ogranicza aktywność motoryczną i wywołuje katalepsję. Ta właściwość wynika ze zrównoważonego ośrodkowego działania antagonistycznego zarówno na receptory serotoninergiczne, jak i dopaminergiczne, co może znacząco zmniejszać prawdopodobieństwo wystąpienia pozapiramidowych działań niepożądanych. Jednocześnie takie zbalansowane działanie rozszerza zakres terapeutyczny rysperydonu na objawy negatywne i zaburzenia afektywne występujące w przebiegu schizofrenii.³

Skuteczność kliniczna

Schizofrenia

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałej terapii schizofrenii została potwierdzona w czterech badaniach klinicznych trwających od 4 do 8 tygodni, które objęły ponad 2500 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla schizofrenii. Badania te wykazały zróżnicowaną metodologię i dostarczyły kompleksowych danych na temat efektywności terapeutycznej rysperydonu.⁴

W 6-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, w którym stosowano stopniowe zwiększanie dawki rysperydonu do 10 mg na dobę (podawane w dwóch dawkach podzielonych), wykazano wyższą skuteczność rysperydonu w porównaniu z placebo według oceny w skali Brief Psychiatric Rating Scale (BPRS).⁵

Kolejne 8-tygodniowe badanie kontrolowane placebo oceniało skuteczność czterech stałych dawek rysperydonu (2 mg, 6 mg, 10 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie). Wszystkie badane grupy dawkowe wykazały lepsze wyniki w skali Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.⁶

W 8-tygodniowym badaniu porównującym pięć stałych dawek rysperydonu (1 mg, 4 mg, 8 mg, 12 mg i 16 mg na dobę, podawanych dwa razy dziennie), stwierdzono lepsze wyniki w skali PANSS dla grup otrzymujących dawki 4 mg, 8 mg i 16 mg na dobę w porównaniu z grupą otrzymującą 1 mg rysperydonu na dobę. Rezultaty te wskazują na zależność efektu terapeutycznego od dawki.⁷

W krótszym, 4-tygodniowym badaniu kontrolowanym placebo, porównującym dwie stałe dawki rysperydonu (4 mg i 8 mg na dobę, podawane raz dziennie), obie badane grupy uzyskały lepsze wyniki w skali PANSS w porównaniu z placebo. Poprawa obejmowała zarówno całkowity wynik PANSS, jak i miarę odpowiedzi definiowaną jako ponad 20% zmniejszenie całkowitego wyniku PANSS.^{20% zmniejszenia całkowitego wyniku PANSS).”>8}

Długoterminową skuteczność rysperydonu oceniono w badaniu przeprowadzonym wśród dorosłych pacjentów ambulatoryjnych, spełniających w większości kryteria DSM-IV dla schizofrenii i klinicznie stabilnych przez co najmniej 4 tygodnie podczas przyjmowania leków przeciwpsychotycznych. Pacjenci zostali losowo przydzieleni do grup otrzymujących rysperydon w dawce od 2 mg do 8 mg na dobę lub haloperydol, a następnie obserwowani przez okres od 1 do 2 lat pod kątem wystąpienia nawrotów choroby. Analiza wyników wykazała znacząco dłuższy czas do wystąpienia nawrotu u pacjentów leczonych rysperydonem w porównaniu z pacjentami otrzymującymi haloperydol.⁹

Epizody maniakalne w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych

Skuteczność rysperydonu w monoterapii ostrych epizodów manii związanych z zaburzeniem dwubiegunowym typu I została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych badaniach kontrolowanych placebo, przeprowadzonych z udziałem około 820 pacjentów z zaburzeniami dwubiegunowymi typu I, diagnozowanymi według kryteriów DSM-IV. Badania wykazały, że rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 3 mg w dwóch badaniach i 2 mg w jednym badaniu) był znacząco bardziej skuteczny od placebo w zakresie głównego punktu końcowego, tj. zmiany wyniku w skali Young Mania Rating Scale (YMRS) w tygodniu 3. w porównaniu do wartości początkowej.¹⁰

Wtórne wyniki skuteczności były spójne z wynikami głównymi. Odnotowano, że odsetek pacjentów, u których po 3 tygodniach terapii wystąpiło zmniejszenie o co najmniej 50% łącznego wyniku YMRS w stosunku do wyniku początkowego, był znacząco większy w grupie rysperydonu niż w grupie placebo.¹¹

W jednym z trzech badań wykorzystano również grupę otrzymującą haloperydol oraz zastosowano 9-tygodniową, podwójnie zaślepioną fazę podtrzymującą. Skuteczność terapeutyczna rysperydonu utrzymywała się przez cały 9-tygodniowy okres leczenia podtrzymującego. Zmiana wyniku w skali YMRS w stosunku do wartości początkowej postępowała w trakcie badania i w 12. tygodniu była porównywalna dla rysperydonu i haloperydolu.¹²

Skuteczność rysperydonu podawanego w skojarzeniu ze środkami stabilizującymi nastrój w leczeniu ostrej manii została potwierdzona w dwóch 3-tygodniowych, podwójnie zaślepionych badaniach obejmujących około 300 pacjentów spełniających kryteria DSM-IV dla zaburzeń dwubiegunowych typu I.¹³

W pierwszym badaniu wykazano, że rysperydon w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg na dobę), podawany łącznie z litem lub walproinianem, zapewniał lepsze wyniki niż monoterapia litem lub walproinianem. Efekt ten dotyczył głównego punktu końcowego, którym była zmiana całkowitego wyniku w skali YMRS w tygodniu 3. w porównaniu z wartością początkową.¹⁴

W drugim 3-tygodniowym badaniu rysperydon podawany w dawce od 1 mg do 6 mg na dobę (z dawką początkową 2 mg na dobę) w skojarzeniu z litem, walproinianem lub karbamazepiną pierwotnie nie wykazał przewagi nad monoterapią wymienionymi stabilizatorami nastroju w zakresie obniżania wyniku w skali YMRS. Jednakże szczegółowa analiza wyjaśniła, że przyczyną tego wyniku była najprawdopodobniej indukcja klirensu rysperydonu i 9-hydroksyrysperydonu przez karbamazepinę, co prowadziło do osiągania niższych niż terapeutyczne stężeń rysperydonu i jego aktywnego metabolitu. Gdy w analizie post-hoc wykluczono pacjentów przyjmujących karbamazepinę, wykazano że rysperydon w skojarzeniu z litem lub walproinianem powodował większe obniżenie wyniku w skali YMRS w porównaniu z monoterapią litem lub walproinianem.¹⁵

Uporczywa agresja u pacjentów z otępieniem

Skuteczność rysperydonu w leczeniu Behawioralnych i Psychologicznych Objawów Demencji (BPSD) została potwierdzona w trzech podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach obejmujących 1150 pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem o nasileniu umiarkowanym do ciężkiego. Badane objawy obejmowały zaburzenia zachowania, takie jak agresja, pobudzenie, psychoza, nadmierna aktywność i zaburzenia afektywne.¹⁶

W pierwszym badaniu zastosowano stałe dawki rysperydonu wynoszące 0,5 mg, 1 mg i 2 mg na dobę. W pozostałych dwóch badaniach stosowano elastyczne dawkowanie w zakresie od 0,5 mg do 4 mg na dobę oraz od 0,5 mg do 2 mg na dobę. Wyniki badań wykazały statystycznie istotną i klinicznie znaczącą skuteczność rysperydonu w leczeniu agresji oraz mniej wyraźną, ale istotną skuteczność w leczeniu pobudzenia i psychozy u osób starszych z otępieniem. Oceny dokonano za pomocą skal Behavioural Pathology In Alzheimer’s Disease Rating Scale (BEHAVE-AD) oraz Cohen-Mansfield Agitation Inventory (CMAI).¹⁷

Co istotne, działanie terapeutyczne rysperydonu było niezależne od szeregu czynników, takich jak: wynik w skali Mini-Mental State Examination (MMSE) a więc stopień zaawansowania otępienia, uspokajające właściwości rysperydonu, obecność lub brak psychozy, a także od typu otępienia (choroba Alzheimera, otępienie naczyniowe lub mieszane).¹⁸

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Zaburzenia zachowania

Skuteczność rysperydonu w krótkotrwałym leczeniu zachowań destrukcyjnych została potwierdzona w dwóch podwójnie zaślepionych, kontrolowanych placebo badaniach przeprowadzonych na grupie 240 pacjentów w wieku od 5 do 12 lat. U wszystkich badanych zdiagnozowano zaburzenia zachowania (DBD, disruptive behaviour disorders) według kryteriów DSM-IV oraz stwierdzono graniczną funkcję intelektualną lub łagodne do umiarkowanego zaburzenie zdolności uczenia się i/lub upośledzenie psychiczne.¹⁹

W obu badaniach wykazano, że rysperydon w dawkach od 0,02 do 0,06 mg/kg masy ciała na dobę był znacząco skuteczniejszy od placebo w odniesieniu do głównego punktu końcowego, tj. zmiany wyniku w podskali Conduct Problem skali Nisonger-Child Behaviour Rating Form (N-CBRF) w 6. tygodniu w porównaniu do wartości początkowej. Rezultaty te świadczą o istotnej skuteczności rysperydonu w kontrolowaniu zachowań destrukcyjnych u dzieci z deficytami poznawczymi.²⁰