Wpływ radiofarmaceutyków na płodność, ciążę i laktację – informacje dla lekarzy

Stosowanie radiofarmaceutyków u kobiet w wieku rozrodczym wymaga szczególnej uwagi ze strony personelu medycznego. Poniższe wytyczne dotyczące produktu POLGENTEC (generator radionuklidu zawierający 99Mo/99mTc) o aktywności 2-120 GBq powinny być uwzględnione w procesie kwalifikacji pacjentek do badań z użyciem preparatów znakowanych technetem-99m.¹

Postępowanie u kobiet w ciąży

Przy kwalifikacji kobiet w wieku rozrodczym do badań z wykorzystaniem radiofarmaceutyków zawierających nadtechnecjan-99mTc należy bezwzględnie wykluczyć ciążę. Jeżeli u pacjentki nie wystąpiła miesiączka w przewidywanym terminie, należy domniemywać, że jest w ciąży do momentu jednoznacznego wykluczenia tego stanu. W przypadku wątpliwości dotyczących potencjalnej ciąży (brak miesiączki, nieregularne cykle miesiączkowe itp.), lekarz powinien zaproponować alternatywne metody diagnostyczne niezwiązane z ekspozycją na promieniowanie jonizujące, o ile takie metody są dostępne.²

Należy pamiętać, że nadtechnecjan-99mTc swobodnie przenika przez barierę łożyskową, co powoduje ekspozycję płodu na promieniowanie jonizujące. Badania radioizotopowe u kobiet ciężarnych można wykonywać wyłącznie w sytuacjach, gdy są one absolutnie niezbędne i gdy spodziewane korzyści diagnostyczne przewyższają potencjalne ryzyko związane z ekspozycją płodu na promieniowanie.³

Dawki promieniowania dla macicy i potencjalne ryzyko dla płodu

Oceniając ryzyko związane z ekspozycją płodu na promieniowanie jonizujące, należy uwzględnić dawki pochłonięte przez macicę przy różnych sposobach podania preparatów znakowanych technetem-99m:⁴

Zgodnie z zaleceniami ochrony radiologicznej, dawki pochłonięte przekraczające 0,5 mGy powinny być traktowane jako potencjalnie szkodliwe dla płodu. Lekarz kierujący na badanie z wykorzystaniem radiofarmaceutyków musi mieć świadomość tego progu dawki przy podejmowaniu decyzji o wykonaniu badania u kobiety w ciąży.⁵

Zalecenia dla kobiet karmiących piersią

W przypadku konieczności przeprowadzenia badania z użyciem radiofarmaceutyków u kobiet karmiących piersią, lekarz powinien rozważyć:⁶

• Możliwość odroczenia badania do czasu zakończenia karmienia piersią
• Wybór radiofarmaceutyku o najkorzystniejszym profilu wydzielania w mleku matki

W sytuacji, gdy wykonanie badania jest niezbędne, należy postępować zgodnie z poniższymi zaleceniami:⁷

1. Nadtechnecjan sodu Na99mTcO4 – przerwać karmienie piersią na 12 godzin po podaniu radiofarmaceutyku
2. Erytrocyty znakowane metodą in vivo lub in vivo/in vitro – przerwać karmienie piersią na 12 godzin po podaniu radiofarmaceutyku
3. Erytrocyty znakowane metodą in vitro – przerwa w karmieniu piersią nie jest konieczna, należy jednak unikać podawania dziecku pierwszej porcji pokarmu uzyskanej po podaniu radiofarmaceutyku

Generalną zasadą podczas stosowania radiofarmaceutyków u kobiet karmiących piersią jest powrót do karmienia dopiero wtedy, gdy poziom radioaktywności w mleku nie spowoduje u dziecka ekspozycji na dawkę przekraczającą 1 mSv. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności przestrzegania tych zaleceń w celu zminimalizowania narażenia dziecka na promieniowanie jonizujące.⁸

Informacje dodatkowe dla personelu medycznego

Należy pamiętać, że generator radionuklidu POLGENTEC zawiera radionuklid macierzysty 99Mo w postaci molibdenianu sodu Na299MoO4 o aktywności od 2,3 GBq do 137 GBq oraz radionuklid pochodny 99mTc w postaci nadtechnecjanu sodu Na99mTcO4 o aktywności od 2 GBq do 120 GBq (wartości określone na dzień kalibracji). W wyniku rozpadu promieniotwórczego 99Mo (T1/2=66 h, E=740 keV) powstaje 99mTc (T1/2=6,01 h, E=141 keV), który następnie przechodzi w quasi stabilny 99Tc (T1/2 = 2,13×105 lat).⁹