Wprowadzenie do właściwości farmakodynamicznych

Omeprazol, substancja czynna produktu leczniczego Omeprazole Noridem, należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (IPP), stosowanych w zaburzeniach wydzielania kwasu solnego w żołądku (kod ATC: A02BC01). Omeprazole Noridem w postaci proszku do sporządzania roztworu do infuzji zawiera 40 mg omeprazolu w postaci 42,6 mg soli sodowej omeprazolu. Po odtworzeniu, 1 ml roztworu zawiera 0,4 mg omeprazolu.¹

Mechanizm działania

Omeprazol jest racemiczną mieszaniną dwóch enancjomerów, której działanie opiera się na wysoce specyficznym mechanizmie redukcji wydzielania kwasu solnego w żołądku. Substancja ta działa jako swoisty inhibitor pompy protonowej w komórkach okładzinowych żołądka. Charakteryzuje się szybkim działaniem i zapewnia skuteczną kontrolę objawów poprzez odwracalne hamowanie wydzielania kwasu solnego przy podawaniu raz na dobę.²

Mechanizm działania omeprazolu polega na jego kumulacji i aktywacji w kwaśnym środowisku kanalików wewnątrzkomórkowych komórek okładzinowych żołądka. W tej lokalizacji hamuje działanie enzymu ATP-azy H+,K+, czyli pompy protonowej. Efekt ten koncentruje się na końcowym etapie procesu powstawania kwasu solnego i jest zależny od dawki. Omeprazol bardzo skutecznie hamuje zarówno podstawowe, jak i stymulowane wydzielanie kwasu, niezależnie od rodzaju bodźca stymulującego.³

Właściwości farmakodynamiczne szczegółowe

Wszystkie obserwowane efekty farmakodynamiczne omeprazolu można wyjaśnić jego wpływem na sekrecję kwasu solnego w żołądku.⁴

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Dożylne podanie omeprazolu wywołuje u ludzi zależne od dawki zahamowanie wydzielania kwasu solnego. Dla uzyskania natychmiastowego zmniejszenia kwaśności wewnątrzżołądkowej, porównywalnego z efektem powtarzanego podawania doustnej dawki 20 mg, zalecana pierwsza dawka dożylna wynosi 40 mg. Podanie takiej dawki prowadzi do natychmiastowej redukcji kwaśności wewnątrzżołądkowej, ze średnim zmniejszeniem w okresie 24 godzin wynoszącym 90%, zarówno po wstrzyknięciu dożylnym, jak i po wlewie dożylnym.⁵

Istotne jest, że stopień hamowania wydzielania kwasu solnego koreluje bezpośrednio z wielkością pola pod krzywą stężenia omeprazolu w osoczu w czasie (AUC), a nie z aktualnym stężeniem leku w danym punkcie czasowym. Co ważne, podczas leczenia omeprazolem nie obserwowano zjawiska tachyfilaksji.⁶

Wpływ na bakterie H. pylori

Zakażenie Helicobacter pylori ma istotny związek z chorobą wrzodową dwunastnicy i żołądka. Bakteria ta stanowi główny czynnik rozwoju zapalenia błony śluzowej żołądka. H. pylori wraz z kwasem solnym są kluczowymi czynnikami w patogenezie choroby wrzodowej. Ponadto, H. pylori jest głównym czynnikiem etiologicznym zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka żołądka.⁷

Eradykacja H. pylori za pomocą terapii skojarzonej omeprazolem i antybiotykami prowadzi do wysokiego odsetka wygojenia i długotrwałej remisji choroby wrzodowej.⁸

Inne efekty hamowania wydzielania kwasu solnego

Długotrwałe leczenie omeprazolem może prowadzić do nieznacznego zwiększenia częstości występowania torbieli gruczołowych żołądka. Zjawisko to stanowi fizjologiczną konsekwencję znacznego zahamowania wydzielania kwasu solnego. Torbiele te mają charakter łagodny i prawdopodobnie ustępują samoistnie.⁹

Zmniejszona kwaśność soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny (w tym wywołana przez inhibitory pompy protonowej), przyczynia się do zwiększenia populacji bakterii normalnie występujących w przewodzie pokarmowym. Leczenie preparatami redukującymi wydzielanie kwasu solnego może nieznacznie podwyższać ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego wywoływanych przez takie bakterie jak:

• Salmonella
• Campylobacter
• Clostridium difficile (szczególnie u pacjentów hospitalizowanych)

¹⁰

Podczas leczenia produktami hamującymi wydzielanie kwasu solnego obserwuje się wzrost stężenia gastryny w surowicy, co stanowi odpowiedź na zmniejszone wydzielanie kwasu. Wraz ze zmniejszeniem kwaśności żołądka wzrasta też stężenie chromograniny A (CgA). Zwiększone stężenie CgA może zakłócać badania diagnostyczne wykonywane w kierunku guzów neuroendokrynnych. Zgodnie z dostępnymi danymi, zaleca się przerwanie leczenia inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni przed planowanym oznaczeniem CgA. Pozwala to na powrót stężenia CgA, które mogło zostać fałszywie podwyższone w wyniku leczenia inhibitorami pompy protonowej, do wartości mieszczących się w zakresie referencyjnym.¹¹

U niektórych pacjentów, zarówno dzieci jak i dorosłych, poddawanych długotrwałemu leczeniu omeprazolem zaobserwowano zwiększenie liczby komórek ECL (enterochromaffinopodobnych), co może mieć związek ze zwiększonym stężeniem gastryny w surowicy. Obserwacja ta nie jest jednak uważana za istotną klinicznie.¹²

Charakterystyka postaci farmaceutycznej

Omeprazole Noridem jest dostępny w postaci białego lub prawie białego proszku do sporządzania roztworu do infuzji. Po rozpuszczeniu i rozcieńczeniu, roztwór charakteryzuje się określonymi parametrami pH:

¹³