Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Omeprazol wchodzi w istotne interakcje z wieloma lekami, co wynika z jego wpływu na farmakokinetykę substancji czynnych oraz z oddziaływania innych leków na metabolizm samego omeprazolu. Interakcje te można podzielić na kilka grup w zależności od mechanizmu działania.

Wpływ zmian pH żołądka na wchłanianie innych leków

Omeprazol, hamując wydzielanie kwasu solnego w żołądku, zmienia pH treści żołądkowej, co może istotnie wpływać na wchłanianie innych substancji leczniczych. Zależnie od właściwości fizykochemicznych danej substancji, zmiana pH może prowadzić zarówno do zmniejszenia, jak i zwiększenia jej wchłaniania z przewodu pokarmowego.¹

Interakcje z lekami przeciwwirusowymi

Szczególnie istotne są interakcje z lekami przeciwwirusowymi stosowanymi w leczeniu HIV. Jednoczesne stosowanie omeprazolu z nelfinawirem jest przeciwwskazane ze względu na znaczące (około 40%) zmniejszenie stężenia nelfinawiru w osoczu oraz zmniejszenie stężenia jego aktywnego metabolitu M8 o 75-90%.²

Podobnie, nie zaleca się jednoczesnego stosowania omeprazolu z atazanawirem. Omeprazol w dawce 40 mg raz na dobę powoduje zmniejszenie ekspozycji na atazanawir o 75% przy standardowym dawkowaniu (atazanawir 300 mg/rytonawir 100 mg). Nawet zwiększenie dawki atazanawiru do 400 mg nie kompensuje tego spadku. Również mniejsza dawka omeprazolu (20 mg) powoduje spadek ekspozycji na atazanawir o około 30%.³

W przypadku sakwinawiru obserwuje się odwrotne zjawisko – jednoczesne podawanie omeprazolu zwiększa stężenie sakwinawiru w osoczu o około 70%, co było dobrze tolerowane przez pacjentów z zakażeniem HIV.⁴

Interakcje z lekami przeciwgrzybiczymi

Omeprazol istotnie zmniejsza wchłanianie kilku leków przeciwgrzybiczych, co może prowadzić do zmniejszenia ich skuteczności klinicznej. Dotyczy to pozakonazolu, ketokonazolu, itrakonazolu i zaleca się unikanie jednoczesnego stosowania omeprazolu z tymi lekami, szczególnie z pozakonazolem.⁵

Interakcje z lekami metabolizowanymi przez CYP2C19

Omeprazol jest umiarkowanym inhibitorem izoenzymu CYP2C19, który jest głównym enzymem uczestniczącym w jego metabolizmie. Z tego powodu omeprazol może zmniejszać metabolizm innych leków również metabolizowanych przez CYP2C19, zwiększając ich ogólnoustrojową ekspozycję.⁶

Do leków takich należą:

• R-warfaryna i inni antagoniści witaminy K – może dojść do nasilenia działania przeciwzakrzepowego
• Cylostazol – omeprazol w dawce 40 mg zwiększa Cmax i AUC cylostazolu odpowiednio o 18% i 26%, a jego głównego metabolitu o 29% i 69%⁷
• Diazepam – może dojść do nasilenia i przedłużenia działania sedatywnego
• Fenytoina – zaleca się kontrolowanie stężenia fenytoiny w osoczu przez pierwsze 2 tygodnie po rozpoczęciu leczenia omeprazolem oraz dostosowanie dawki przy zakończeniu terapii omeprazolem⁸

Interakcje z digoksyną

Jednoczesne podawanie omeprazolu (20 mg na dobę) i digoksyny zwiększa biodostępność digoksyny o około 10%. Choć objawy toksyczności są rzadkie, zaleca się zachowanie ostrożności, szczególnie u osób w podeszłym wieku i przy stosowaniu dużych dawek omeprazolu. W takich przypadkach wskazane jest monitorowanie stężenia terapeutycznego digoksyny.⁹

Interakcje z klopidogrelem

Omeprazol zmniejsza przekształcanie klopidogrelu do jego aktywnego metabolitu przez hamowanie CYP2C19. W badaniach klinicznych wykazano, że jednoczesne podawanie omeprazolu (80 mg) z klopidogrelem prowadziło do zmniejszenia ekspozycji na aktywny metabolit klopidogrelu o 46% (dzień 1) i 42% (dzień 5). Skutkowało to również zmniejszeniem hamowania agregacji płytek (IPA) o 47% po 24 godzinach i o 30% w dniu 5.¹⁰

Warto zauważyć, że podawanie klopidogrelu i omeprazolu o różnych porach dnia nie zapobiega tej interakcji. Dane z badań obserwacyjnych i klinicznych dotyczące wpływu tej interakcji na ryzyko poważnych incydentów sercowo-naczyniowych są niespójne.¹¹

Interakcje z erlotynibem

Wchłanianie erlotynibu jest istotnie zmniejszone podczas jednoczesnego stosowania z omeprazolem, co może prowadzić do zmniejszenia skuteczności terapeutycznej. Z tego powodu należy unikać jednoczesnego stosowania tych leków.¹²

Interakcje z takrolimusem

Opisywano zwiększenie stężenia takrolimusa w surowicy podczas jednoczesnego stosowania z omeprazolem. W takiej sytuacji zaleca się dokładne monitorowanie stężenia takrolimusa oraz czynności nerek (klirens kreatyniny), a także dostosowywanie dawki leku w zależności od potrzeb.¹³

Interakcje z metotreksatem

U niektórych pacjentów stosujących jednocześnie metotreksat i inhibitory pompy protonowej opisywano zwiększenie stężenia metotreksatu. W przypadku stosowania dużych dawek metotreksatu należy rozważyć czasowe odstawienie omeprazolu.¹⁴

Wpływ innych substancji na farmakokinetykę omeprazolu

Inhibitory CYP2C19 i/lub CYP3A4

Omeprazol jest metabolizowany przez enzymy CYP2C19 i CYP3A4. Substancje hamujące te enzymy (np. klarytromycyna, worykonazol) mogą prowadzić do zwiększenia stężenia omeprazolu w surowicy przez spowolnienie jego metabolizmu. Na przykład jednoczesne leczenie worykonazolem skutkowało ponad dwukrotnym zwiększeniem ekspozycji na omeprazol.¹⁵

Zwykle dostosowanie dawki omeprazolu nie jest konieczne ze względu na dobrą tolerancję dużych dawek. Należy jednak rozważyć modyfikację dawkowania u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby oraz przy długotrwałym leczeniu.¹⁶

Induktory CYP2C19 i/lub CYP3A4

Substancje indukujące enzymy CYP2C19 lub CYP3A4 (takie jak ryfampicyna czy dziurawiec) mogą powodować zmniejszenie stężenia omeprazolu w surowicy przez przyspieszenie jego metabolizmu, co może prowadzić do zmniejszenia skuteczności terapeutycznej.¹⁷

Interakcje omeprazolu z alkoholem

Chociaż w charakterystyce produktu leczniczego nie opisano bezpośrednich interakcji omeprazolu z alkoholem, należy zwrócić uwagę na kilka istotnych aspektów tej potencjalnej interakcji:

• Metabolizm wątrobowy – zarówno omeprazol, jak i alkohol są metabolizowane w wątrobie, co teoretycznie może prowadzić do konkurencji o enzymy metabolizujące
• Wpływ na śluzówkę żołądka – alkohol może nasilać podrażnienie śluzówki żołądka, co może przeciwdziałać leczniczemu efektowi omeprazolu
• Interakcje pośrednie – szczególną ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu omeprazolu, alkoholu i innych leków, np. warfaryny czy diazepamu, gdyż może dojść do nasilenia działania tych leków

Zaleca się unikanie spożywania alkoholu podczas leczenia omeprazolem, szczególnie u pacjentów z chorobą wrzodową, refluksem żołądkowo-przełykowym lub zapaleniem błony śluzowej żołądka.

Tabela interakcji omeprazolu z innymi lekami