Właściwości farmakokinetyczne pantoprazolu

Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę właściwości farmakokinetycznych pantoprazolu – substancji czynnej preparatu Nolpaza 20 mg, ze szczególnym uwzględnieniem procesów wchłaniania, dystrybucji, metabolizmu i eliminacji leku, a także jego zachowania u wybranych grup pacjentów.¹

Wchłanianie

Pantoprazol charakteryzuje się szybkim wchłanianiem po podaniu doustnym. Już po pojedynczej dawce doustnej 20 mg, maksymalne stężenie w surowicy krwi (Cmax) osiąga wartość 1-1,5 µg/ml po około 2,0-2,5 godziny od przyjęcia leku. Co istotne, wartości te pozostają stałe również po podaniu wielokrotnym.²

Farmakokinetyka pantoprazolu wykazuje charakter liniowy w zakresie dawek od 10 do 80 mg, zarówno przy podaniu doustnym, jak i dożylnym, co oznacza, że stężenie leku w osoczu wzrasta proporcjonalnie do podanej dawki. Nie obserwuje się różnic w farmakokinetyce po podaniu pojedynczej dawki w porównaniu do dawkowania wielokrotnego.³

Biodostępność bezwzględna pantoprazolu w postaci tabletki wynosi około 77%. Ważną informacją kliniczną jest fakt, że jednoczesne spożywanie pokarmu nie wpływa na wartość parametru AUC (pole pod krzywą stężenia leku w funkcji czasu), maksymalne stężenie w surowicy, a tym samym na biodostępność leku. Pokarm może jedynie nieznacznie opóźnić proces wchłaniania pantoprazolu.⁴

Dystrybucja

Pantoprazol charakteryzuje się wysokim stopniem wiązania z białkami osocza, wynoszącym około 98%. Objętość dystrybucji leku jest stosunkowo niewielka i wynosi około 0,15 l/kg, co wskazuje na dystrybucję głównie w przestrzeni pozakomórkowej.⁵

Metabolizm

Metabolizm pantoprazolu zachodzi prawie wyłącznie w wątrobie. Główny szlak metaboliczny obejmuje demetylację katalizowaną przez izoenzym CYP2C19 układu cytochromu P450, po której następuje sprzęganie z siarczanem. Dodatkowe szlaki metaboliczne obejmują procesy utleniania z udziałem izoenzymu CYP3A4.⁶

Eliminacja

Okres półtrwania pantoprazolu w fazie eliminacji jest stosunkowo krótki i wynosi około 1 godziny. Klirens leku kształtuje się na poziomie około 0,1 l/h/kg. Należy podkreślić, że w pojedynczych przypadkach obserwowano opóźnienie eliminacji pantoprazolu.⁷

Istotnym aspektem farmakodynamicznym jest fakt, że okres półtrwania pantoprazolu w fazie eliminacji nie koreluje z dłuższym okresem działania farmakologicznego (zahamowaniem wydzielania kwasu solnego). Wynika to ze specyficznego wiązania się pantoprazolu z pompą protonową w komórkach okładzinowych żołądka.⁸

Metabolity pantoprazolu są wydalane głównie przez nerki (około 80% podanej dawki), natomiast pozostała część jest eliminowana z kałem. Głównym metabolitem, wykrywanym zarówno w osoczu, jak i w moczu, jest demetylopantoprazol sprzężony z siarczanem. Okres półtrwania tego metabolitu (około 1,5 godziny) jest nieznacznie dłuższy niż okres półtrwania związku macierzystego.⁹

Właściwości farmakokinetyczne w specjalnych grupach pacjentów

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, włączając osoby poddawane dializie, nie jest konieczna modyfikacja dawkowania pantoprazolu. Analogicznie jak u osób zdrowych, okres półtrwania pantoprazolu pozostaje krótki. W trakcie dializy usuwana jest jedynie niewielka ilość leku.¹⁰

Chociaż okres półtrwania głównego metabolitu jest umiarkowanie wydłużony (2-3 godzin) u pacjentów z niewydolnością nerek, jego wydalanie pozostaje szybkie i nie obserwuje się kumulacji leku w organizmie.¹¹

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z marskością wątroby (klasa A i B według klasyfikacji Child-Pugh) obserwuje się wydłużenie okresu półtrwania pantoprazolu z 1 godziny do 3-6 godzin oraz 3-5-krotny wzrost wartości AUC. Jednocześnie maksymalne stężenie leku w surowicy (Cmax) zwiększa się tylko nieznacznie, około 1,3-krotnie w porównaniu ze zdrowymi osobami.¹²

Pacjenci w podeszłym wieku

U osób w podeszłym wieku obserwuje się niewielkie zwiększenie wartości AUC i Cmax w porównaniu z młodszymi osobami, jednak różnice te nie mają istotnego znaczenia klinicznego i nie wymagają modyfikacji dawkowania.¹³

Pacjenci wolno metabolizujący

U około 3% populacji europejskiej występuje brak aktywności enzymu CYP2C19. Osoby te określane są jako wolno metabolizujące. W tej grupie pacjentów metabolizm pantoprazolu jest prawdopodobnie katalizowany głównie przez izoenzym CYP3A4.¹⁴

Po podaniu pojedynczej dawki 40 mg pantoprazolu, średnie pole pod krzywą AUC jest około 6-krotnie większe u osób wolno metabolizujących niż u osób z funkcjonalnym enzymem CYP2C19 (tzw. osoby szybko metabolizujące). Średnie stężenie leku w surowicy zwiększa się o około 60%. Pomimo tych różnic, nie ma konieczności modyfikacji dawkowania pantoprazolu w tej grupie pacjentów.¹⁵

Dzieci i młodzież

Farmakokinetyka pantoprazolu była oceniana również w populacji pediatrycznej:

• Po podaniu pojedynczej dawki doustnej 20 mg lub 40 mg pantoprazolu dzieciom w wieku 5-16 lat, wartości AUC i Cmax były porównywalne z wartościami uzyskiwanymi u dorosłych.¹⁶
• Po podaniu pojedynczej dawki dożylnej 0,8 lub 1,6 mg/kg pantoprazolu dzieciom w wieku 2-16 lat nie stwierdzono istotnego związku pomiędzy klirensem pantoprazolu a wiekiem lub masą ciała. Wartości AUC i objętość dystrybucji były zgodne z danymi uzyskanymi u osób dorosłych.¹⁷

Parametry farmakokinetyczne pantoprazolu – podsumowanie