Działania niepożądane leku Nidrazid

Lek Nidrazid (izoniazyd) 100 mg w tabletkach może wywoływać szereg działań niepożądanych, których częstość i nasilenie zwiększają się wraz z dawką. Szczególnie narażeni są pacjenci w złym stanie ogólnym (np. niedożywieni), z chorobami metabolicznymi (np. cukrzycą), z nadczynnością tarczycy, niewydolnością nerek oraz osoby określane jako „wolno acetylujące”.¹

Najczęstsze działania niepożądane

Do najczęściej odnotowywanych działań niepożądanych należą zaburzenia układu nerwowego oraz czynności wątroby. Objawami hepatotoksyczności są zwykle: jadłowstręt, nudności, zmęczenie i osłabienie. Umiarkowane zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (aminotransferaz) w surowicy występuje u 10-20% pacjentów, najczęściej w 4.-6. miesiącu leczenia, choć może pojawić się w dowolnym momencie terapii.²

Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że częstość występowania działania hepatotoksycznego zwiększa się z wiekiem, będąc rzadkim u pacjentów poniżej 20 lat i wzrastając do 2,3% u pacjentów powyżej 50 roku życia.³

Działania neuropsychiatryczne

Izoniazyd może powodować zaburzenia psychiczne, w tym psychozy, szczególnie u pacjentów w złym stanie ogólnym, z zaburzeniami metabolicznymi (cukrzyca, nadczynność tarczycy), osób z chorobą alkoholową i padaczką. Lek może również zwiększać częstość napadów padaczkowych u pacjentów z padaczką. W przypadku stosowania dużych dawek izoniazydu mogą wystąpić drgawki.⁴

Działania hepatotoksyczne

Przypadki żółtaczki i zapalenia wątroby zwykle występują 4-8 tygodni lub nawet kilka miesięcy po rozpoczęciu leczenia. Zgłaszano przypadki ciężkiego zapalenia wątroby, w skrajnych przypadkach prowadzące do śmierci. W przypadku jawnego klinicznie zapalenia wątroby, przebiegającego z takimi objawami jak nudności, wymioty i zmęczenie, konieczne jest natychmiastowe przerwanie stosowania leku.⁵

Inne istotne działania niepożądane

Wśród innych działań niepożądanych związanych z terapią izoniazydem obserwuje się występowanie przeciwciał przeciwjądrowych w badaniach diagnostycznych. Częstym działaniem niepożądanym jest również niedobór pirydoksyny, który może przyczyniać się do wystąpienia objawów neurologicznych.⁶

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Działania niepożądane izoniazydu są zróżnicowane i mogą dotyczyć wielu układów organizmu. Ryzyko ich wystąpienia zależy od dawki, indywidualnych predyspozycji pacjenta oraz współwystępujących chorób. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę najważniejszych działań niepożądanych.⁷

Zaburzenia wątroby

Hepatotoksyczność jest jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych izoniazydu. Objawia się zwiększeniem aktywności aminotransferaz w surowicy, hiperbilirubinemią, rozwojem żółtaczki, a w cięższych przypadkach zapaleniem wątroby o różnym nasileniu. Objawy hepatotoksyczności najczęściej obejmują jadłowstręt, nudności, zmęczenie i osłabienie.⁸

W większości przypadków wzrost aktywności enzymów wątrobowych jest przejściowy i ustępuje bez konieczności przerywania leczenia. Jednak w niektórych przypadkach może rozwinąć się postępująca niewydolność wątroby, czasami ze skutkiem śmiertelnym. Dlatego niezwykle istotne jest monitorowanie czynności wątroby podczas leczenia izoniazydem.⁹

Zaburzenia neurologiczne

Działania niepożądane dotyczące układu nerwowego są jednymi z najczęściej występujących podczas terapii izoniazydem. Obejmują one neuropatię obwodową z parestezjami, bóle głowy, zawroty głowy, a w rzadszych przypadkach skurcze mięśni i zapalenie nerwu wzrokowego.¹⁰

Z nieustaloną częstością mogą również wystąpić: toksyczna encefalopatia, zaburzenia pamięci, utrata odruchów ścięgnistych oraz osłabienie mięśni. Rozwój neuropatii obwodowej jest związany z niedoborem pirydoksyny (witaminy B6), który może być wywołany przez izoniazyd. Dlatego w wielu przypadkach zaleca się suplementację pirydoksyny podczas leczenia izoniazydem.¹¹

Zaburzenia psychiczne

Do często występujących zaburzeń psychicznych zalicza się drażliwość i niepokój, a także bardziej poważne stany, takie jak psychoza (mania, katatonia, paranoja). Z nieustaloną częstością mogą wystąpić zaburzenia psychotyczne wywołane przyjmowaną substancją, określane jako psychoza toksyczna.¹²

Zaburzenia skórne

Rzadko występują skórne reakcje alergiczne, pokrzywka, świąd, wyprysk, wysypka, rumień oraz zmiany pelagryczne. Z nieustaloną częstością zgłaszano poważne, zagrażające życiu reakcje skórne, takie jak toksyczna nekroliza naskórka (zespół Lyella), zespół DRESS (objawy układowe eozynofilii), zespół Stevensa-Johnsona oraz pęcherzycę.¹³

Zaburzenia hematologiczne

Bardzo rzadko mogą wystąpić zaburzenia krwi i układu chłonnego, takie jak agranulocytoza, niedokrwistość hemolityczna, niedokrwistość syderoblastyczna, niedokrwistość aplastyczna, małopłytkowość, eozynofilia oraz limfadenopatia.¹⁴

Tabela działań niepożądanych

Szczególne grupy ryzyka

Zwiększone ryzyko wystąpienia działań niepożądanych oraz ich nasilenie obserwuje się u następujących grup pacjentów:¹⁵

• Pacjenci „wolno acetylujący” – osoby z genetycznie uwarunkowanym wolniejszym metabolizmem izoniazydu, co prowadzi do wyższych stężeń leku w organizmie
• Pacjenci w podeszłym wieku – ryzyko hepatotoksyczności wzrasta z wiekiem, szczególnie powyżej 50 roku życia
• Pacjenci niedożywieni – gorszy stan ogólny zwiększa ryzyko działań niepożądanych
• Pacjenci z chorobami metabolicznymi – szczególnie z cukrzycą
• Pacjenci z nadczynnością tarczycy
• Pacjenci z niewydolnością nerek
• Osoby z chorobą alkoholową – większe ryzyko zaburzeń psychicznych i hepatotoksyczności
• Pacjenci z padaczką – izoniazyd może zwiększać częstość napadów padaczkowych

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia objawów sugerujących zapalenie wątroby, takich jak nudności, wymioty i zmęczenie, konieczne jest natychmiastowe przerwanie stosowania izoniazydu i konsultacja z lekarzem.¹⁶

Przy wystąpieniu objawów neuropatii obwodowej często zaleca się suplementację pirydoksyny (witaminy B6), która może zapobiegać lub łagodzić te objawy.

Ważne jest monitorowanie czynności wątroby poprzez regularne badania aktywności aminotransferaz podczas leczenia izoniazydem, szczególnie u pacjentów z grup zwiększonego ryzyka.

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:¹⁷

• Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Tel: + 48 22 49 21 301
• Fax: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu lub przedstawicielowi podmiotu odpowiedzialnego w Polsce.¹⁸