Właściwości farmakokinetyczne izoniazydu

Izoniazyd (INH) jest kluczowym lekiem przeciwgruźliczym o specyficznych właściwościach farmakokinetycznych, które determinują jego zastosowanie kliniczne. Stężenie terapeutyczne izoniazydu w surowicy mieści się w zakresie 0,5-12 mg/l, co stanowi przedział skuteczności klinicznej leku.¹

Wchłanianie izoniazydu

Po podaniu doustnym izoniazyd charakteryzuje się szybkim i niemal całkowitym wchłanianiem z przewodu pokarmowego. Maksymalne stężenie leku we krwi osiągane jest w czasie 1-2 godzin po przyjęciu tabletki. Biodostępność izoniazydu podanego drogą doustną jest wysoka i wynosi około 90%. Należy zwrócić uwagę, że jednoczesne przyjmowanie pokarmu zmniejsza wchłanianie leku, co może wpływać na jego efektywność terapeutyczną.²

Dystrybucja w organizmie

Izoniazyd cechuje się doskonałą penetracją do tkanek i płynów ustrojowych. Lek łatwo przenika do:

• Płynu mózgowo-rdzeniowego – osiągając stężenie na poziomie 20% stężenia w osoczu, co jest kluczowe w leczeniu gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych
• Mleka kobiet karmiących piersią – co ma znaczenie przy ocenie bezpieczeństwa stosowania leku w okresie laktacji
• Wysięków, plwociny i kału – co zapewnia odpowiednie stężenie w miejscach typowych dla infekcji gruźliczej

Lek charakteryzuje się również zdolnością do przenikania przez barierę łożyska, co ma istotne znaczenie przy stosowaniu u kobiet w ciąży. Izoniazyd w niewielkim stopniu wiąże się z białkami osocza, co zwiększa jego frakcję wolną i aktywną biologicznie.³

Objętość dystrybucji izoniazydu wynosi 0,6-0,75 l/kg, co wskazuje na dobrą penetrację leku do tkanek. Typowe stężenie leku w osoczu po podaniu terapeutycznej dawki kształtuje się w przedziale 3-5 µg/ml.⁴

Metabolizm i eliminacja

Metabolizm izoniazydu zachodzi głównie w wątrobie. Lek podlega niemal całkowitej biotransformacji, przede wszystkim w procesie acetylacji. Powstałe metabolity są nieaktywne farmakologicznie i zostają wydalone z moczem. Co istotne, mimo intensywnego metabolizmu, skuteczność terapeutyczna izoniazydu nie ulega znaczącemu obniżeniu.⁵

Biologiczny okres półtrwania izoniazydu wykazuje znaczne zróżnicowanie międzyosobnicze i jest ściśle związany z indywidualnym tempem acetylacji, które wynosi 1,5-4 godziny. Szybkość procesu acetylacji jest uwarunkowana genetycznie i wyróżnia się dwa fenotypy metaboliczne:

• Wolni acetylatorzy – u których dochodzi do zwiększonego stężenia izoniazydu w osoczu, co wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych
• Szybcy acetylatorzy – u których metabolizm leku przebiega sprawniej

Należy zaznaczyć, że tempo acetylacji nie wpływa w sposób istotny na skuteczność terapeutyczną leku, natomiast może mieć znaczenie dla jego profilu bezpieczeństwa.⁶

Wydalanie leku

Eliminacja izoniazydu odbywa się głównie przez nerki. W ciągu 24 godzin od podania doustnego około 70% dawki jest wydalane z moczem w wyniku przesączania kłębuszkowego. Z całkowitej dawki podanej doustnie, jedynie 4-14% jest wydalane w postaci niezmienionej, natomiast większość jest eliminowana w formie metabolitów. Niewielka część podanej dawki przedostaje się również do światła jelita i jest wydalana z kałem.⁷