Właściwości farmakodynamiczne

Gabapentyna, substancja czynna produktu leczniczego Neurontin 600, należy do grupy farmakoterapeutycznej inne leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, oznaczonej kodem ATC: N02BF01. Jej właściwości farmakodynamiczne obejmują szeroki zakres działania zarówno w ośrodkowym układzie nerwowym jak i na poziomie molekularnym.¹

Mechanizm działania

Gabapentyna charakteryzuje się zdolnością do szybkiego przenikania bariery krew-mózg, co pozwala jej zapobiegać występowaniu napadów drgawkowych w licznych modelach padaczki u zwierząt. Co istotne z punktu widzenia mechanizmu działania, gabapentyna nie wykazuje powinowactwa do receptorów GABA typu A ani B, nie wpływa również na metabolizm kwasu gamma-aminomasłowego (GABA).²

Głównym mechanizmem działania gabapentyny jest jej wysokie powinowactwo do podjednostki alfa 2 delta (α2δ) zależnych od potencjału kanałów wapniowych. Badania sugerują, że właśnie to wiązanie z podjednostką α2δ może odgrywać kluczową rolę w działaniu przeciwdrgawkowym gabapentyny obserwowanym w modelach zwierzęcych. Kompleksowe badania nie wykazały istnienia innych miejsc wiązania dla gabapentyny poza podjednostką α2δ.³

Dane pochodzące z licznych przedklinicznych modeli wskazują, że w działaniu farmakologicznym gabapentyny, poprzez wiązanie z podjednostką α2δ, może dochodzić do zmniejszenia uwalniania przekaźników pobudzających w ośrodkowym układzie nerwowym. Efekt ten może stanowić podstawę działania przeciwdrgawkowego leku. Należy jednak podkreślić, że znaczenie tych mechanizmów dla efektu przeciwdrgawkowego u ludzi nie zostało jeszcze w pełni ustalone.⁴

Działanie przeciwbólowe

Gabapentyna wykazuje także skuteczność w licznych przedklinicznych modelach bólu u zwierząt. Badacze sugerują, że swoiste wiązanie gabapentyny z podjednostką α2δ prowadzi do wystąpienia różnorodnych efektów, które mogą odpowiadać za działanie przeciwbólowe obserwowane w modelach zwierzęcych. To działanie przeciwbólowe może występować zarówno na poziomie rdzenia kręgowego, jak i w wyższych ośrodkach mózgowych, dzięki interakcjom ze zstępującymi szlakami hamującymi ból. Podobnie jak w przypadku działania przeciwdrgawkowego, kliniczne znaczenie tych właściwości przedklinicznych w kontekście efektu terapeutycznego u ludzi pozostaje niewyjaśnione.⁵

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Ocenę skuteczności klinicznej gabapentyny przeprowadzono w badaniu dotyczącym terapii dodanej w leczeniu napadów częściowych u dzieci w wieku 3-12 lat. Badanie wykazało widoczną, choć nieistotną statystycznie, różnicę w 50% odpowiedzi na leczenie, z przewagą grupy otrzymującej gabapentynę w porównaniu z grupą placebo.⁶

W ramach dodatkowych analiz post-hoc (po fakcie) oceniono odpowiedź na leczenie w zależności od wieku pacjentów. Analizy te nie wykazały statystycznie istotnego wpływu wieku na skuteczność leczenia, zarówno przy traktowaniu wieku jako zmiennej ciągłej, jak i dychotomicznej (grupy wiekowe 3-5 oraz 6-12 lat).⁷

Dane przedstawione w powyższej tabeli pokazują, że w grupie dzieci młodszych (<6 lat) stosujących gabapentynę odpowiedź na leczenie wyniosła 23,5% w porównaniu do 19,0% w grupie placebo (p=0,7362). W grupie dzieci starszych (6-12 lat) odpowiedź na leczenie wyniosła 20,8% w grupie gabapentyny wobec 17,2% w grupie placebo (p=0,5144). Pomimo tendencji wskazującej na lepszą odpowiedź w grupie otrzymującej gabapentynę, różnice te nie osiągnęły istotności statystycznej.⁸