Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania MST Continus

Produkt MST Continus (siarczan morfiny) wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności podczas terapii, gdyż zawiera silny opioid o dużym potencjale wywoływania działań niepożądanych. Personel medyczny zalecający ten lek powinien dokładnie zapoznać się z poniższymi informacjami dotyczącymi bezpieczeństwa stosowania.¹

Przeciwwskazania stosowania

Nie zaleca się podawania produktu MST Continus w następujących sytuacjach:²

• pacjentom przed operacją oraz przez 24 godziny po operacji
• pacjentom w wieku poniżej 12 lat
• dzieciom i młodzieży w wieku powyżej 12 lat w leczeniu bólu pooperacyjnego

Grupy pacjentów wysokiego ryzyka

Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania MST Continus, a w razie konieczności należy rozważyć redukcję dawki u pacjentów z następującymi schorzeniami i stanami:³

• Uzależnienia i zaburzenia psychiczne:
  • uzależnienie od opioidów
  • psychiczne uzależnienie od leków, substancji psychotropowych i(lub) alkoholu
  • zaburzenia związane z używaniem opioidów (OUD, ang. Opioid Use Disorder)
  • delirium tremens
• Zaburzenia oddechowe:
  • ciężkie zaburzenia czynności ośrodka oddechowego i czynności płuc
  • depresja oddechowa
  • ciężka postać serca płucnego
  • centralny bezdech senny
• Zaburzenia neurologiczne:
  • uraz głowy
  • zmiany śródczaszkowe lub podwyższone ciśnienie śródczaszkowe
  • zaburzenia świadomości o nieznanym pochodzeniu
  • padaczka lub zwiększona skłonność do drgawek
• Zaburzenia układu moczowo-płciowego:
  • przerost gruczołu krokowego z zaleganiem moczu w pęcherzu (ryzyko rozerwania pęcherza)
  • zwężenie cewki moczowej
  • kolka nerkowa
• Zaburzenia układu pokarmowego i wątroby:
  • ciężkie zaburzenia czynności wątroby
  • zaburzenia czynności dróg żółciowych
  • zapalenie trzustki
  • nieswoiste zapalenie jelit
• Zaburzenia endokrynologiczne:
  • niedoczynność tarczycy
  • niewydolność kory nadnerczy
  • guz chromochłonny
• Inne stany:
  • niedociśnienie tętnicze związane z hipowolemią
  • ciężkie zaburzenia czynności nerek
  • podeszły wiek
  • zaparcia

Szczególnej uwagi wymagają pacjenci w wieku podeszłym oraz dzieci ze względu na zwiększoną wrażliwość na morfinę. Terapię należy rozpoczynać od małych dawek, stopniowo je zwiększając, a nie od razu od wysokich wartości.⁴

Depresja oddechowa

Depresja ośrodka układu oddechowego stanowi podstawowe ryzyko związane z przedawkowaniem opioidów. Pacjent podczas terapii MST Continus wymaga uważnej obserwacji pod kątem objawów depresji oddechowej i nadmiernego uspokojenia. Zaleca się edukację pacjentów i ich opiekunów odnośnie rozpoznawania tych objawów.⁵

Zaburzenia oddychania podczas snu

MST Continus może wywoływać zaburzenia oddychania podczas snu, w tym centralny bezdech senny (CBS) oraz hipoksemię (obniżony poziom tlenu we krwi). Objawy tych zaburzeń obejmują:⁶

• przerwy w oddychaniu podczas snu
• nocne przebudzenia spowodowane dusznością
• trudności w utrzymaniu ciągłości snu
• nadmierna senność w ciągu dnia

W przypadku zaobserwowania powyższych objawów, pacjent powinien niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym, który może rozważyć zmniejszenie dawki leku. Ryzyko centralnego bezdechu sennego zwiększa się wraz ze wzrostem dawki opioidu. U pacjentów z już istniejącym bezdechem sennym, opioidy mogą dodatkowo pogorszyć ten stan. W przypadku pacjentów z CBS należy rozważyć zmniejszenie całkowitej dobowej dawki opioidu.⁷

Ciężkie skórne działania niepożądane

Podczas leczenia morfiną obserwowano wystąpienie ostrej uogólnionej osutki krostkowej (AGEP, ang. acute generalized exanthematous pustulosis), która może stanowić zagrożenie życia lub prowadzić do zgonu. Większość takich reakcji rozwija się w ciągu pierwszych 10 dni terapii. Pacjenta należy poinformować o objawach AGEP i zalecić natychmiastowy kontakt z lekarzem w przypadku ich wystąpienia.⁸

W przypadku wystąpienia objawów AGEP należy natychmiast przerwać stosowanie morfiny i rozważyć wdrożenie alternatywnej metody leczenia.⁹

Zaburzenia czynności wątroby i dróg żółciowych

Morfina może powodować zaburzenia funkcji wątroby oraz wywoływać skurcz zwieracza Oddiego, co skutkuje wzrostem ciśnienia w drogach żółciowych i ryzykiem wystąpienia objawów dotyczących dróg żółciowych oraz zapalenia trzustki.¹⁰

Produkt MST Continus, ze względu na swoje działanie spazmogenne na zwieracze, może prowadzić do wystąpienia napadów kolki żółciowej lub nerkowej. Należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu morfiny po zabiegach chirurgicznych, zwłaszcza w obrębie dróg żółciowych, oraz u pacjentów z ostrym zapaleniem trzustki.¹¹

Interakcje z lekami uspokajającymi

Podczas stosowania MST Continus jednocześnie z lekami o działaniu hamującym na ośrodkowy układ nerwowy należy zachować szczególną ostrożność.¹²

Szczególne ryzyko wiąże się z jednoczesnym stosowaniem MST Continus i leków uspokajających, takich jak benzodiazepiny lub leki pochodne. Takie połączenie może prowadzić do:¹³

• nadmiernego uspokojenia
• depresji oddechowej
• śpiączki
• śmierci

Leczenie skojarzone z lekami uspokajającymi należy stosować wyłącznie u pacjentów, u których nie są dostępne alternatywne metody terapii. W przypadku konieczności zastosowania terapii skojarzonej należy:¹⁴

• zastosować najmniejszą skuteczną dawkę
• ograniczyć czas leczenia do minimum
• dokładnie monitorować pacjenta pod kątem objawów depresji oddechowej i nadmiernego uspokojenia
• poinformować pacjenta i jego opiekunów o możliwych objawach niepożądanych

Zaburzenia związane z używaniem opioidów

Wielokrotne podawanie opioidów, takich jak MST Continus, może prowadzić do rozwoju tolerancji oraz uzależnienia fizycznego i psychicznego.¹⁵

Długotrwałe stosowanie MST Continus może prowadzić do wystąpienia zaburzeń związanych z używaniem opioidów (OUD). Ryzyko to zwiększa się wraz ze wzrostem dawki i wydłużeniem czasu leczenia. Nadużywanie lub celowe niewłaściwe stosowanie produktu MST Continus może skutkować przedawkowaniem i/lub zgonem.¹⁶

Czynniki zwiększające ryzyko OUD obejmują:¹⁷

• wywiad osobisty lub rodzinny nadużywania substancji psychoaktywnych (w tym alkoholu)
• aktualne używanie wyrobów tytoniowych
• zaburzenia psychiczne w wywiadzie (np. ciężka depresja, zaburzenia lękowe, zaburzenia osobowości)

Przed rozpoczęciem oraz w trakcie leczenia produktem MST Continus należy:¹⁸

• uzgodnić z pacjentem cele leczenia i plan jego zakończenia
• informować pacjenta o ryzyku i objawach OUD
• zalecić pacjentowi niezwłoczny kontakt z lekarzem w przypadku wystąpienia objawów OUD

Konieczne jest monitorowanie pacjenta pod kątem zachowań wskazujących na aktywne poszukiwanie leku (np. zbyt wczesne prośby o uzupełnianie zapasu). Należy również przeprowadzać przegląd równocześnie stosowanych opioidów i leków psychoaktywnych (np. benzodiazepin). W przypadku pacjentów z objawami OUD należy rozważyć konsultację ze specjalistą leczenia uzależnień.¹⁹

Ostry zespół klatki piersiowej u pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową

Z powodu możliwego związku między ostrym zespołem klatki piersiowej (ACS) a stosowaniem morfiny u pacjentów z niedokrwistością sierpowatokrwinkową, otrzymujących morfinę w czasie kryzysu naczyniowo-okluzyjnego, konieczne jest uważne monitorowanie pacjenta pod kątem objawów ACS.²⁰

Hiperalgezja i tolerancja

Długotrwałe stosowanie produktu MST Continus może prowadzić do rozwoju tolerancji, co wymaga stopniowego zwiększania dawki w celu utrzymania kontroli bólu.²¹

U pacjentów może wystąpić zjawisko hiperalgezji (paradoksalne nasilenie odczuwania bólu), które nie ustępuje pomimo zwiększania dawki, szczególnie u osób leczonych dużymi dawkami. W takich przypadkach może być konieczne zmniejszenie dawki siarczanu morfiny lub zmiana na inny opioid.²²

Zaburzenia endokrynologiczne

Opioidy mogą wpływać na funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i osi podwzgórze-przysadka-gonady. Obserwowane zmiany obejmują:²³

• wzrost stężenia prolaktyny
• obniżenie poziomu kortyzolu w surowicy
• obniżenie poziomu testosteronu w surowicy

Zmiany hormonalne mogą manifestować się objawami klinicznymi, które wymagają odpowiedniego postępowania.

Niewydolność nadnerczy

Opioidowe leki przeciwbólowe mogą powodować nieodwracalną niewydolność nadnerczy, wymagającą obserwacji pacjenta i ewentualnego wdrożenia terapii zastępczej glikokortykosteroidami. Objawy niewydolności nadnerczy mogą obejmować:²⁴

• nudności i wymioty
• utratę apetytu
• zmęczenie i osłabienie
• zawroty głowy
• niskie ciśnienie krwi

U pacjentów z niewydolnością kory nadnerczy (np. choroba Addisona) należy monitorować stężenie kortyzolu w osoczu i w razie potrzeby wdrożyć suplementację kortykosteroidów.²⁵

Zaburzenia hormonów płciowych

Długotrwałe stosowanie opioidowych leków przeciwbólowych może wiązać się ze zmniejszeniem wydzielania hormonów płciowych i zwiększeniem wydzielania prolaktyny. Objawami mogą być:²⁶

• zmniejszenie popędu seksualnego
• impotencja
• brak miesiączki

Inne istotne ostrzeżenia

Interakcje z inhibitorami MAO

Morfinę należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów przyjmujących jednocześnie inhibitory monoaminooksydazy (MAO) lub w okresie 2 tygodni od zaprzestania ich stosowania.²⁷

Interakcje z ryfampicyną

Ryfampicyna może zmniejszać stężenie morfiny w osoczu. Należy monitorować działanie przeciwbólowe morfiny i odpowiednio dostosowywać dawkowanie zarówno w trakcie, jak i po zakończeniu leczenia ryfampicyną.²⁸

Interakcje z alkoholem

Jednoczesne spożywanie alkoholu podczas stosowania MST Continus może nasilać działania niepożądane leku. Z tego powodu należy unikać łączenia tych substancji.²⁹

Interakcje z doustnymi lekami przeciwpłytkowymi

W pierwszym dniu leczenia skojarzonego inhibitorem P2Y12 i morfiną obserwowano zmniejszoną skuteczność leczenia inhibitorem P2Y12, co należy uwzględnić w planowaniu terapii.³⁰

Przeciwwskazanie do podawania dożylnego

Podanie dożylnie postaci doustnej MST Continus może powodować ciężkie działania niepożądane.³¹

Zaburzenia jelitowe

Należy zachować szczególną ostrożność przy podejrzeniu możliwości wystąpienia niedrożności porażennej jelit i przerwać stosowanie leku w przypadku jej wystąpienia.³²

Morfina powoduje zaparcia, dlatego z chwilą rozpoczęcia leczenia należy wdrożyć odpowiednią profilaktykę zaparć.³³

Padaczka

U pacjentów z epilepsją w wywiadzie morfina może obniżać próg drgawkowy, co zwiększa ryzyko wystąpienia napadów.³⁴

Stosowanie przed zabiegami neurochirurgicznymi

Pacjentom, którzy mają być poddani chordotomii lub innemu zabiegowi zniesienia czucia bólu, nie należy podawać MST Continus na 12 godzin przed zabiegiem.³⁵

Sposób podawania

Tabletki MST Continus należy połykać w całości. Nie wolno ich dzielić, gryźć, żuć ani kruszyć, gdyż może to prowadzić do gwałtownego uwolnienia dawki i potencjalnie niebezpiecznego przedawkowania.³⁶

Ostrzeżenia dotyczące substancji pomocniczych

Poszczególne moce tabletek MST Continus zawierają substancje pomocnicze, które mogą wywoływać reakcje niepożądane:³⁷

Produkty MST Continus o mocach 30 mg oraz 60 mg zawierają barwnik żółcień pomarańczową (E 110), która może wywoływać reakcje alergiczne.³⁸