Działania niepożądane mitoksantronu

Mitoksantron (Mitoxantron Sandoz, 2 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji) jest lekiem, którego stosowanie wiąże się z szeregiem działań niepożądanych, które mogą mieć istotne konsekwencje kliniczne. W tej analizie szczegółowo przedstawiono profil bezpieczeństwa tego leku, ze szczególnym uwzględnieniem najpoważniejszych zagrożeń oraz częstości występowania poszczególnych działań niepożądanych.¹

Najważniejsze zagrożenia związane ze stosowaniem mitoksantronu

Profil bezpieczeństwa mitoksantronu charakteryzuje się dwoma najpoważniejszymi rodzajami działań niepożądanych: toksycznym działaniem na mięsień sercowy oraz supresją szpiku kostnego. Te dwa powikłania mogą mieć potencjalnie zagrażające życiu konsekwencje i wymagają szczególnej uwagi klinicznej.²

Najbardziej powszechne działania niepożądane, występujące u więcej niż 1 na 10 pacjentów, obejmują: niedokrwistość, leukopenię, neutropenię, zakażenia, zanik krwawień miesiączkowych, łysienie, nudności i wymioty.³

Kardiotoksyczność mitoksantronu

Toksyczne działanie na mięsień sercowy jest jednym z najpoważniejszych powikłań terapii mitoksantronem. Kardiotoksyczność może manifestować się jako potencjalnie nieodwracalna i prowadząca do zgonu zastoinowa niewydolność serca (CHF). Co istotne, powikłania kardiologiczne mogą rozwinąć się zarówno podczas aktywnego leczenia, jak również wiele miesięcy, a nawet lat po zakończeniu terapii.⁴

Ryzyko kardiotoksyczności wykazuje zależność od dawki skumulowanej leku. Dane z badań klinicznych wskazują, że u pacjentów onkologicznych, którzy otrzymali łączną dawkę 140 mg/m² powierzchni ciała (w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi chemioterapeutykami), skumulowane ryzyko rozwoju zastoinowej niewydolności serca wynosiło 2,6%.⁵

U pacjentów ze stwardnieniem rozsianym obserwowano przypadki nieprawidłowego zapisu EKG oraz zastoinowej niewydolności serca z obniżoną lewokomorową frakcją wyrzutową (poniżej 50%).<sup data-drug="Mitoxantron Sandoz" data-section="Działania niepożądane" title="Zgłoszono przypadki nieprawidłowego zapisu EKG; zgłaszano także przypadki zastoinowej niewydolności serca z lewokomorową frakcja wyrzutową 6

Toksyczność hematologiczna

Mielosupresja (zahamowanie czynności szpiku kostnego) stanowi działanie niepożądane ograniczające dawkę mitoksantronu. Jej nasilenie może być większe i czas trwania dłuższy u pacjentów, którzy wcześniej byli poddani chemioterapii lub radioterapii.⁷

W badaniu klinicznym obejmującym chorych z ostrą białaczką, znacząca mielosupresja wystąpiła u wszystkich leczonych pacjentów. Mediana najmniejszej liczby leukocytów wynosiła 400/μl (stopień 4 wg WHO), a płytek krwi 9500/μl (stopień 4 wg WHO). Warto podkreślić, że ocena nasilenia toksyczności hematologicznej u pacjentów z ostrą białaczką jest utrudniona, ponieważ typowe parametry oceny mielosupresji (liczba leukocytów i płytek krwi) są zakłócone przez zajęcie szpiku kostnego przez komórki białaczkowe.⁸

U pacjentów ze stwardnieniem rozsianym obserwuje się neutropenię, która może wystąpić po każdym podaniu leku. Zazwyczaj jest to stan przemijający, z najniższą liczbą leukocytów około 10 dni po infuzji i powrotem do wartości prawidłowych około 20. dnia. Raportowano również przypadki odwracalnej trombocytopenii.⁹

Ryzyko ostrej białaczki

Szczególnie niepokojącym powikłaniem stosowania mitoksantronu są zgłaszane przypadki ostrej białaczki szpikowej (AML), w tym przypadki zakończone zgonem, u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym.¹⁰

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci i młodzieży

Należy podkreślić, że leczenie mitoksantronem nie jest zalecane dla pacjentów pediatrycznych. Bezpieczeństwo stosowania i skuteczność leku w tej grupie wiekowej nie zostały dotychczas określone.¹¹

Szczegółowe zestawienie działań niepożądanych mitoksantronu

Poniższa tabela przedstawia działania niepożądane mitoksantronu na podstawie danych z badań klinicznych i spontanicznych zgłoszeń zarówno we wskazaniach onkologicznych, jak i w leczeniu stwardnienia rozsianego. Częstość występowania określono zgodnie z następującą konwencją: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (<1/10 000); częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych).<sup data-drug="Mitoxantron Sandoz" data-section="Działania niepożądane" title="Poniższa tabela oparta jest na danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania z badań klinicznych i spontanicznych zgłoszeń dotyczących wskazań onkologicznych oraz z badań klinicznych, badań bezpieczeństwa stosowania po wprowadzeniu do obrotu i spontanicznych zgłoszeń z leczenia pacjentów ze stwardnieniem rozsianym. Częstość występowania zdefiniowana jest wg następującej konwencji: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (12

Monitorowanie bezpieczeństwa

Ze względu na profil działań niepożądanych mitoksantronu, szczególnie istotne jest regularne monitorowanie parametrów hematologicznych podczas leczenia.¹³

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu kluczowe znaczenie ma zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia ciągłe monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania tego leku. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.¹⁴