Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania metoklopramidu

Stosowanie metoklopramidu wymaga szczególnej uwagi ze względu na potencjalne działania niepożądane związane z jego mechanizmem działania. Personel medyczny powinien dokładnie zapoznać się z poniższymi ostrzeżeniami przed zleceniem leczenia preparatem Metoclopramidum Polpharma oraz poinformować pacjenta o konieczności przestrzegania zaleceń.¹

Zaburzenia neurologiczne

Podczas terapii metoklopramidem mogą wystąpić objawy pozapiramidowe, szczególnie narażone są dzieci i młodzież oraz pacjenci przyjmujący duże dawki leku. Reakcje te pojawiają się zwykle na początku leczenia i mogą wystąpić nawet po jednorazowym podaniu preparatu. W przypadku zaobserwowania objawów pozapiramidowych należy natychmiast przerwać stosowanie metoklopramidu. Objawy te są zazwyczaj całkowicie odwracalne po odstawieniu leku, jednak mogą wymagać leczenia objawowego (benzodiazepiny u dzieci i/lub leki antycholinergiczne stosowane w chorobie Parkinsona u dorosłych).²

Istotne jest zachowanie co najmniej sześciogodzinnego odstępu pomiędzy kolejnymi dawkami metoklopramidu, nawet w przypadku wystąpienia wymiotów i odrzucenia dawki, aby zapobiec przedawkowaniu.³

Długotrwałe leczenie metoklopramidem może wywołać dyskinezy późne, które potencjalnie mogą być nieodwracalne, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku. Ze względu na to ryzyko, czas leczenia nie powinien przekraczać 3 miesięcy. W przypadku wystąpienia klinicznych objawów dyskinezy późnej konieczne jest natychmiastowe przerwanie terapii.⁴

Podczas terapii metoklopramidem raportowano przypadki złośliwego zespołu neuroleptycznego, zarówno przy stosowaniu w monoterapii, jak i w skojarzeniu z lekami neuroleptycznymi. Jeśli pojawią się objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego, należy natychmiast odstawić metoklopramid i wdrożyć odpowiednie leczenie.⁵

Metoklopramid może nasilać objawy choroby Parkinsona, dlatego szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z zaburzeniami neurologicznymi oraz u osób przyjmujących inne leki działające na ośrodkowy układ nerwowy.⁶

Methemoglobinemia

Udokumentowano przypadki methemoglobinemii związanej ze stosowaniem metoklopramidu, która może być powiązana z niedoborem reduktazy NADH cytochromu b5. W takich sytuacjach konieczne jest natychmiastowe i trwałe odstawienie metoklopramidu oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia, jak na przykład zastosowanie błękitu metylenowego.⁷

Zaburzenia serca

Podczas stosowania metoklopramidu, szczególnie po podaniu dożylnym, odnotowano występowanie poważnych działań niepożądanych dotyczących układu krążenia, w tym:⁸

• zapaść krążeniowa
• ciężka bradykardia
• zatrzymanie akcji serca
• wydłużenie odstępu QT

Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania metoklopramidu, zwłaszcza drogą dożylną, u następujących grup pacjentów:⁹

• pacjenci w podeszłym wieku
• pacjenci z zaburzeniami przewodzenia serca (w tym wydłużeniem odstępu QT)
• pacjenci z niewyrównanymi zaburzeniami równowagi elektrolitowej
• pacjenci z bradykardią
• pacjenci przyjmujący inne leki wydłużające odstęp QT

Dożylne dawki metoklopramidu należy podawać w powolnym bolusie przez co najmniej 3 minuty, aby zminimalizować ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, takich jak niedociśnienie tętnicze czy akatyzja.¹⁰

Niewydolność nerek i wątroby

U pacjentów z niewydolnością nerek lub ciężką niewydolnością wątroby zaleca się zmniejszenie dawki metoklopramidu ze względu na ryzyko kumulacji leku i nasilenia działań niepożądanych.¹¹

Zaburzenia elektrolitowe

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, podczas leczenia metoklopramidem może dojść do hipokaliemii, ponieważ lek zwiększa stężenie aldosteronu w osoczu i zmniejsza wydalanie sodu.¹²

Depresja

U pacjentów z depresją w wywiadzie, szczególnie w stanach średnio ciężkich lub ciężkich, w których występują tendencje samobójcze, podczas leczenia metoklopramidem może wystąpić nawrót choroby. Przed rozpoczęciem terapii należy starannie rozważyć, czy potencjalne korzyści z leczenia przewyższają możliwe ryzyko nawrotu depresji.¹³

Zaburzenia endokrynologiczne

Metoklopramid powoduje przemijające zwiększenie stężenia aldosteronu w osoczu, co może prowadzić do zatrzymania płynów, szczególnie u pacjentów z marskością wątroby lub zastoinową niewydolnością serca.¹⁴

Na podstawie badań in vitro wykazano, że około 1/3 nowotworów piersi jest zależna od prolaktyny. Ponieważ metoklopramid zwiększa poziom prolaktyny, należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania tego leku u pacjentów z nowotworem piersi w wywiadzie.¹⁵

Informacje o substancjach pomocniczych

Metoclopramidum Polpharma zawiera laktozę jednowodną (50 mg w jednej tabletce) i nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.¹⁶¹⁷