opóźnione nudności i wymioty po chemioterapii
Wskazanie

Opóźnione nudności i wymioty po chemioterapii (CINV – Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting) to objawy niepożądane występujące zwykle 24-120 godzin po podaniu cytostatyków. Szczególnie często obserwuje się je po zastosowaniu leków o wysokim potencjale emetogennym, takich jak cisplatyna, karboplatyna, cyklofosfamid czy antracykliny. W przeciwieństwie do nudności ostrych, opóźnione CINV są trudniejsze do kontrolowania i często bardziej uciążliwe dla pacjentów.

W leczeniu opóźnionych nudności i wymiotów stosuje się przede wszystkim antagonistów receptora NK1 (aprepitant – Emend, netupitant – w preparacie Akynzeo), antagonistów receptora 5-HT3 (ondansetron – Zofran, Ondansetron Accord; palonosetron – Aloxi, w preparacie Akynzeo) oraz kortykosteroidy (deksametazon – Dexaven, Pabi-Dexamethason). Najskuteczniejsze jest połączenie tych leków w terapii trójlekowej, rozpoczynanej profilaktycznie przed chemioterapią i kontynuowanej przez 2-4 dni.

Największe trudności w leczeniu opóźnionych CINV wynikają z ich mechanizmu, który różni się od nudności ostrych i jest związany głównie z aktywnością substancji P i receptorów NK1. Wyzwaniem jest również fakt, że objawy pojawiają się gdy pacjent przebywa już w domu, co utrudnia monitorowanie i dostosowanie leczenia. Opóźnione CINV często nie odpowiadają na standardowe leki przeciwwymiotne, szczególnie z grupy antagonistów 5-HT3, które są skuteczniejsze w fazie ostrej.

Dodatkowo istotnym problemem jest indywidualna zmienność w odpowiedzi na leczenie przeciwwymiotne oraz kumulowanie się efektu emetogennego po kolejnych cyklach chemioterapii. W przypadkach opornych na standardowe leczenie można rozważyć dodanie olanzapiny (Zolafren, Zalasta), leków z grupy kannabinoidów, lub leków przeciwhistaminowych. Kluczowe znaczenie ma odpowiednia profilaktyka, ponieważ łatwiej jest zapobiegać nudnościom i wymiotom opóźnionym niż je leczyć, gdy już wystąpią.