Wpływ leku Matrifen 100 mikrogramów/godzinę na płodność, ciążę i laktację

W praktyce klinicznej bardzo istotne jest przekazanie pacjentkom w wieku reprodukcyjnym szczegółowych informacji dotyczących wpływu fentanylu stosowanego w postaci systemu transdermalnego na płodność, przebieg ciąży oraz karmienie piersią. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które powinny być uwzględnione podczas konsultacji lekarskiej z kobietą w ciąży bądź karmiącą piersią, u której rozważane jest zastosowanie produktu leczniczego Matrifen.¹

Stosowanie w okresie ciąży

Aktualne dane dotyczące stosowania produktu Matrifen u kobiet w ciąży są niewystarczające do przeprowadzenia pełnej oceny bezpieczeństwa. Badania przeprowadzone na modelach zwierzęcych wykazały toksyczny wpływ fentanylu na procesy reprodukcyjne. Dokładny mechanizm oraz pełna skala potencjalnego zagrożenia dla człowieka nie zostały w pełni poznane, choć udokumentowano przenikanie fentanylu podawanego dożylnie przez barierę łożyskową już we wczesnym okresie ciąży.²

W literaturze medycznej istnieją doniesienia dokumentujące występowanie zespołu z odstawienia u noworodków, których matki przyjmowały produkt Matrifen w sposób przewlekły podczas ciąży. Objawy zespołu z odstawienia mogą być szczególnie niebezpieczne dla noworodka.³

Uwzględniając powyższe dane, produkt Matrifen nie powinien być stosowany w okresie ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne i po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka. Szczególnej uwagi wymaga również kwestia stosowania produktu w okresie okołoporodowym – nie zaleca się stosowania produktu Matrifen w tym czasie, gdyż nie jest on przeznaczony do kontroli ostrego bólu pooperacyjnego. Co istotne, w przypadku zastosowania produktu Matrifen podczas porodu, fentanyl przenikający przez łożysko może wywołać u noworodka depresję oddechową.⁴

Należy również odnotować, że dostępne są bardzo rzadkie doniesienia o zespole z odstawienia u noworodków, których matki stosowały przewlekle fentanyl w postaci przezskórnej podczas ciąży. Objawów tych nie należy bagatelizować, gdyż u noworodków mogą one przebiegać w specyficzny sposób.⁵

Karmienie piersią

Dostępne dane potwierdzają, że fentanyl przenika do mleka kobiecego. Jest to istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa dziecka karmionego piersią, gdyż substancja ta może powodować u niego sedację i/lub depresję oddechową. Ze względu na potencjalne poważne zagrożenia dla zdrowia dziecka, nie należy podejmować karmienia piersią podczas leczenia produktem Matrifen. Co więcej, ze względu na właściwości farmakologiczne fentanylu, karmienia piersią nie należy podejmować przez co najmniej 72 godziny od momentu usunięcia plastra zawierającego fentanyl.⁶

Wpływ na płodność

W kontekście planowania rodziny istotne jest przekazanie pacjentom informacji dotyczących potencjalnego wpływu fentanylu na płodność. Aktualnie brak jest danych klinicznych dokumentujących bezpośredni wpływ fentanylu na płodność u ludzi. Należy jednak zwrócić uwagę, że w badaniach przeprowadzonych na szczurach zaobserwowano zmniejszoną płodność oraz zwiększoną śmiertelność zarodków po podaniu dawek, które wykazywały toksyczne działanie u samic. Obserwacje te mogą wskazywać na potencjalne ryzyko, choć ich ekstrapolacja na populację ludzką powinna być dokonywana z ostrożnością.⁷

Uzależnienie i zespół z odstawienia

W przypadku kobiet w ciąży lub karmiących piersią należy zwrócić szczególną uwagę na ryzyko wystąpienia uzależnienia od leku. Wielokrotne stosowanie produktu Matrifen, nawet w dawkach terapeutycznych, może prowadzić do uzależnienia. Ryzyko to może się różnić w zależności od indywidualnych czynników ryzyka występujących u pacjentki, a także od dawki oraz czasu trwania terapii opioidowej.⁸

U pacjentek w okresie ciąży i laktacji należy monitorować potencjalne objawy odstawienne, które mogą wystąpić po zamianie dotychczas stosowanych opioidów na system transdermalny z fentanylem, lub gdy leczenie zostanie nagle przerwane. Do objawów z odstawienia zalicza się:

• nudności
• wymioty
• biegunka
• niepokój
• dreszcze

Objawy te wymagają szczególnej uwagi u kobiet w ciąży ze względu na potencjalny wpływ na płód.⁹

Przedawkowanie a ciąża i laktacja

W przypadku przedawkowania fentanylu u kobiety w ciąży lub karmiącej piersią należy mieć na uwadze specyficzne zagrożenia. Najpoważniejszym objawem przedawkowania jest depresja układu oddechowego, która może mieć konsekwencje zarówno dla matki, jak i płodu/noworodka. Po przedawkowaniu fentanylu opisywano również przypadki toksycznej leukoencefalopatii.¹⁰

W przypadku wystąpienia objawów przedawkowania u kobiety w ciąży lub karmiącej piersią postępowanie obejmuje:

1. Natychmiastowe usunięcie plastra Matrifen
2. Werbalną lub fizyczną stymulację pacjentki
3. Podanie naloksonu – leku o swoistym działaniu antagonistycznym wobec opioidów
4. Udrożnienie i utrzymanie drożności dróg oddechowych
5. Podanie tlenu i w razie potrzeby zastosowanie oddechu kontrolowanego
6. Monitorowanie i utrzymanie właściwej temperatury ciała
7. Zapewnienie odpowiedniej podaży płynów

Należy mieć na uwadze, że czas utrzymywania się depresji oddechowej po przedawkowaniu produktu może być dłuższy niż czas działania antagonisty. Może być konieczne wielokrotne podawanie naloksonu lub stosowanie wlewu ciągłego.¹¹

Interakcje lekowe istotne podczas ciąży i laktacji

U kobiet w ciąży lub karmiących piersią, które stosują fentanyl, szczególną uwagę należy zwrócić na ryzyko wystąpienia zespołu serotoninowego w przypadku jednoczesnego stosowania leków o silnym działaniu serotoninergicznym. Zespół ten może potencjalnie zagrażać zarówno matce, jak i dziecku.¹²

Wnioski i zalecenia praktyczne dla lekarzy

Podejmując decyzję o zastosowaniu produktu Matrifen u kobiety w wieku reprodukcyjnym, lekarz powinien uwzględnić następujące aspekty:¹³

• W przypadku kobiet w ciąży: stosowanie produktu Matrifen powinno być ograniczone do sytuacji, gdy jest to bezwzględnie konieczne, po dokładnej analizie stosunku korzyści do ryzyka
• W okresie okołoporodowym: nie zaleca się stosowania produktu Matrifen
• W okresie karmienia piersią: konieczne jest przerwanie karmienia piersią na czas leczenia oraz przez 72 godziny po usunięciu plastra
• W przypadku planowania ciąży: należy rozważyć potencjalny wpływ fentanylu na płodność, choć dane kliniczne u ludzi są ograniczone
• Niezależnie od okresu reprodukcyjnego: należy monitorować pacjentkę pod kątem objawów uzależnienia oraz zespołu z odstawienia

Dokładne przekazanie powyższych informacji pacjentce oraz staranna dokumentacja procesu decyzyjnego mają kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa zarówno matki, jak i dziecka.¹⁴