Działania niepożądane leku Matrifen system transdermalny

Systemy transdermalne z fentanylem (Matrifen) są stosowane w leczeniu przewlekłego bólu nowotworowego i nienowotworowego. Bezpieczeństwo ich stosowania zostało szczegółowo ocenione w 11 badaniach klinicznych, obejmujących 1565 dorosłych i 289 pediatrycznych pacjentów. Analiza danych pochodzących z tych badań, jak również informacji pozyskanych po wprowadzeniu produktu na rynek, pozwala na identyfikację szeregu działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia i częstości występowania.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Bezpieczeństwo stosowania fentanylu w postaci przezskórnej w leczeniu przewlekłego bólu nowotworowego i nienowotworowego było oceniane u 1565 dorosłych osób i 289 dzieci, które uczestniczyły w 11 badaniach klinicznych (1 badanie z podwójnie ślepą próbą z grupą kontrolną placebo; 7 otwartych badań z aktywną grupą kontrolną; 3 otwarte badania bez grupy kontrolnej)."1

Najczęstsze działania niepożądane

Na podstawie danych z badań klinicznych ustalono, że najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi (z częstością ≥10%) podczas stosowania systemu transdermalnego z fentanylem są:<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Na podstawie zbiorczych danych bezpieczeństwa z tych badań klinicznych stwierdzono, że najczęstszymi działaniami niepożądanymi (z częstością ≥10%) były:"2

• Nudności – występujące u 35,7% pacjentów
• Wymioty – 23,2%
• Zaparcia – 23,1%
• Senność – 15,0%
• Zawroty głowy – 13,1%
• Ból głowy – 11,8%

Powyższe działania niepożądane są typowymi objawami towarzyszącymi terapii opioidowej i wymagają odpowiedniego monitorowania w trakcie leczenia.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="nudności (35,7%), wymioty (23,2%), zaparcia (23,1%), senność (15,0%), zawroty głowy (13,1%), ból głowy (11,8%)"3

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane leku Matrifen zostały sklasyfikowane zgodnie z przyjętymi kategoriami częstości:<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Zastosowano następującą konwencję dotyczącą kategorii częstości: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do < 1/10), niezbyt często (≥1/1000 do < 1/100), rzadko (≥1/10 000 do < 1/1000), bardzo rzadko (≥1/10 000) i nieznana (częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych z badań klinicznych)."4

• Bardzo często: ≥1/10 (więcej niż 1 przypadek na 10 pacjentów)
• Często: ≥1/100 do <1/10 (od 1 przypadku na 100 do mniej niż 1 na 10 pacjentów)
• Niezbyt często: ≥1/1000 do <1/100 (od 1 przypadku na 1000 do mniej niż 1 na 100 pacjentów)
• Rzadko: ≥1/10 000 do <1/1000 (od 1 przypadku na 10 000 do mniej niż 1 na 1000 pacjentów)
• Bardzo rzadko: <1/10 000 (mniej niż 1 przypadek na 10 000 pacjentów)
• Nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych

Szczegółowa charakterystyka działań niepożądanych

Poniżej przedstawiono działania niepożądane według klasyfikacji układów i narządów, zgodnie z malejącym nasileniem w poszczególnych kategoriach częstości.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane przedstawiono według klasyfikacji układów i narządów w kolejności zgodnej ze zmniejszającym się nasileniem w każdej kategorii częstości."5

* Należy podkreślić, że określona częstość występowania gorączki (niezbyt często) opiera się na analizach częstości występowania w badaniach u dorosłych i dzieci z bólem nienowotworowym.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="* określona częstość (niezbyt często) opiera się na analizach częstości występowania w badaniach u dorosłych i dzieci z bólem nienowotworowym."6

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

Profil bezpieczeństwa systemu transdermalnego z fentanylem u dzieci i młodzieży (<18 lat) został oceniony na podstawie danych od 289 dzieci, które uczestniczyły w 3 badaniach klinicznych. Warto zauważyć, że profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży jest zasadniczo podobny do tego obserwowanego u dorosłych.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Bezpieczeństwo stosowania systemu transdermalnego z fentanylem w leczeniu przewlekłego bólu nowotworowego i nienowotworowego było oceniane u 289 dzieci (<18 lat), które uczestniczyły w 3 badaniach klinicznych. […] Profil działań niepożądanych u dzieci i młodzieży leczonych fentanylem w plastrach transdermalnych jest podobny do tego, który obserwowany jest u dorosłych."7

Analiza danych wykazała, że u dzieci powyżej 2 lat nie zidentyfikowano czynników ryzyka innych niż te, które są związane z zastosowaniem opioidów w ogólnym leczeniu bólu związanego z ciężką chorobą.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="W populacji dzieci nie zidentyfikowano czynników ryzyka innych niż te, które związane były z zastosowaniem opioidów w celu zmniejszania bólu związanego z ciężką chorobą. Nie wydaje się zatem, aby podczas stosowania systemu transdermalnego z fentanylem zgodnie z zaleceniami występowały jakiekolwiek czynniki ryzyka specyficzne dla populacji dzieci w wieku powyżej 2 lat."8

Najczęstsze działania niepożądane (z częstością ≥10%) obserwowane w populacji pediatrycznej to:<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Na podstawie zbiorczych danych bezpieczeństwa z tych 3 badań klinicznych stwierdzono, że najczęstszymi działaniami niepożądanymi (z częstością ≥10%) były: wymioty (33,9%), nudności (23,5%), ból głowy (16,3%), zaparcia (13,5%), biegunka (12,8%) i świąd (12,8%)."9

• Wymioty – 33,9%
• Nudności – 23,5%
• Ból głowy – 16,3%
• Zaparcia – 13,5%
• Biegunka – 12,8%
• Świąd – 12,8%

Tolerancja, uzależnienie i zespół odstawienia

Tolerancja

Wielokrotne stosowanie systemu transdermalnego z fentanylem może prowadzić do rozwoju tolerancji, co oznacza konieczność zwiększania dawki leku w celu utrzymania takiego samego efektu terapeutycznego.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="W wyniku wielokrotnego stosowania może rozwinąć się tolerancja."10

Uzależnienie od leku

Długotrwałe stosowanie produktu Matrifen, nawet w dawkach terapeutycznych, może prowadzić do rozwoju uzależnienia od leku. Należy podkreślić, że ryzyko uzależnienia może być różne w zależności od indywidualnych czynników ryzyka występujących u danego pacjenta, a także od dawki i czasu trwania leczenia opioidami.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Wielokrotne stosowanie produktu Matrifen może prowadzić do uzależnienia od leku, nawet po podaniu w dawkach terapeutycznych. Ryzyko uzależnienia od leku może się zmieniać w zależności od czynników ryzyka występujących u danego pacjenta, dawki i czasu trwania leczenia opioidami."11

Zespół odstawienia

U niektórych pacjentów mogą wystąpić objawy zespołu odstawienia w następujących sytuacjach:<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Możliwe jest również wystąpienie u niektórych pacjentów objawów z odstawienia (takich jak nudności, wymioty, biegunka, niepokój i dreszcze) po zamianie dotychczas stosowanych opioidów na system transdermalny z fentanylem lub jeżeli leczenie zostało nagle przerwane."12

• Po zamianie dotychczas stosowanych opioidów na system transdermalny z fentanylem
• Przy nagłym przerwaniu leczenia

Typowe objawy zespołu odstawienia to: nudności, wymioty, biegunka, niepokój i dreszcze. Obserwowano także bardzo rzadkie przypadki zespołu odstawienia u noworodków, których matki przewlekle stosowały fentanyl w postaci przezskórnej w trakcie ciąży.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Istnieją bardzo rzadkie doniesienia, że u noworodków matek, które przewlekle stosowały fentanyl w postaci przezskórnej w trakcie ciąży, występował charakterystyczny dla nich zespół z odstawienia."13

Zespół serotoninowy

Raportowano przypadki zespołu serotoninowego, występującego przy jednoczesnym stosowaniu fentanylu z lekami o silnym działaniu serotoninergicznym. Jest to potencjalnie zagrażający życiu stan, wymagający natychmiastowej interwencji medycznej.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Zgłaszano przypadki zespołu serotoninowego, gdy fentanyl stosowano jednocześnie z lekami o silnym działaniu serotoninergicznym."14

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania leku po jego wprowadzeniu do obrotu jest kluczowym elementem nadzoru nad bezpieczeństwem farmakoterapii. Wszystkie podejrzewane działania niepożądane powinny być zgłaszane przez personel medyczny.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane."15

Zgłoszeń należy dokonywać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181 C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl."16

• Adres: Al. Jerozolimskie 181 C, 02-222 Warszawa
• Telefon: + 48 22 49 21 301
• Faks: + 48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można zgłaszać również bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie leku do obrotu.<sup data-drug="Matrifen 100 mikrogramów/godzinę system transdermalny" data-section="Działania niepożądane" title="Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu."17