Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania produktu Logest

Przed przepisaniem produktu leczniczego Logest (0,075 mg gestodenu + 0,02 mg etynyloestradiolu) należy przeprowadzić dokładny wywiad lekarski, ocenić potencjalne czynniki ryzyka oraz poinformować pacjentkę o możliwych zagrożeniach związanych ze stosowaniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych. W przypadku wystąpienia lub zaostrzenia któregokolwiek z wymienionych poniżej stanów lub czynników ryzyka, pacjentka powinna niezwłocznie skontaktować się z lekarzem prowadzącym.¹

Zaburzenia układu krążenia

Ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Stosowanie złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych, w tym produktu Logest, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) w porównaniu do sytuacji, gdy antykoncepcja hormonalna nie jest stosowana. Istotne jest, by pacjentka została poinformowana, że produkty zawierające gestoden mogą zwiększać to ryzyko dwukrotnie w porównaniu do preparatów zawierających lewonorgestrel, norgestymat lub noretisteron, które charakteryzują się najniższym ryzykiem ŻChZZ.²

Decyzja o zastosowaniu produktu Logest powinna być podjęta po szczegółowej rozmowie z pacjentką, zapewniając jej pełne zrozumienie zarówno ryzyka ŻChZZ, jak i wpływu istniejących czynników ryzyka na to zagrożenie. Należy poinformować pacjentkę, że ryzyko ŻChZZ jest największe w pierwszym roku stosowania produktu, a także może wzrosnąć przy ponownym rozpoczęciu przyjmowania po przerwie trwającej 4 tygodnie lub dłużej.³

Szacuje się, że u około 2 na 10 000 kobiet niestosujących złożonych środków antykoncepcyjnych i niebędących w ciąży rozwinie się ŻChZZ w okresie roku. Natomiast wśród kobiet stosujących złożone hormonalne środki antykoncepcyjne zawierające gestoden, jak Logest, ryzyko to wzrasta do około 9-12 przypadków na 10 000 kobiet rocznie, w porównaniu do około 6 przypadków u kobiet stosujących preparaty zawierające lewonorgestrel. Należy podkreślić, że ŻChZZ może być śmiertelna w 1-2% przypadków.⁴

Czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych u pacjentek stosujących złożone hormonalne środki antykoncepcyjne może znacząco wzrosnąć w przypadku występowania dodatkowych czynników ryzyka. Stosowanie produktu Logest jest przeciwwskazane u pacjentek z kilkoma czynnikami ryzyka jednocześnie, które istotnie zwiększają ryzyko zakrzepicy żylnej.⁵

Jeśli u pacjentki występuje więcej niż jeden czynnik ryzyka, należy przeprowadzić kompleksową ocenę stosunku korzyści do ryzyka. W przypadku negatywnej oceny nie należy przepisywać złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych.⁶

Brak jest jednoznacznej opinii co do roli żylaków oraz zakrzepowego zapalenia żył powierzchniowych w rozwoju lub progresji ŻChZZ.⁷

Objawy żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

Pacjentki powinny zostać poinformowane o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza w przypadku wystąpienia objawów ŻChZZ i poinformowania personelu medycznego o stosowaniu złożonej hormonalnej antykoncepcji.⁸

Objawy zakrzepicy żył głębokich (DVT) mogą obejmować:

• obrzęk nogi i/lub stopy lub obrzęk wzdłuż żyły w nodze
• ból lub tkliwość w nodze, które mogą być odczuwane wyłącznie podczas stania lub chodzenia
• zwiększona temperatura w zmienionej chorobowo nodze
• czerwona lub przebarwiona skóra nogi⁹

Objawy zatorowości płucnej (PE) mogą obejmować:

• nagły napad niewyjaśnionego spłycenia oddechu lub przyspieszenia oddechu
• nagły napad kaszlu, który może być połączony z krwiopluciem
• ostry ból w klatce piersiowej
• ciężkie zamroczenie lub zawroty głowy
• przyspieszone lub nieregularne bicie serca¹⁰

Należy podkreślić, że niektóre z tych objawów (np. „spłycenie oddechu”, „kaszel”) są niespecyficzne i mogą być błędnie interpretowane jako objawy mniej poważnych stanów, np. zakażenia układu oddechowego.¹¹

Inne objawy zamknięcia naczyń mogą obejmować: nagły ból, obrzęk oraz lekko niebieskie przebarwienie kończyn. W przypadku zamknięcia naczyń w oku mogą wystąpić bezbolesne zaburzenia widzenia, które mogą prowadzić do utraty widzenia, czasem niemal natychmiastowej.¹²

Ryzyko tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych

Badania epidemiologiczne wykazały związek pomiędzy stosowaniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych a zwiększonym ryzykiem tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych (zawał mięśnia sercowego) lub incydentów naczyniowo-mózgowych (np. przemijający napad niedokrwienny, udar). Należy podkreślić, że tętnicze zaburzenia zakrzepowo-zatorowe mogą prowadzić do zgonu.¹³

Czynniki ryzyka tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych

Ryzyko powikłań tętniczych zakrzepowo-zatorowych lub napadów naczyniowo-mózgowych zwiększa się u pacjentek ze znanymi czynnikami ryzyka. Stosowanie produktu Logest jest przeciwwskazane u pacjentek z jednym poważnym lub kilkoma czynnikami ryzyka tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych, które znacząco zwiększają ryzyko zakrzepicy tętniczej.¹⁴

Objawy tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych

Pacjentki powinny zostać poinformowane o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza w przypadku wystąpienia objawów tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych.¹⁵

Objawy napadu naczyniowo-mózgowego mogą obejmować:

• nagłe zdrętwienie lub osłabienie twarzy, rąk lub nóg, szczególnie po jednej stronie ciała
• nagłe trudności z chodzeniem, zawroty głowy, utratę równowagi lub koordynacji
• nagłe splątanie, trudności z mówieniem lub rozumieniem
• nagłe zaburzenia widzenia w jednym oku lub obydwu oczach
• nagłe, ciężkie lub długotrwałe bóle głowy bez przyczyny
• utratę przytomności lub omdlenie z drgawkami lub bez drgawek¹⁶

Objawy zawału mięśnia sercowego mogą obejmować:

• ból, uczucie dyskomfortu, ociężałość, uczucie ściskania lub pełności w klatce piersiowej, ramieniu lub poniżej mostka
• uczucie dyskomfortu promieniujące do pleców, szczęki, gardła, ramienia, żołądka
• uczucie pełności, niestrawności lub zadławienia
• pocenie się, nudności, wymioty lub zawroty głowy
• skrajne osłabienie, niepokój lub spłycenie oddechu
• przyspieszone lub nieregularne bicie serca¹⁷

Nowotwory

Rak szyjki macicy

Najważniejszym czynnikiem ryzyka raka szyjki macicy jest przewlekłe zakażenie wirusem HPV. Niektóre badania epidemiologiczne wskazują na związek między długotrwałym stosowaniem złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych a zwiększonym ryzykiem wystąpienia tego nowotworu. Istnieją jednak nadal rozbieżności dotyczące wpływu innych czynników, takich jak badania przesiewowe szyjki macicy, zachowania seksualne oraz stosowanie mechanicznych metod antykoncepcji.¹⁸

Rak piersi

Metaanaliza 54 badań epidemiologicznych wykazała nieznacznie zwiększone ryzyko względne (RR=1,24) raka piersi u kobiet aktualnie stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne. Zwiększone ryzyko zanika w ciągu 10 lat od zaprzestania stosowania tych produktów. Ponieważ rak piersi rzadko występuje u kobiet przed 40. rokiem życia, zwiększona liczba rozpoznań tego nowotworu u kobiet aktualnie lub niedawno stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne jest niewielka w stosunku do całkowitego ryzyka wystąpienia raka piersi.¹⁹

Należy podkreślić, że badania nie dostarczyły dowodów na istnienie związku przyczynowo-skutkowego. Obserwowane zwiększone ryzyko może wynikać z wcześniejszego rozpoznawania raka piersi u kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne, wpływu biologicznego tych preparatów lub kombinacji obu tych czynników.²⁰

Rak piersi diagnozowany u kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne jest zazwyczaj mniej zaawansowany klinicznie niż u kobiet, które nigdy nie stosowały tych produktów.²¹

Nowotwory wątroby

U kobiet stosujących złożone doustne środki antykoncepcyjne w rzadkich przypadkach opisywano występowanie łagodnych nowotworów wątroby, a jeszcze rzadziej złośliwych nowotworów wątroby. W pojedynczych przypadkach te nowotwory prowadziły do zagrażających życiu krwotoków do jamy brzusznej.²²

W przypadku wystąpienia silnego bólu w nadbrzuszu, powiększenia wątroby lub objawów krwotoku do jamy brzusznej u kobiet przyjmujących złożone doustne środki antykoncepcyjne, w diagnostyce różnicowej należy uwzględnić możliwość wystąpienia nowotworu wątroby.²³

Inne stany kliniczne

Hipertriglicerydemia

U kobiet z hipertriglicerydemią lub dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku tego zaburzenia może istnieć zwiększone ryzyko zapalenia trzustki podczas stosowania złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych.²⁴

Nadciśnienie tętnicze

Chociaż u wielu kobiet przyjmujących złożone doustne środki antykoncepcyjne obserwowano niewielkie zwyżki ciśnienia tętniczego krwi, rzadko rozpoznawano istotne klinicznie zwiększenie ciśnienia. Jeżeli jednak podczas stosowania produktu Logest wystąpi utrwalone nadciśnienie tętnicze, lekarz powinien rozważyć przerwanie stosowania preparatu i wdrożenie leczenia przeciwnadciśnieniowego. Po uzyskaniu normalizacji ciśnienia tętniczego w wyniku leczenia przeciwnadciśnieniowego można rozważyć ponowne włączenie złożonego doustnego środka antykoncepcyjnego.²⁵

Inne stany związane z ciążą

Podczas stosowania produktu Logest mogą wystąpić lub ulec pogorszeniu następujące stany, których związek ze stosowaniem złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych nie został w pełni potwierdzony:

• żółtaczka i/lub świąd związane z zastojem żółci
• tworzenie kamieni żółciowych
• porfiria
• toczeń rumieniowaty układowy
• zespół hemolityczno-mocznicowy
• pląsawica Sydenhama
• opryszczka ciężarnych
• utrata słuchu związana z otosklerozą²⁶

Obrzęk naczynioruchowy

Egzogenne estrogeny mogą wywoływać lub nasilać objawy dziedzicznego lub nabytego obrzęku naczynioruchowego.²⁷

Zaburzenia czynności wątroby

W przypadku ostrych lub przewlekłych zaburzeń czynności wątroby może być konieczne przerwanie stosowania produktu Logest do czasu normalizacji parametrów wątrobowych. Nawrót żółtaczki cholestatycznej, która po raz pierwszy wystąpiła w ciąży lub podczas poprzedniego stosowania steroidowych hormonów płciowych, wymaga zaprzestania przyjmowania złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych.²⁸

Cukrzyca

Chociaż złożone doustne środki antykoncepcyjne mogą wpływać na insulinooporność i tolerancję glukozy, nie ma dowodów potwierdzających konieczność modyfikacji ustalonego leczenia przeciwcukrzycowego u kobiet przyjmujących preparaty zawierające małą dawkę estrogenów (<0,05 mg etynyloestradiolu), do których należy Logest. Niemniej jednak pacjentki z cukrzycą stosujące złożone doustne środki antykoncepcyjne powinny być dokładnie monitorowane.²⁹

Choroby zapalne jelit

Wykazano związek pomiędzy stosowaniem złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych a chorobą Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.³⁰

Ostuda

U niektórych pacjentek może pojawić się ostuda, szczególnie u tych, które doświadczyły jej w czasie ciąży. Kobiety z predyspozycją do występowania ostudy powinny unikać ekspozycji na słońce i promieniowanie ultrafioletowe podczas stosowania produktu Logest.³¹

Depresja

Obniżony nastrój i depresja to dobrze znane działania niepożądane związane ze stosowaniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Depresja może mieć poważny przebieg i jest znanym czynnikiem ryzyka zachowań samobójczych i samobójstw. Jeśli u pacjentki wystąpią zmiany nastroju lub objawy depresji, nawet krótko po rozpoczęciu leczenia produktem Logest, zaleca się konsultację lekarską.³²

Nietolerancja składników

Produkt Logest zawiera laktozę jednowodną (37,16 mg) oraz sacharozę (19,66 mg). Pacjentki z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją galaktozy, niedoborem laktazy (typu Lapp) lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinny stosować tego produktu. Podobnie u pacjentek z rzadkimi dziedzicznymi zaburzeniami związanymi z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy stosowanie produktu Logest jest przeciwwskazane.³³

Wymagane badania lekarskie

Przed rozpoczęciem lub wznowieniem stosowania produktu Logest należy zebrać kompletny wywiad lekarski (w tym wywiad rodzinny), przeprowadzić badanie fizykalne oraz wykluczyć ciążę. Należy zmierzyć ciśnienie tętnicze krwi i wykluczyć obecność przeciwwskazań. Szczególnie istotne jest zwrócenie uwagi pacjentki na informacje dotyczące zakrzepicy żył i tętnic, w tym na porównanie ryzyka związanego ze stosowaniem produktu Logest w porównaniu z innymi złożonymi hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi, objawy ŻChZZ i zaburzeń zakrzepowo-zatorowych tętnic, znane czynniki ryzyka oraz postępowanie w przypadku podejrzenia zakrzepicy.³⁴

Częstość i rodzaj badań kontrolnych powinny być dobrane indywidualnie dla każdej pacjentki, zgodnie z aktualnymi wytycznymi klinicznymi. Pacjentki należy poinformować, że hormonalne środki antykoncepcyjne nie chronią przed zakażeniem wirusem HIV (AIDS) ani innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową.³⁵

Zmniejszenie skuteczności

Skuteczność produktu Logest może być zmniejszona w następujących przypadkach:

• pominięcie przyjęcia tabletki
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak wymioty lub biegunka
• jednoczesne stosowanie niektórych leków³⁶

Zaburzona kontrola cyklu

Podczas stosowania produktu Logest, podobnie jak w przypadku wszystkich złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych, mogą wystąpić nieregularne krwawienia (plamienie lub krwawienie śródcykliczne), szczególnie w pierwszych miesiącach stosowania. Dlatego ocena nieregularnych krwawień ma znaczenie diagnostyczne dopiero po okresie adaptacyjnym trwającym około 3 cykle.³⁷

Jeżeli nieregularne krwawienia utrzymują się lub występują u kobiety, u której uprzednio cykle były regularne, należy rozważyć przyczyny niehormonalne i przeprowadzić odpowiednie badania diagnostyczne w celu wykluczenia nowotworów złośliwych lub ciąży. W niektórych przypadkach może być konieczne wykonanie łyżeczkowania jamy macicy.³⁸

U niektórych kobiet może nie wystąpić krwawienie z odstawienia podczas przerwy w przyjmowaniu tabletek. Jeżeli produkt Logest był stosowany zgodnie z zaleceniami, prawdopodobieństwo ciąży jest niewielkie. Jeśli jednak pacjentka nie przestrzegała zaleceń dotyczących przyjmowania preparatu, a podczas standardowej 7-dniowej przerwy nie wystąpiło krwawienie z odstawienia lub jeśli nie wystąpiły dwa kolejne krwawienia, przed kontynuacją stosowania produktu Logest należy wykluczyć ciążę.³⁹